پرسش :
آيا در قيامت، انسان فقط با روح خود محشور مىشود، يا جسم و روح و اگر جسم و روح است، پس چه فرقى با اين دنيا دارد؟
پاسخ :
براساس آيات قرآنى، مسئله معاد، كلى و عمومى بوده و تمام موجودات - از جمله انسان به سوى خداوند متعال بازخواهند گشت روم (30 )، آيه 11 ؛ عنكبوت (29 )، آيه 19 و 20 ؛ يونس (10 )، آيه 34 ؛ انشقاق (84 )، آيات 6 12 . . اما چگونگى معاد، براساس آيات و روايات، هم جسمانى است و هم روحانى ؛ يعنى، هم جسم انسان و هم روح آدمى به سوى خدا باز گشته و در محضر او، حاضر خواهد شد . از اين رو، پس از مرگ نه جسم آدمى معدوم مىشود و نه روح او .براساس آيات قرآن، انسان در مقام يك موجود و قطعهاى از هستى، هيچگاه معدوم نمىشود ؛ بلكه متحوّل و دگرگون مىشود و براساس حركتى كه از آغاز پيدايش داشته، نتيجه آن را مىبيند .در يكى از آيات مىفرمايد: «أَوَ لَمْ يَرَ الْإِنْسانُ أَنَّا خَلَقْناهُ مِنْ نُطْفَةٍ فَإِذا هُوَ خَصِيمٌ مُبِينٌ * وَ ضَرَبَ لَنا مَثَلاً وَ نَسِيَ خَلْقَهُ قالَ مَنْ يُحْيِ الْعِظامَ وَ هِيَ رَمِيمٌ * قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَها أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ هُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ * الَّذِي جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ ناراً فَإِذا أَنْتُمْ مِنْهُ تُوقِدُونَ * أَوَ لَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِقادِرٍ عَلى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ بَلى وَ هُوَ الْخَلاَّقُ الْعَلِيمُ * إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ »؛ يس (36 )، آيات 77 - 82 . ؛ «مگر آدمى ندانسته است كه ما او را از نطفهاى آفريدهايم . پس به ناگاه وى ستيزهجويى آشكار شده است و براى ما مثلى آورد و آفرينش خود را فراموش كرد، گفت: چه كسى اين استخوانها را - كه چنين پوسيده است زندگى مىبخشد؟ بگو: همان كسى كه نخستين بار آن را پديد آورد و او است كه به هرگونه آفرينشى دانا است . همو كه برايتان در درخت سبز فام اخگر كه از آن ( چون نيازتان افتد )آتش مىافروزيد . آيا كسى كه آسمانها و زمين را آفريده، توانا نيست كه ( باز) مانند آنها را بيافريند؟ آرى او است آفريننده دانا ؛ چون به چيزى اراده فرمايد، كارش اين بس كه مىگويد: باش، پس ( بىدرنگ )موجود مىشود» .اين آيات، به روشنى حكايت دارد كه جسم انسان نيز معاد خواهد داشت . از اين رو در پاسخ به كسانى كه منكر معاد بوده و با لحن انكار و استبعاد مىگويند: چه كسى به استخوانهاى پوسيده حيات مىبخشد و آن را در قيامت زنده مىكند ؛ مىفرمايد: آنكه استخوانها را به وجود آورده و به آنها حيات داده است، استخوانهاى پوسيده را نيز زنده مىكند حج (22 )، آيه 5 و 6 ؛ ق (50 )، آيات 9 - 11 . .البته روح و جسمى كه در قيامت در محضر الهى حاضر خواهند گشت، روح و جسم تحوّل يافته و متكامل شدهاند ؛ نه همين روح و جسمى كه در اين دنيا بودهاند .