ازدواج پیش از بلوغ

از آن روی که ازدواج پیش از سن بلوغ می تواند آسیب های جسمی و روانی برای شخص داشته باشد، قانون تمهیداتی را در آن قرار داده است از جمله اجازه ولی قهری. با ما همراه باشید تا به این مسئله با نگاه قانونی دیده بیفکنیم. همراه ما باشید.
شنبه، 17 آذر 1397
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
ازدواج پیش از بلوغ
در قانون مدنی ضمانت اجرای حقوقی تخلف از شرط بلوغ به طور صریح بیان نشده است. 
 
چکیده: کشاکش درگیری قانون در مورد سن قانونی ازدواج، مسئله ایست که از آغاز تدوین قانون اساسی در آن بوده است. در این نوشتار به توضیحاتی در مورد سن قانونی ازدواج از نگاه قانون جمهوری اسلامی و فقه شیعه پرداخته ایم. با ما همراه باشید.

تعداد کلمات 869/ تخمین زمان مطالعه 5 دقیقه
ازدواج پیش از بلوغ

ازدواج پیش از بلوغ

به موجب تبصره ماده ۱۰۶۱، اضافه شده در سال 61: عقد نکاح قبل از بلوغ با اجازه ولی و به شرط رعایت مصلحت مولی علیه صحیح می باشد.
به ظاهر مقصود این بود که ولی قهری بتواند برای صغیر عقد نکاح را واقع سازد، ولی با عبارتی بیان شد که گویی ولی قهری در وقوع عقد دخالت ندارد و آنچه را واقع می شود اذن می دهد. این حکم، استثنایی است بر عدم اهلیت تمیع صغیر در نکاح و از بدعت ها قانونگذار در اصلاح قانون مدنی است. از استثنایی بردن این حکم در نتیجه به دست می آید:


[جایگاه ولایت ولی در ازدواج]

نفوذ نکاح ولى قهری مشروط بر این است که رعایت مصلحت مولی علیه در آن شده باشد: یعنی، کافی نیست که زناشویی اجباری کودک مفسدتی به بار نیاورد، بایستی به مصلحت، کودک هم باشد. انتخاب همسر برای کودک، او را از طبیعی ترین حق مشروع خود محروم می سازد و به شخصیت طفل صدمه می زند. بنابراین، فرض ضرر در نکاحی که ولی قهری درباره آن تصمیم می گیرد برای کودک وجود دارد. این فرض در صورتی از بین می رود که ولی قهری بتواند ضرورت نکاح و مصلحت نامتعارف طفل را در دادگاه اثبات کند، به ویژه که صدمه های ناشی از چنین اقدامی جبران ناپذیر است: تا رسیدن به سن بلوغ کودک بایستی همسر ناخواسته را با تمام ضررهای مادی و معنوی آن پذیرا باشد. پس از بلوغ نیز، بر فرض که بتواند تجاوز ولی قهری را از حدود نمایندگی اثبات کند و نکاح فضولی را بر هم زند، هیچ چیز نمی تواند گذشته دردناک را به او باز گرداند.


[ولی قهری]

