پرسش :
وضعیت شیطان در روز قیامت چگونه است؟
پاسخ :
درباره وضعیت کنونى شیطان فرموده است:
«قالَ فَاخْرُجْ مِنْها فَإِنَّکَ رَجِیمٌ...»1
پس از خوددارى شیطان از اجراى فرمان خدا در مورد خضوع و سجده براى آدم، خداوند او را از رحمت خود طرد کرد و به او فرمود: «از آن جا بیرون شو که تو رانده شده هستى». بدین گونه شیطان شایستگى ماندن در بهشت و در زمره فرشتگان را از دست داد و از این مقام و مرتبه بیرون شد و به صفت «رجیم» یعنى رانده شده از رحمت خدا، متصف گردید.
در آیه بعدى، مفهوم رجیم توضیح داده شده است و آن این که میفرماید: «همانا تا روز قیامت لعنت من بر توست». لعنت همان محروم بودن از رحمت خدا و در قیامت به صورت عذاب جهنّم است.
خداوند میفرماید:
«إِنَّ عِبادى لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطانٌ إِلاَّ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْغاوینَ. وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعینَ»2؛
«و هرگز تو را بر بندگان (برگزیده) من تسلط و غلبه نخواهد بود لیکن اقتدار و سلطه تو بر مردم گمراهى است که پیرو تو شوند. و البته وعده گاه جمیع آن مردم گمراه نیز آتش دوزخ خواهد بود».
این آیه بیانگر این مطلب است که، پیروان ابلیس در جهنم خواهند بود؛ پس به طریق اولى، خود ابلیس نیز، در جهنم است.
امّا درباره «کفر» شیطان، توجهتان را به مطالب ذیل جلب می کنیم:
الف. کفر در لغت به معناى پوشاندن است و به همین دلیل به کشاورز که تخم را در زمین پنهان میکند کافر میگویند. کفران نعمت به معناى پوشاندن و کتمان آن و ترک شکر آن است.3
ب. کفر داراى انواع و مراتب و درجات متعددى است.
1. کفر جحود و آن دو قسم است: انکار ربوبیت و انکار حق پس از علم و آگاهى،
2. کفر نعمت،
3. ترک چیزى که به آن امر شده است 4.
البته بزرگترین کفر، انکار وحدانیت خدا یا دین یا نبوت است و به تعبیر دیگر بدترین کافر کسى است که اصول یا ضرورى دین را انکار نماید.
در قرآن کریم به کسى که عملى و حکمى الهى را ترک کند و وظیفه خود را در مورد آن انجام نمی دهد کافر گفته شده است.5 مثلاً در مورد ترک کننده حج، چنین آمده است:
«وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللّهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعالَمِینَ»6.
ج. کافر بودن ابلیس به معناى انکار ربوبیت و مبدا و خالق عالم نیست بلکه کفر شیطان از نوع پوشاندن حقیقت و کبر و غرور و نافرمانى امر و دستور خداوند است و بدترین بلاى جان انسان نیز همین کبر و غرور است که پرده هاى تاریک جهل بر چشم بیناى او میافکند، و او را از درک حقایق محروم میسازد، او را به تمرّد و سرکشى وامیدارد، و از صف مونان که صف بندگان مطیع خداست بیرون میافکند، و در صف کافران که صف یاغیان و طاغیان است قرار می دهد، آن گونه که ابلیس را قرار داد. کبر و غرور ممکن است خودش مستقیما کفر محسوب نشود، ولى به طور قطع یکى از عوامل و زمینه هاى کفر را در انسان به وجود میآورد.
در خصوص شیطان گفتنى است شیطان خدا را میشناخت، به روز رستاخیز نیز اعتقاد داشت، پیامبران و اوصیاء پیامبران را نیز کاملاً میشناخت و به مقام آنها اعتراف داشت، در عین حال خدا او را کافر نامیده و درباره اش فرموده است:
«وَ کانَ منَ الْکافِرینَ»7؛ «و از کافران بود».