توضيح آنكه انسان، يكى از سرفصلهاى حركت خود را در مسير حركت و سير عام خود، با مرگ آغاز مىكند . در اين مرحله - كه در ظاهر جدايى ميان جسم و روح پيش مىآيد روح با قبض و اخذ الهى توسط مَلَك يا مَلَكها، قبض شده، در نظام ديگرى - كه مخصوص به روح است وارد مىگردد . در آن نظام و عالم باقى و براساس مسير انتخابى خود در دنيا، به سير و حركت خويش ادامه مىدهد . بدن هم در اين نظام، باقى بوده و در شرايط ديگر، وارد مسير جديدى مىشود و با تحوّل و تبدّل خاصى، به حركت خود ادامه مىدهد ؛ انسان اگر بخواهد در سير خود به سوى خدا و لقاى حضرت حق، به عوالم ديگر وارد شود و آن مراحل را طى كند ؛ بايد هم «روح» او متحول گشته و خصوصيات جديدى را كسب كند و يك سلسله رنگها و معيارها را از دست دهد و تكامل يابد تا متناسب با آن عوالم و موازين آنها شود و هم «جسم» او با حركت و تحوّل خود، خصوصيات و آثار عالم مادى را رها ساخته، با كسب يك سلسله از احكام و قوانين عالم بالا، با آنها متناسب گردد .از اين رو، مرگ و انقطاع از دنيا، خود يك مرحله و تحول و يك نوع حركت و تبدّل و پشت سر گذاشتن يكى از عوالم در برگشت به سوى حضرت حق و لقاى او است و براى ورود به مرحله و مراتب بعدى نظامها و عوالم ديگر ضرورى و بايسته است .در بعضى از روايات درباره اوصاف، احكام و آثار عوالم ديگر آمده است كه انسان در بهشت پير نمىشود، مريض نمىگردد، غذايش غير از غذاى اينجا است و مشيتش غير از مشيت اين دنيايى است . براساس بعضى از آيات، انسان در جهنم مىسوزد ؛ ولى خاكستر نمىشود . بدن بايد چگونه باشد كه بسوزد ولى خاكستر نشود؟ اين گونه آيات و روايات به روشنى حاكى از اين سنت الهى است كه هم روح و هم جسم، بايد متحوّل و متكامل شوند تا قابليت احكام و آثار آن عوالم را بيابند .«منِ» آنجا همان «منِ» اينجا است ؛ ولى اين «منِ» تكامل يافته و متحوّل شده و قابليت ورود به عالم قيامت را پيدا كرده است . «من» عوض نمىشود و همان است كه بود ؛ ولى اين «من» منازل و مراحلى را طى كرده، نواقصى را پاك نموده، احكام اين عالم را از دست داده و آماده ورود به عالم قيامت گشته است .به هر حال، اين تحولات در سير حركت انسانها به سوى خداوند، براساس سنت و قانون الهى در نظام هستى لازم و بايسته است. اين واقعيت تكوينى است كه آيات قرآن نيز بر آن مهر تأييد گذاشته است: «أَ فَعَيِينا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ بَلْ هُمْ فِى لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ »؛ ق (50 )، آيه 15 . ؛ «مگر از آفرينش نخستين ( خود )به تنگ آمديم؟ ( نه) بلكه آنها از خلق جديد در شبههاند» .خداوند متعال در اين آيه مىفرمايد: آيا شما ( منكران معاد) فكر مىكنيد همان يك بار خاك به صورت بدن انسان درآمد، و ديگر عاجز شديم؟! اينها كه اين شبهه را مطرح مىكنند، نمىدانند كه مرتّب در حال آفرينش هستيم و جسم و روح را كه مفارق از بدن است، به سوى خلق جديد در حركت مىبريم . اينها دايم در حال خلق جديدند ؛ ولى خودشان خبر ندارند .بنا بر آنچه گفته شد پس از مرگ، روح وارد عالم برزخى شده، حركت خود را در مسيرى كه در دنيا انتخاب كرده، ادامه مىدهد و با تحوّلات و تبدلاتى كه در اين حركت دارد، كاملتر شده، متناسب با احكام و آثار عوالم بالاتر مىگردد ؛ اين حركت و تحول براى روح و جسم، بايسته و ضرورى است . پس از آنكه روح و بدن، مراتب، مراحل و منازل لازم را براى سنخيت يافتن با عوالم بالا طى كردند ؛ به هم مىپيوندند و وارد عالمى مىشوند كه بايد وارد شوند نگا: محمد شجاعى، بازگشت به هستى، صص 114 - 130 .