این حق اختصاص به ولی قهری دارد و حتی وصی منصوب از سوی او نیز نمی تواند برای صغیر همسر انتخاب کند.[1]
باید افزود که چنین نکاحی با عادات و رسوم و اخلاق اجتماعی در زمان ما مخالف است و به ندرت می توان نمونه ای برای آن آورد. ولی، به هر حال وجود اختیار پدر و جد پدری در قانون ایجاب می کند که رویه قضایی و اداری در اندیشه جلوگیری از خطرهای احتمالی آن باشد. و با تفسیری مناسب از خطرهای احتمالی حکم بکاهد و ما پیشنهاد خود را در تفسیر اصلاح شده این بدعت خواهیم گفت.
نامتناسب بودن قانون با اخلاق عمومی سبب شد که ماده ۱۰۶۱ اصلاح شده در سال ۱۳۷۰، پیش از آن که اثر واقعی در نظام حقوقی خانواده به جای گذارد، دوباره اصلاح شود و عدالت در محل شایسته تری قرار گیرد. متن ماده اصلاح شده از این قرار است:
«عقد نکاح دختر قبل از رسیدن به سن ۱۳ سال تمام شمسی و پسر قبل از رسیدن به سن 15 سال تمام شمسی منوط است به اذن ولی، به شرط رعایت مصلحت با تشخیص دادگاه صالح».
در این اصلاح به دو نکته مهم توجه شده است:
۱) تعیین سن معقولی برای نکاح و بلوغ پسر و دختر در انتخاب همسر و انعقاد عقد؛
۲) دخالت دادگاه در تمیز مصلحت کودکی که پیش از سن بلوغ آماده زناشویی شده است: یعنی نکاح دختر و پسر نابالغ منوط است به اذن ولی و تشخیص مصلحت طفل به تصمیم دادگاه.
متن اصلاح شده بخشی از عیوب نکاح پیش از بلوغ را از بین می برد، ولی نگرانی و اشکال مربوط به نکاح صغیر هنوز هم باقی است و با رویه قضایی است که آن را کاهش دهد و تفسیری مناسب با اقتضای زمان و احترام به شخصیت کودکان انتخاب کند.
تلاش برای رسیدن به عدالت در سایه ماده 1041 ق.م. نیز با اندکی تأمل امکان پذیرست: با استفاده از واژه «اذن»، در متن ماده، که در اصطلاح حقوقدانان برای اجازه عملی به کار می رود که دیگران مایل به انجام دادن آن هستند، می توان گفت؛ ولی قهری نکاحی را باید اذن دهد که همسران جوان می خواهند در آن شرکت کنند، انتخاب همسر از طبیعی ترین حقوق هر انسان و از لوازم احترام به شخصیت او است و به ولایت نمی توان خصوصی ترین چهره زندگی را بر او تحمیل کرد. پس، باید پذیرفت که کودک مأذون نیز باید به سن تمیز برسد تا بتواند طرف عقد نکاح شود و این پیمان مهم اخلاقی و اقتصادی را اراده کند.
در راستای همین اندیشه، باید پذیرفت که مقصود از بلوغ در تبصره ماده ۱۰4۱ ق.م. سن ۱۳ برای دختر و ۱۰ برای پسر است نه بلوغی که در تبصره ماده ۱۲۱۰ معین شده است. یعنی بلوغ نکاح کردن با بلوغ شرعی و عمومی تفاوت دارد.


ضمانت اجرای تخلف از این شرط

در قانون مدنی ضمانت اجرای حقوقی تخلف از شرط بلوغ به طور صریح بیان نشده است، ولی از لحن ماده ۱۰4۱ بر می آید که قانونگذار نخواسته است نکاح خردسالان را نافذ بداند. وانگهی، عاقد و زوج نیز از نظر کیفری مجازات می شوند:
ماده ۵۰ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۲ در این باره مقرر می دارد: «هرگاه مردی برخلاف مقررات ماده (۱04۱) قانون مدنی ازدواج کند، به حبس تعزیری درجه شش محکوم می شود. هرگاه ازدواج مذکور به مواقعه منتهی به نقص عضو یا مرض دائم زن منجر گردد، زوج علاوه بر پرداخت دیه به حبس تعزیری درجه پنج و اگر به مواقعه منتهی به فوت زن منجر شود، زوج علاوه بر پرداخت دیه به حبس تعزیری درجه چهار محکوم می شود.»
 
پاورقی:

[1] . شیخ محمدحسن نجفی، جواهرالکلام، ج 29، ص 189.


 
منبع: کتاب «قانون مدنی خانواده»
نویسنده: ناصرکاتوزیان
 

بیشتر بخوانید:
اختلاف سنی در ازدواج
بهترین سن ازدواج
عوامل افزایش سن ازدواج در دهه های اخیر (بخش اول)
فاصله سن همسران از نگاه جامعه شناختی 
سن قانونی برای ازدواج

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
play_arrow
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
play_arrow
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
play_arrow
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
play_arrow
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
play_arrow
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
play_arrow
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
play_arrow
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
play_arrow
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
play_arrow
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
play_arrow
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
play_arrow
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
play_arrow
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران