پرسش :
آيا تعداد كشته شدگان از لشكر عمر بن سعد در تاريخ معلوم است و اينكه ميگويند: امام حسين(علیه السلام) در حادثه عاشورا 1950 نفر را به تنهايي به هلاكت رسانيدند، صحيح است يا خير؟
پاسخ :
تعداد كشتهشدگان لشكر عمر بن سعد به طور دقيق روشن نيست، ولي در مقاتل چنين نوشته شده است كه حبيب بن مظاهر كه از ياران امام حسين(ع) بود، در روز عاشورا نبرد سختي كرد و شصت و دو مرد را كشت،[1] يا زهير بن قين ـ يكي ديگر از اصحاب امام حسين(ع) ـ در روز عاشورا صد و بيست نفر را كشت تا كثير بن عبدالله شعبي و مهاجربناوس او را به شهادت رساندند.[2]
نافع بن هلال نيز كه نام خود را بر تيرهايش نوشته و آنها را زهرآلود كرده بود، دوازده ياسيزده تن از ياران عمر بن سعد را كشت تا هر دو بازويش را شكستند و اسيرش كردند و بعد شمر او را به شهادت رسانيد،[3] يا ابي الشعثاء كندي كه تيرانداز زبردستي بود، در روز عاشورا پنج نفر زا به درك واصل كرد.[4] و وهب بن عبدالله كه مادرش روز عاشورا با او بود، گفت: پسرم برخيز و زادهي دختر رسول خدا(ص) را ياري كن! او هم براي اطاعت سخن مادرش به ميدان رفت و نوزده سوار و دوازده پياده از لشكر عمر بن سعد را كشت تا اين كه هر دو دستش را برديدند، بازجنگيد تا كشته شد[5] و عبدالله بن عمر كلبي هفت يا هشت تن از آنها را كشت، سپس اسير شد و به دستور عمر بن سعد، گردنش را زدند[6] و قره بن ابي قره غفاري شصت و هشت تن و مالك بن انس چهارده و به قولي هجده تن از آنان را كشت؛ [7] جون بن ابي مالك ـ آزاد كرده ابيذر غفاري ـ بيست و پنج نفر را كشت و جنازه او را پس از ده روز يافتند كه بوي مشك از آن بلند ميشد[8] و انيس بن معقل اصبحي نيز بيش از بيست نفر را كشت و مؤذن امام حسين(ع) ـ حجاج بن مسروق جعفي ـ بيست و پنج نفر را كشت و به شهادت رسيد[9] و غلام تركي كه خادم امام حسين(ع) و حافظ قرآن بود، جماعتي را كه تا هفتاد نفر گفتهاند، كشت.[10] و علي اكبر(ع) هم جمع بسياري را كشت، در روايتي يكصد و بيست مرد را كشت و در مناقب گويد، هفتاد مرد را كشت و جنگ را ادامه داد تا به دويست تن رسانيد.[11] عبدالله پسر مسلم بن عقيل در سه حمله نود و هشت مرد را كشت تا اين كه به دست عمروبن صبيح صيداوي و اسد بن مالك شهيد شد؛[12] اما خوارزمي و ابن شهرآشوب ميگويند: در سه حمله جماعتي را كشت[13]. عون پسر عبداللهبن جعفر ـ فرزند زينب كبري(س) ـ هيجده پياده را كشت[14] و پسر ديگر زينب كبري(س)، به نام محمد، ده تن را كشت[15] و عبدالرحمن بن عقيل هفده سوار را كشت[16] و جعفر بن عقيل دو مرد و طبق نقلي پانزده سوار را كشت؛[17] قاسم بن حسن نيز سي و پنج مرد را كشت[18] و حسن بن حسن(ع) در روز عاشورا در خدمت حسين(ع) جنگيد و هفده نفر را كشت.[19]
در روز عاشورا وقتي امام حسين(ع) تنها شد، بعضي از راويان گفتند: «به خدا قسم! من شكسته بالي كه فرزند و خاندان و يارانش كشته شده باشند، دلاورتر از حسين(ع) نديدم؛ پهلوانان به او حمله ميبردند و او بر آنها حمله ميكرد؛ به سي هزار لشكر كامل حمله ميبرد و مانند ملخ از جلوي او ميگريختند و سپس به مركز خود برميگشت و ميفرمود:
لا حول و لا قوة الا بالله العلي العظيم.[20]
در «اثبات الوصية» روايتي نقل شده كه در آن روز، هزار وهشتصد جنگجو به دست خود كشت. در «بحارالانوار» آمده است كه ابن شهرآشوب در مناقب آل ابي طالب گفته است: پياپي جنگيد تا هزار ونهصد و پنجاه نفر را، جز زخميها، به قتل رسانيد و عمر بن سعد به لشكرش فرياد زد: واي بر شما! ميدانيد با چه كسي ميجنگيد؟ اين زادهي قتّال عرب است! از همه سو به او حمله كنيد، چهار هزار تيرانداز دورش را گرفتند و راه خيمهها را بر او بستند.[21]
دربارهي اين كه چگونه يك شخص ميتواند اين همه از افراد دشمن را به قتل برساند، بايد گفت كه چون لشكر عمربن سعد از هيبت و عظمت و شكوه شخصيّت جنگي امام حسين(ع) در هراس بود، در برابر حملههاي حضرت پا به فرار ميگذارند و در اين ميان بسياري از افراد بدون اين كه از حضرت بر آنها ضربتي وارد آيد، زير دست و پاي اسبها و فشار جمعيت از بين ميرفتند و اين گونه بود كه تعداد كشتههاي كربلا بسيار ميباشد.