porseman.org
براساس آيات قرآنى، مسئله معاد، كلى و عمومى بوده و تمام موجودات - از جمله انسان به سوى خداوند متعال بازخواهند گشت روم (30 )، آيه 11 ؛ عنكبوت (29 )، آيه 19 و 20 ؛ يونس (10 )، آيه 34 ؛ انشقاق (84 )، آيات 6 12 . . اما چگونگى معاد، براساس آيات و روايات، هم جسمانى است و هم روحانى ؛ يعنى، هم جسم انسان و هم روح آدمى به سوى خدا باز گشته و در محضر او، حاضر خواهد شد . از اين رو، پس از مرگ نه جسم آدمى معدوم مىشود و نه روح او .براساس آيات قرآن، انسان در مقام يك موجود و قطعهاى از هستى، هيچگاه معدوم نمىشود ؛ بلكه متحوّل و دگرگون مىشود و براساس حركتى كه از آغاز پيدايش داشته، نتيجه آن را مىبيند .در يكى از آيات مىفرمايد: «أَوَ لَمْ يَرَ الْإِنْسانُ أَنَّا خَلَقْناهُ مِنْ نُطْفَةٍ فَإِذا هُوَ خَصِيمٌ مُبِينٌ * وَ ضَرَبَ لَنا مَثَلاً وَ نَسِيَ خَلْقَهُ قالَ مَنْ يُحْيِ الْعِظامَ وَ هِيَ رَمِيمٌ * قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَها أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ هُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ * الَّذِي جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ ناراً فَإِذا أَنْتُمْ مِنْهُ تُوقِدُونَ * أَوَ لَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِقادِرٍ عَلى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ بَلى وَ هُوَ الْخَلاَّقُ الْعَلِيمُ * إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ »؛ يس (36 )، آيات 77 - 82 . ؛ «مگر آدمى ندانسته است كه ما او را از نطفهاى آفريدهايم . پس به ناگاه وى ستيزهجويى آشكار شده است و براى ما مثلى آورد و آفرينش خود را فراموش كرد، گفت: چه كسى اين استخوانها را - كه چنين پوسيده است زندگى مىبخشد؟ بگو: همان كسى كه نخستين بار آن را پديد آورد و او است كه به هرگونه آفرينشى دانا است . همو كه برايتان در درخت سبز فام اخگر كه از آن ( چون نيازتان افتد )آتش مىافروزيد . آيا كسى كه آسمانها و زمين را آفريده، توانا نيست كه ( باز) مانند آنها را بيافريند؟ آرى او است آفريننده دانا ؛ چون به چيزى اراده فرمايد، كارش اين بس كه مىگويد: باش، پس ( بىدرنگ )موجود مىشود» .اين آيات، به روشنى حكايت دارد كه جسم انسان نيز معاد خواهد داشت . از اين رو در پاسخ به كسانى كه منكر معاد بوده و با لحن انكار و استبعاد مىگويند: چه كسى به استخوانهاى پوسيده حيات مىبخشد و آن را در قيامت زنده مىكند ؛ مىفرمايد: آنكه استخوانها را به وجود آورده و به آنها حيات داده است، استخوانهاى پوسيده را نيز زنده مىكند حج (22 )، آيه 5 و 6 ؛ ق (50 )، آيات 9 - 11 . .البته روح و جسمى كه در قيامت در محضر الهى حاضر خواهند گشت، روح و جسم تحوّل يافته و متكامل شدهاند ؛ نه همين روح و جسمى كه در اين دنيا بودهاند .