تدلیس در ازدواج (بخش اول)

تدلیس آن است که یکی از دو طرف عقد کارهای فریبنده و نیرنگ آمیز انجام دهد، یا این کارها با آگاهی او صورت گیرد، و به سبب آن کارها، این معامله صورت بگیرد. تدلیس هم در ازدواج امکان پذیرست. با ما همراه باشید تا در این مورد بیشتر بدانید.
شنبه، 4 آبان 1398
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
تدلیس در ازدواج (بخش اول)
تدلیس، از ریشه دَلَس و دُلْسَة به معنای ظلمت و تاریکی، در لغت به معنای کتمان کردن و پوشاندن است.
 

تدلیس و تخلف از شرط صفت

در قانون مدنی نامی از خیار تدلیس برده نشده است، ولی در فقه امامیه تدلیس یا فریب دادن از موجبات فسخ نکاح است و پاره ای از استادان نیز از مفاد ماده ۱۱۲۸ قانون مدنی وجود خیار تدلیس را برای همسر فریب خورده استنباط کرده اند.[1] به موجب این ماده: «هرگاه در یکی از طرفین صفت خاصی شرط شده و بعد از عقد معلوم شود که طرف مذکور فاقد وصف مقصود بوده برای طرف مقابل حق فسخ خواهد بود، خواه وصف مذکور در عقد تصریح شده یا عقد متبانیا بر آن واقع شده باشد».
 
حکم ماده ۱۱۲۸ ناظر به خیار تخلف از شرط است: بدین معنی که، هرگاه زن و شوهر به طور ضمنی یا صریح صفتی را در یکی از همسران شرط کنند، نبودن آن صفت در او، برای طرف مقابل ایجاد حق فسخ می کند. ولی، چون در تدلیس نیز یکی از دو طرف تظاهر به داشتن صفتی می کند که مورد توجه دیگری است و از این راه او را فریب می دهد، نتیجه فریبکاری او نیز این است که طرف دیگر به اشتباه چنین پندارد که همسر آینده اش وصف دلخواه را دارد.
 

حق فسخ

پس، هرگاه معلوم شود که تصور او نادرست بوده و وضعی که مبنای تراضی قرار گرفته است در همسرش وجود ندارد، حق فسخ عقد را خواهد داشت: به بیان دیگر، در فرض تدلیس نیز وصفی که مبنای توافق بوده است در همسر فریبکار موجود نیست از این حیث با مورد تخلف از شرط صفت مبنای مشترک دارد. بنابر این، مستند قانونی خیار تدلیس و تخلف از شرط صفت یکی است و هر دو خیار در حدود ماده ۱۱۲۸ ایجاد می شود.
 
تدلیس در صورتی موجب خیار فسخ است که یا باعث مخفی ماندن یکی از عیوب پیش بینی شده در قانون گردد یا سبب نمایاندن صفتی شود که وجود آن مورد قصد مشترک دو طرف بوده است (یعنی صفتی که به حکم عرف یا اراده زوجین مبنای تراضی قرار گرفته است.) قانون مدنی نیز به همین دلیل از خیار تدلیس در نکاح نامی نبرده است. زیرا خیار عیب و تخلف از شرط صفت تمام آثار عملی آن را دارد.
 
با وجود این، چون امروز همسران آینده به طور معمول یکدیگر را می بینند و خانواده های آنان با هم معاشرت می کنند، بیشتر اشتباه ها ناشی از تدلیس است و گفتگو درباره چگونگی اعمال این خیار، دست کم از نظر روشن ساختن مطالب، مفید به نظر می رسد.
 

 تعریف تدلیس

تدلیس عبارت است از عملیاتی که موجب فریب طرف معامله شود، (ماده 438 ق.م.). برای تحقق تدلیس، یکی از دو همسر باید به عمد طرف دیگر را بفریبد: یعنی با پوشاندن معایبی که دارد یا نمایاندن صفاتی که در او نیست، دیگری را مغرور و راضی به نکاح سازد.
 