دلیل بر اینکه از نظر قرآن، شیطان خدا را میشناخت این است که قرآن صریحاً میگوید: او به خالقیّت خدا اعتراف داشت؛ خطاب به خداوند گفت:
«خَلَقْتَنى مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طینٍ»8؛
«مرا از آتش آفریدى و او (آدم) را از گِل».
و دلیل بر اینکه به روز رستاخیز اعتقاد داشت این است که گفت:
«اَنْظِرْنى اِلى یَوْمِ یُبْعَثونَ»9؛
«پروردگارا مرا تا روز رستاخیز مهلت بده».
و دلیل بر شناخت وى انبیاء و معصومین را این است که گفت:
«فَبِعِزَّتِکَ لاَغْوِیَنَّهُمْ اَجْمَعینَ. اِلاّ عِبادَکَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصینَ»10؛
«به عزّت تو قسم که همه فرزندان آدم را گمراه میسازم مگر بندگان خالص شده ات را».
مراد از بندگان خالص شده که نه تنها عملشان مخلصانه است بلکه سراسر وجودشان از غیر خدا پاک و آزاد است، اولیاء خدا و معصومین از گناهند؛ شیطان آنان را نیز میشناخته است و به عصمت آنان هم معتقد بوده است. در عین حال قرآن شیطان را کافر میخواند زیرا از قبول حقیقت روگردان بود و استکبار ورزید و بر این روش خود اصرار ورزید.
پی نوشت:
1. حجر 15، آیات 34- 35.
2. حجر 15، آیات 42 و 43.
3. اطیب البیان فى تفسیر القرآن، سید عبدالحسین طیب، ج 1، ص 260، ذیل آیه 6 سوره بقره.
4. ر.ک: کافى، ج 2، ص 389.
5. ترجمه تفسیر المیزان، ج 2، ص 303، معنا و مراتب شرک ذیل آیه.
6. آل عمران 3، آیه 97.
7. بقره 2، آیه 34.
8. اعراف 7، آیه 12.
9. اعراف 7، آیه 14.
10. ص 38، آیات 82 و 83.
منبع: www.porseman.org
درباره وضعیت کنونى شیطان فرموده است:
«قالَ فَاخْرُجْ مِنْها فَإِنَّکَ رَجِیمٌ...»1
پس از خوددارى شیطان از اجراى فرمان خدا در مورد خضوع و سجده براى آدم، خداوند او را از رحمت خود طرد کرد و به او فرمود: «از آن جا بیرون شو که تو رانده شده هستى». بدین گونه شیطان شایستگى ماندن در بهشت و در زمره فرشتگان را از دست داد و از این مقام و مرتبه بیرون شد و به صفت «رجیم» یعنى رانده شده از رحمت خدا، متصف گردید.
در آیه بعدى، مفهوم رجیم توضیح داده شده است و آن این که میفرماید: «همانا تا روز قیامت لعنت من بر توست». لعنت همان محروم بودن از رحمت خدا و در قیامت به صورت عذاب جهنّم است.
خداوند میفرماید:
«إِنَّ عِبادى لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطانٌ إِلاَّ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْغاوینَ. وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعینَ»2؛
«و هرگز تو را بر بندگان (برگزیده) من تسلط و غلبه نخواهد بود لیکن اقتدار و سلطه تو بر مردم گمراهى است که پیرو تو شوند. و البته وعده گاه جمیع آن مردم گمراه نیز آتش دوزخ خواهد بود».
این آیه بیانگر این مطلب است که، پیروان ابلیس در جهنم خواهند بود؛ پس به طریق اولى، خود ابلیس نیز، در جهنم است.
امّا درباره «کفر» شیطان، توجهتان را به مطالب ذیل جلب می کنیم:
الف. کفر در لغت به معناى پوشاندن است و به همین دلیل به کشاورز که تخم را در زمین پنهان میکند کافر میگویند. کفران نعمت به معناى پوشاندن و کتمان آن و ترک شکر آن است.3
ب. کفر داراى انواع و مراتب و درجات متعددى است.