پی نوشتها:
[1]. بحارالانوار، ج 45، ص 27.
[2]. نفس المهموم، ص 277 قم مكتبة بصيرتي، سال 1405 ق.
ـ همان، ص 271 و 277.
ـ مقتل الحسين(ع)، مقرم عد الرزاق، ص 244، چاپ پنجم، بيروت، دار الكتاب الاسلامي، 1399 ق.
[3]. وقعة الطف، ابي مخنف، تحقيق: استاد محمد هادي يوسفي غروي، ترجمه: داود سليماني، انتشارات موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني، قم، ص 173.
[4]. همان، ص 178.
[5]. همان، ص 159 و 160.
[6]. همان، ص 286.
[7]. همان، ص 288، مقتل الحسين(ع)، مقرم عبد الرزاق، ص 253.
[8]. همان، ص 291، مقتل الحسين(ع)، ص 252.
[9]. شيخ عباس قمي، همان مأخذ، ص 291.
[10]. همان مأخذ، ص 294.
[11]. همان مأخذ، ص 309، مقتل الحسين(ع)، ص 258، بحارالانوار، ج 45، ص 43.
[12]. همان مأخذ، ص 316.
[13]. مقتل الحسين(ع)، ص 262.
[14]. همان مأخذ، ص 317.
[15]. همان مأخذ، ص 318.
[16]. همان مأخذ، ص 319.
[17]. همان مأخذ، 319.
[18]. همان مأخذ، ص 321.
[19]. همان مأخذ، ص 328.
[20]. اللهوف، ص 105، تاريخ طبري، ج 6، ص 259، بحارالانوار، ج 45، ص 50.
[21]. بحارالانوار، ج 45، ص 50، مناقب آل ابي طالب، ج 4، ص 110.
منبع: نهضت عاشورا (تحريف‌ها و شبهه‌ها)، مركز مطالعات و پژوهش‌‌هاي فرهنگي حوزه‌ي علميه (1381)
تعداد كشتهشدگان لشكر عمر بن سعد به طور دقيق روشن نيست، ولي در مقاتل چنين نوشته شده است كه حبيب بن مظاهر كه از ياران امام حسين(ع) بود، در روز عاشورا نبرد سختي كرد و شصت و دو مرد را كشت،[1] يا زهير بن قين ـ يكي ديگر از اصحاب امام حسين(ع) ـ در روز عاشورا صد و بيست نفر را كشت تا كثير بن عبدالله شعبي و مهاجربناوس او را به شهادت رساندند.[2]
نافع بن هلال نيز كه نام خود را بر تيرهايش نوشته و آنها را زهرآلود كرده بود، دوازده ياسيزده تن از ياران عمر بن سعد را كشت تا هر دو بازويش را شكستند و اسيرش كردند و بعد شمر او را به شهادت رسانيد،[3] يا ابي الشعثاء كندي كه تيرانداز زبردستي بود، در روز عاشورا پنج نفر زا به درك واصل كرد.[4] و وهب بن عبدالله كه مادرش روز عاشورا با او بود، گفت: پسرم برخيز و زادهي دختر رسول خدا(ص) را ياري كن! او هم براي اطاعت سخن مادرش به ميدان رفت و نوزده سوار و دوازده پياده از لشكر عمر بن سعد را كشت تا اين كه هر دو دستش را برديدند، بازجنگيد تا كشته شد[5] و عبدالله بن عمر كلبي هفت يا هشت تن از آنها را كشت، سپس اسير شد و به دستور عمر بن سعد، گردنش را زدند[6] و قره بن ابي قره غفاري شصت و هشت تن و مالك بن انس چهارده و به قولي هجده تن از آنان را كشت؛ [7] جون بن ابي مالك ـ آزاد كرده ابيذر غفاري ـ بيست و پنج نفر را كشت و جنازه او را پس از ده روز يافتند كه بوي مشك از آن بلند ميشد[8] و انيس بن معقل اصبحي نيز بيش از بيست نفر را كشت و مؤذن امام حسين(ع) ـ حجاج بن مسروق جعفي ـ بيست و پنج نفر را كشت و به شهادت رسيد[9] و غلام تركي كه خادم امام حسين(ع) و حافظ قرآن بود، جماعتي را كه تا هفتاد نفر گفتهاند، كشت.[10] و علي اكبر(ع) هم جمع بسياري را كشت، در روايتي يكصد و بيست مرد را كشت و در مناقب گويد، هفتاد مرد را كشت و جنگ را ادامه داد تا به دويست تن رسانيد.