برخلاف آنچه پاره ای از استادان پنداشته اند،[2] در حقوق ما تدلیس اصولا از عیوب رضا نیست و به همین دلیل هم باعث بطلان یا عدم نفوذ عقد نمی شود. کسی که گول خورده است می تواند برای رفع ضرر خود عقد را بر هم زند، مگر اینکه اشتباه ناشی از تدلیس از اشتباه هایی باشد که اراده را معلول می سازد و به حکم قانون موجب بطلان عقد است.[3]
 
چنان که گفته شد (ش 5۲) اشتباه در شخصیت طرف نکاح وقتی موجب بطلان عقد است که در اثر آن مشتبه با کسی غیر از آن که مقصود بوده است ازدواج کند؛ ولی اشتباه در اوصاف همسر، هر اندازه که مهم و اساسی باشد، در نفوذ عقد اثر ندارد. پس، هرگاه در اثر تغییر قیافه یا سایر اعمال فریبنده، مردی که خواستار زناشویی با دختری است دیگری را به جای او بگیرد، این نکاح باطل است. زیرا، تدلیس به اندازه ای مؤثر بوده است که آنچه در عالم خارج واقع شده با آنچه مرد قصد کرده است تفاوت دارد. اما اگر زن مرض پیسی خود را از مرد پنهان سازد یا خود را دوشیزه وانمود کند و مرد به گمان سالم با باکره بودن زن به نکاح راضی شود، این عقد تنها قابل فسخ است و مرد می تواند آن را بر هم زند. این گونه موارد است که به عنوان تدلیس در موارد فسخ نکاح آورده می شود، زیرا، قسم نخست را باید از اسباب بطلان عقد شمرد نه فسخ آن.

ادامه دارد...

 
نویسنده: ناصر کاتوزیان
پی نوشت:
[1] . مرحوم دکتر سید حسن امامی، ج 4، ص 470 و 471. مرحوم دکتر سید علی شایگان، ش 743. ص 344.
[2] . دکتر شایگان، حقوق مدنی، ش 164.
[3] . برای دیدن اثر اشتباه ناشی از تدلیس، ر. ک: ناصر کاتوزیان حقوق مدنی، قواعد عمومی قراردادها، ج 1، ش 242 به بعد.

منبع: کتاب «قانون مدنی خانواده»


مقالات مرتبط
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
تلاوت قرآن آقای قاسم مقدمی در مراسم بزرگداشت رئیس‌جمهور شهید
music_note
تلاوت قرآن آقای قاسم مقدمی در مراسم بزرگداشت رئیس‌جمهور شهید
روضه‌خوانی آقای حاج محمود کریمی در مراسم بزرگداشت رئیس‌جمهور شهید
music_note
روضه‌خوانی آقای حاج محمود کریمی در مراسم بزرگداشت رئیس‌جمهور شهید
تلاوت قرآن آقای کریم منصوری در مراسم بزرگداشت رئیس‌جمهور شهید
music_note
تلاوت قرآن آقای کریم منصوری در مراسم بزرگداشت رئیس‌جمهور شهید
مزار شهید رئیسی در حرم رضوی
play_arrow
مزار شهید رئیسی در حرم رضوی
اگر کسی اهل ایمان و عمل صادقانه باشد محبتش به دل مردم می‌افتد
play_arrow
اگر کسی اهل ایمان و عمل صادقانه باشد محبتش به دل مردم می‌افتد
همت شهید رئیسی حل مشکلات مردم بود
play_arrow
همت شهید رئیسی حل مشکلات مردم بود
نماهنگ/ "سید شهیدان خدمت" با نوای ابوذر روحی
play_arrow
نماهنگ/ "سید شهیدان خدمت" با نوای ابوذر روحی
شهید رئیسی سبک جدید زمامداری بر اساس گفتمان انقلاب اسلامی ارائه داد
play_arrow
شهید رئیسی سبک جدید زمامداری بر اساس گفتمان انقلاب اسلامی ارائه داد
آیت الله جاودان: آقای رئیسی را اهل بیت به آغوش گرفتند
play_arrow
آیت الله جاودان: آقای رئیسی را اهل بیت به آغوش گرفتند
معنی اسم ابراهیم و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم ابراهیم و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
بدون تعارف با خانواده یکی از شهدای کادر پرواز بالگرد رئیس جمهور
play_arrow
بدون تعارف با خانواده یکی از شهدای کادر پرواز بالگرد رئیس جمهور
لحظه تدفین ‌پیکر شهید موسوی در حرم عبدالعظیم(ع)
play_arrow
لحظه تدفین ‌پیکر شهید موسوی در حرم عبدالعظیم(ع)
شهید «مالک رحمتی» در آرامگاه ابدی خود آرام گرفت
play_arrow
شهید «مالک رحمتی» در آرامگاه ابدی خود آرام گرفت
صبح جمعه‌ای که رئیس‌جمهور استراحت می‌کند
play_arrow
صبح جمعه‌ای که رئیس‌جمهور استراحت می‌کند
شهید آیت‌الله رئیسی الگوی جدید از خدمت به مردم ارائه کردند
play_arrow
شهید آیت‌الله رئیسی الگوی جدید از خدمت به مردم ارائه کردند