1. کفر جحود و آن دو قسم است: انکار ربوبیت و انکار حق پس از علم و آگاهى،
2. کفر نعمت،
3. ترک چیزى که به آن امر شده است 4.
البته بزرگترین کفر، انکار وحدانیت خدا یا دین یا نبوت است و به تعبیر دیگر بدترین کافر کسى است که اصول یا ضرورى دین را انکار نماید.
در قرآن کریم به کسى که عملى و حکمى الهى را ترک کند و وظیفه خود را در مورد آن انجام نمی دهد کافر گفته شده است.5 مثلاً در مورد ترک کننده حج، چنین آمده است:
«وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللّهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعالَمِینَ»6.
ج. کافر بودن ابلیس به معناى انکار ربوبیت و مبدا و خالق عالم نیست بلکه کفر شیطان از نوع پوشاندن حقیقت و کبر و غرور و نافرمانى امر و دستور خداوند است و بدترین بلاى جان انسان نیز همین کبر و غرور است که پرده هاى تاریک جهل بر چشم بیناى او میافکند، و او را از درک حقایق محروم میسازد، او را به تمرّد و سرکشى وامیدارد، و از صف مونان که صف بندگان مطیع خداست بیرون میافکند، و در صف کافران که صف یاغیان و طاغیان است قرار می دهد، آن گونه که ابلیس را قرار داد. کبر و غرور ممکن است خودش مستقیما کفر محسوب نشود، ولى به طور قطع یکى از عوامل و زمینه هاى کفر را در انسان به وجود میآورد.
در خصوص شیطان گفتنى است شیطان خدا را میشناخت، به روز رستاخیز نیز اعتقاد داشت، پیامبران و اوصیاء پیامبران را نیز کاملاً میشناخت و به مقام آنها اعتراف داشت، در عین حال خدا او را کافر نامیده و درباره اش فرموده است:
«وَ کانَ منَ الْکافِرینَ»7؛ «و از کافران بود».
دلیل بر اینکه از نظر قرآن، شیطان خدا را میشناخت این است که قرآن صریحاً میگوید: او به خالقیّت خدا اعتراف داشت؛ خطاب به خداوند گفت:
«خَلَقْتَنى مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طینٍ»8؛
«مرا از آتش آفریدى و او (آدم) را از گِل».
و دلیل بر اینکه به روز رستاخیز اعتقاد داشت این است که گفت:
«اَنْظِرْنى اِلى یَوْمِ یُبْعَثونَ»9؛
«پروردگارا مرا تا روز رستاخیز مهلت بده».
و دلیل بر شناخت وى انبیاء و معصومین را این است که گفت:
«فَبِعِزَّتِکَ لاَغْوِیَنَّهُمْ اَجْمَعینَ. اِلاّ عِبادَکَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصینَ»10؛
«به عزّت تو قسم که همه فرزندان آدم را گمراه میسازم مگر بندگان خالص شده ات را».
مراد از بندگان خالص شده که نه تنها عملشان مخلصانه است بلکه سراسر وجودشان از غیر خدا پاک و آزاد است، اولیاء خدا و معصومین از گناهند؛ شیطان آنان را نیز میشناخته است و به عصمت آنان هم معتقد بوده است. در عین حال قرآن شیطان را کافر میخواند زیرا از قبول حقیقت روگردان بود و استکبار ورزید و بر این روش خود اصرار ورزید.
پی نوشت:
1. حجر 15، آیات 34- 35.
2. حجر 15، آیات 42 و 43.
3. اطیب البیان فى تفسیر القرآن، سید عبدالحسین طیب، ج 1، ص 260، ذیل آیه 6 سوره بقره.
4. ر.ک: کافى، ج 2، ص 389.
5. ترجمه تفسیر المیزان، ج 2، ص 303، معنا و مراتب شرک ذیل آیه.
6. آل عمران 3، آیه 97.
7. بقره 2، آیه 34.
8. اعراف 7، آیه 12.
9. اعراف 7، آیه 14.
10. ص 38، آیات 82 و 83.
منبع: www.porseman.org