توضيح آنكه انسان، يكى از سرفصلهاى حركت خود را در مسير حركت و سير عام خود، با مرگ آغاز مىكند . در اين مرحله - كه در ظاهر جدايى ميان جسم و روح پيش مىآيد روح با قبض و اخذ الهى توسط مَلَك يا مَلَكها، قبض شده، در نظام ديگرى - كه مخصوص به روح است وارد مىگردد . در آن نظام و عالم باقى و براساس مسير انتخابى خود در دنيا، به سير و حركت خويش ادامه مىدهد . بدن هم در اين نظام، باقى بوده و در شرايط ديگر، وارد مسير جديدى مىشود و با تحوّل و تبدّل خاصى، به حركت خود ادامه مىدهد ؛ انسان اگر بخواهد در سير خود به سوى خدا و لقاى حضرت حق، به عوالم ديگر وارد شود و آن مراحل را طى كند ؛ بايد هم «روح» او متحول گشته و خصوصيات جديدى را كسب كند و يك سلسله رنگها و معيارها را از دست دهد و تكامل يابد تا متناسب با آن عوالم و موازين آنها شود و هم «جسم» او با حركت و تحوّل خود، خصوصيات و آثار عالم مادى را رها ساخته، با كسب يك سلسله از احكام و قوانين عالم بالا، با آنها متناسب گردد .از اين رو، مرگ و انقطاع از دنيا، خود يك مرحله و تحول و يك نوع حركت و تبدّل و پشت سر گذاشتن يكى از عوالم در برگشت به سوى حضرت حق و لقاى او است و براى ورود به مرحله و مراتب بعدى نظامها و عوالم ديگر ضرورى و بايسته است .در بعضى از روايات درباره اوصاف، احكام و آثار عوالم ديگر آمده است كه انسان در بهشت پير نمىشود، مريض نمىگردد، غذايش غير از غذاى اينجا است و مشيتش غير از مشيت اين دنيايى است . براساس بعضى از آيات، انسان در جهنم مىسوزد ؛ ولى خاكستر نمىشود . بدن بايد چگونه باشد كه بسوزد ولى خاكستر نشود؟ اين گونه آيات و روايات به روشنى حاكى از اين سنت الهى است كه هم روح و هم جسم، بايد متحوّل و متكامل شوند تا قابليت احكام و آثار آن عوالم را بيابند .«منِ» آنجا همان «منِ» اينجا است ؛ ولى اين «منِ» تكامل يافته و متحوّل شده و قابليت ورود به عالم قيامت را پيدا كرده است . «من» عوض نمىشود و همان است كه بود ؛ ولى اين «من» منازل و مراحلى را طى كرده، نواقصى را پاك نموده، احكام اين عالم را از دست داده و آماده ورود به عالم قيامت گشته است .به هر حال، اين تحولات در سير حركت انسانها به سوى خداوند، براساس سنت و قانون الهى در نظام هستى لازم و بايسته است. اين واقعيت تكوينى است كه آيات قرآن نيز بر آن مهر تأييد گذاشته است: «أَ فَعَيِينا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ بَلْ هُمْ فِى لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ »؛ ق (50 )، آيه 15 . ؛ «مگر از آفرينش نخستين ( خود )به تنگ آمديم؟ ( نه) بلكه آنها از خلق جديد در شبههاند» .خداوند متعال در اين آيه مىفرمايد: آيا شما ( منكران معاد) فكر مىكنيد همان يك بار خاك به صورت بدن انسان درآمد، و ديگر عاجز شديم؟! اينها كه اين شبهه را مطرح مىكنند، نمىدانند كه مرتّب در حال آفرينش هستيم و جسم و روح را كه مفارق از بدن است، به سوى خلق جديد در حركت مىبريم . اينها دايم در حال خلق جديدند ؛ ولى خودشان خبر ندارند .بنا بر آنچه گفته شد پس از مرگ، روح وارد عالم برزخى شده، حركت خود را در مسيرى كه در دنيا انتخاب كرده، ادامه مىدهد و با تحوّلات و تبدلاتى كه در اين حركت دارد، كاملتر شده، متناسب با احكام و آثار عوالم بالاتر مىگردد ؛ اين حركت و تحول براى روح و جسم، بايسته و ضرورى است . پس از آنكه روح و بدن، مراتب، مراحل و منازل لازم را براى سنخيت يافتن با عوالم بالا طى كردند ؛ به هم مىپيوندند و وارد عالمى مىشوند كه بايد وارد شوند نگا: محمد شجاعى، بازگشت به هستى، صص 114 - 130 .
porseman.org
