بایسنغر

فرزند شاهرخ پسر تیمور (837 -802) كه خود از خوشنویسان و هنرمندان بود و اهل هنر را تشویق بسیار مى‏كرد و در كتابخانه‏ى او پیوسته چهل تن از خوشنویسان و مذهبان و مصوران مشغول كتابت و تذهیب و تصویر بودند. بایسنقر میرزا در خطوط اصول (شش- قلم) شاگرد شمس‏الدین محمد بن حسام هروى معروف به شمس بایسنغر بوده است و خود در خط محقق و ثلث از استادان برجسته. كتیبه‏ى پیش طاق مسجد گوهرشاد مشهد به خط ثلث اوست كه در بیست سالگى نوشته و از قدرت و قوت قلم سحر و معجزه‏اى به یادگار گذاشته است. كتابت بزرگترین قرآن موجود به خط محقق نیز اثر ارزنده‏ى اوست كه هم‏اكنون بعض صفحات آن در موزه‏ى آستان قدس رضوى و كتابخانه‏ى سلطنتى و كتابخانه‏ى ملى و موزه‏ى ایران باستان و كتابخانه‏ى ملك و بعضى مجموعه‏هاى خصوصى موجود است و منسوب به او مى‏دانند و بعضى از اوراق آن هم در امامزاده‏اى در قوچان بوده است چه در حدیق‏الحقایق است كه: «... از زلزله جز همان امام‏زاده سلطان ابراهیم بن على بن موسى‏الرضا (در قوچان) چیزى باقى نمانده و بعضى اوراق قرآن خط میرزا بایسنغر بن میرزا شاهرخ ابن امیر تیمور گوركانى در آنجاست. گویند نادرشاه افشار از سمرقند به آنجا آورده از عجایب آثار است: طول صفحه دو ذرع و نیم، عرض یك ذرع و ده گره، طول سطر یك ذرع، عرض سطر پنج گره، بین‏السطور یك چارك اندازه‏ى قلم صد یك ذرع، و شاه شهید در سفر خراسان دو صفحه از آن را براى اطاق موزه به تهران آورد». حدایق‏الحقایق ج 3، ص 313. بایسنغر میرزا در سنین جوانى (سى و پنج سالگى یا سى و هشت سالگى) در هرات بدرود حیات گفت. مولف «حبیب‏السیر» درباره‏ى او مى‏نویسد: «به مجالست ارباب عالم و كمال به غایت مایل و راغب بود و در تعظیم و تبجیل اصحاب فضل و هنر در هیچ وقتى از اوقات اهمال و اغفال نمى‏نمود و خردمندان كامل از اطراف و اكناف ایران و توران به هرات آمده در آستان مكرمت آشیانش مجتمع مى‏بودند، و بلغاى وافر كیاست و فصحاى صاحب فراست از اصار و امصار عراق و فارس و آذربایجان به درگاه عالم پناهش شتافته صبح و شام ملازمت مى‏نمودند و آن شاهزاده عالى شأن در تربیت و رعایت تمامى آن طایفه گرامى كوشیده همه را به وفور انعام و احسان مسرور و شادمان مى‏ساخت و هر كس از خوشنویسان و مصوران و نقاشان و مجلدان در كار خویش ترقى مى‏كرد به همگى همت، به حالش مى‏پرداخت». بایسنغر میرزا دوست‏ترین و بانى زیباترین مكتب كتاب‏سازى در ایران بوده است و در هیچ دورانى به اندازه‏ى زمان او نسخه‏هاى نفیس و زیبا نوشته و تصویر نشده است به طورى كه در كمتر كتابخانه‏اى در جهان ممكن است از كتابهاى كتابخانه‏ى بایسنغر نسخه‏اى یافته نشود. (837 -802 / 801 ق)، خطاط، ادیب و شاعر. در سال 820 ق پدرش سمت قاضى القضاة دربار خود را به او داد و در سال 835 ق تبریز را تصرف كرد و در همان سال حاكم استرآباد شد. در اواخر عمر به علت اینكه اخترشناسان عمر او را چهل سال بیشتر تخمین نزده بودند، به میگسارى پرداخت و دست به كارهاى ناشایست زد. وى ذوقى ادبى و هنرى داشت و اشعار و آثار فارسى را به دقت مطالعه مى‏كرد و در سرودن اشعار فارسى و تركى نیز مهارت داشت. مجلس او مجمع شاعران، مورخان، خوشنویسان و نقاشان ایرانى بود. خود در خط استاد بود و شاگرد شمس‏الدین محمد هروى خوشنویس. خطوط محقق و ثلث را به مهارت مى‏نوشت و اوراق قرآنهایى كه به خط خود نوشته، هنوز در دست است و رقم استادانه او بر طاق و اطراف سر در مسجد گوهرشاد كه آیاتى از قرآن مجید نوشته، ظاهر است. میر على، خوشنویس معروف، و بسیارى دیگر از خوشنویسان آن عصر در كتابخانه او كار مى‏كردند، بایسنقر در نقاشى و تهذیب نیز دست داشته و بانى زیباترین مكتب كتابسازى در ایران بوده است. نسخه‏اى از شاهنامه به دستور وى فراهم شد و خود مقدمه‏اى بر آن نوشت كه به «دیباچه بایسنقرى» و یا «شاهنامه‏ى بایسنقرى» معروف شد. در تذكره‏ى «صبح گلشن» سال ولادت او 835 ق و سال وفاتش 865 ق ذكر كرده است. از آثار او: كتیبه‏ى پیش طاق مسجد گوهرشاد مشهد به خط ثلث كه در بیست سالگى نوشته است.[1]

بایسنغر

تازه های مشاهیر

بیشترین بازدید هفته