[11] عبدالله پسر مسلم بن عقيل در سه حمله نود و هشت مرد را كشت تا اين كه به دست عمروبن صبيح صيداوي و اسد بن مالك شهيد شد؛[12] اما خوارزمي و ابن شهرآشوب ميگويند: در سه حمله جماعتي را كشت[13]. عون پسر عبداللهبن جعفر ـ فرزند زينب كبري(س) ـ هيجده پياده را كشت[14] و پسر ديگر زينب كبري(س)، به نام محمد، ده تن را كشت[15] و عبدالرحمن بن عقيل هفده سوار را كشت[16] و جعفر بن عقيل دو مرد و طبق نقلي پانزده سوار را كشت؛[17] قاسم بن حسن نيز سي و پنج مرد را كشت[18] و حسن بن حسن(ع) در روز عاشورا در خدمت حسين(ع) جنگيد و هفده نفر را كشت.[19]
در روز عاشورا وقتي امام حسين(ع) تنها شد، بعضي از راويان گفتند: «به خدا قسم! من شكسته بالي كه فرزند و خاندان و يارانش كشته شده باشند، دلاورتر از حسين(ع) نديدم؛ پهلوانان به او حمله ميبردند و او بر آنها حمله ميكرد؛ به سي هزار لشكر كامل حمله ميبرد و مانند ملخ از جلوي او ميگريختند و سپس به مركز خود برميگشت و ميفرمود:
لا حول و لا قوة الا بالله العلي العظيم.[20]
در «اثبات الوصية» روايتي نقل شده كه در آن روز، هزار وهشتصد جنگجو به دست خود كشت. در «بحارالانوار» آمده است كه ابن شهرآشوب در مناقب آل ابي طالب گفته است: پياپي جنگيد تا هزار ونهصد و پنجاه نفر را، جز زخميها، به قتل رسانيد و عمر بن سعد به لشكرش فرياد زد: واي بر شما! ميدانيد با چه كسي ميجنگيد؟ اين زادهي قتّال عرب است! از همه سو به او حمله كنيد، چهار هزار تيرانداز دورش را گرفتند و راه خيمهها را بر او بستند.[21]
دربارهي اين كه چگونه يك شخص ميتواند اين همه از افراد دشمن را به قتل برساند، بايد گفت كه چون لشكر عمربن سعد از هيبت و عظمت و شكوه شخصيّت جنگي امام حسين(ع) در هراس بود، در برابر حملههاي حضرت پا به فرار ميگذارند و در اين ميان بسياري از افراد بدون اين كه از حضرت بر آنها ضربتي وارد آيد، زير دست و پاي اسبها و فشار جمعيت از بين ميرفتند و اين گونه بود كه تعداد كشتههاي كربلا بسيار ميباشد.
پی نوشتها:
[1]. بحارالانوار، ج 45، ص 27.
[2]. نفس المهموم، ص 277 قم مكتبة بصيرتي، سال 1405 ق.
ـ همان، ص 271 و 277.
ـ مقتل الحسين(ع)، مقرم عد الرزاق، ص 244، چاپ پنجم، بيروت، دار الكتاب الاسلامي، 1399 ق.
[3]. وقعة الطف، ابي مخنف، تحقيق: استاد محمد هادي يوسفي غروي، ترجمه: داود سليماني، انتشارات موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني، قم، ص 173.
[4]. همان، ص 178.
[5]. همان، ص 159 و 160.
[6]. همان، ص 286.
[7]. همان، ص 288، مقتل الحسين(ع)، مقرم عبد الرزاق، ص 253.
[8]. همان، ص 291، مقتل الحسين(ع)، ص 252.
[9]. شيخ عباس قمي، همان مأخذ، ص 291.
[10]. همان مأخذ، ص 294.
[11]. همان مأخذ، ص 309، مقتل الحسين(ع)، ص 258، بحارالانوار، ج 45، ص 43.
[12]. همان مأخذ، ص 316.
[13]. مقتل الحسين(ع)، ص 262.
[14]. همان مأخذ، ص 317.
[15]. همان مأخذ، ص 318.
[16]. همان مأخذ، ص 319.
[17]. همان مأخذ، 319.
[18]. همان مأخذ، ص 321.
[19]. همان مأخذ، ص 328.
[20]. اللهوف، ص 105، تاريخ طبري، ج 6، ص 259، بحارالانوار، ج 45، ص 50.
[21]. بحارالانوار، ج 45، ص 50، مناقب آل ابي طالب، ج 4، ص 110.
منبع: نهضت عاشورا (تحريف‌ها و شبهه‌ها)، مركز مطالعات و پژوهش‌‌هاي فرهنگي حوزه‌ي علميه (1381)
