جک لمون

Lemmon, Jack

بازیگر (1925، نیوتنِ ماساچوستس - امریکا؛ 2001)

با نام جان یولر لمون سوم به دنیا آمد. در چند دانشگاه، از جمله هاروارد، تحصیل کرد. در سال 1945 به عنوان افسر ارتباطات در نیروی دریایی خدمت کرد. پس از فارغ التحصیلی از هاروارد در 1947 به عنوان نوازنده ی پیانو در نیویورک مشغول به کار شد. از 1948 به بازیگری در رادیو و سپس تلویزیون (و هم چنین تهیه کنندگی) پرداخت. در 1954 با فیلم باید برای تو اتفاق بیفتد وارد سینما شد. در سال های 1957 و 1958 در تلویزیون و تآتر نیز فعال بود و در 1971 فیلمی با نام کاچ کارگردانی کرد.

لمون از جمله ی بازیگرانی بود که - برخلاف مثلاً لارنس اولیویر - تنوع چندانی در نقش هایی که بازی می کرد نداشت. او در اغلب فیلم هایش به بهترین نحو، نوعی شخصیت خاص را در طرح هایی تکراری ارائه می داد: مردی معصوم که طی دورانی پُردرد و رنج (و البته اغلب با شوخ طبعی) به آگاهی می رسد. این مسیر تجربه در کارهای لمون در فیلم های بیلی وایلدر اغلب با یک مسیر انحرافی طولانی از فروپاشی و فساد اخلاقی نیز هم راه می شد که بهترین نمونه های آن آپارتمان، ایرما خوشگله و کیک تفأل است. این تغییر شخصیتی در کارهای او، معانی ضمنی طنزآمیز و تفسیرهای اجتماعی ارائه شده توسط این فیلم ها را تعمیم می بخشید. ضمن آن که این گونه نقش ها به او امکان می داد تا ظرافت های حرکات بدن و چهره اش را به بهترین نحو ارائه دهد. در فیلم هایی که از این ویژگی او استفاده می کردند، لمون قادر بود سطح کار را از کمدی «مضحکه» به سطوح بالاتری از کمدی بکشاند. در این زمینه به جز فیلم های وایلدر، می توان از آقای رابرتس نام برد. این نوع دگردیسی شخصیتی از بی خبری (شخصیتی که شجاعانه می کوشد بر گیجی و سردرگمی فائق آید و جهان را درک کند) به آگاهی، در فیلم های متأخر او نیز (از جمله عارضه ی چینی) به خوبی به کار گرفته شده است. سوی تراژیک شخصیت لمون در همین فیلم، با کشته شدن توسط نیروهای امنیتی به نمایش درمی آید. لمون دوبار برنده ی جایزه ی اسکار شد (بهترین بازیگر نقش دوم در آقای رابرتس و بهترین بازیگر نقش اول در ببر را نجات بده)، پنج بار نیز کاندیدای دریافت اسکار بود و دو بار برنده ی جایزه ی بهترین بازیگر مرد از جشنواره ی کن شد (عارضه ی چینی و گم شده) و یک بار نیز همین جایزه را برای فیلم بزرگداشت از جشنواره ی برلین (1981) دریافت کرد. همسرانش، سینتیا استون (1950-1956) و فلیشا فار (از 1962 تا زمان مرگ لمون)، و پسرش کریس بازیگر هستند.

از فیلم ها:

1954 - باید برای تو اتفاق بیفتد (کیوکر)؛ 1955 - خواهرم آیلین (کوآین)، آقای رابرتس (ج. فورد و لروی)؛ 1957 - عملیات خوش گذرانی (کوآین)، نمی توان از آن فرار کنی (د. پوئل)، آتش زیرین (پریش)؛ 1958 - زنگ، کتاب و شمع (کوآین)، کابوی (دیوز)؛ 1959 - بعضی ها داغش را دوست دارند (ب. وایلدر)؛ 1960 - آپارتمان (ب. وایلدر)؛ 1962 - صاحب خانه ی بدنام (کوآین)؛ 1963 - زیر درخت یام یام (سویفت)، ایرما خوشگله (ب. وایلدر)، روزهای شراب و گل سرخ (ب. ادواردز)؛ 1964 - همسایه ی خوب سام (سویفت)؛ 1965 - چگونه زن خود را بکشید (کوآین)، مسابقه ی بزرگ (ب. ادواردز)؛ 1966 - کیک تفأل (ب. وایلدر)؛ 1967 - اشق (ک. دانر)؛ 1968 - زوج عجیب (ساکس)؛ 1971 - کاچ (+ ک.)؛ 1972 - نبرد میان مردان و زنان (شاولسن)، آوانتی! (ب. وایلدر)؛ 1973 - ببر را نجات بده (آویلدسن)؛ 1974 - صفحه ی اول (ب. وایلدر)؛ 1975 - زندانی خیابان دوم (فرانک)؛ 1977 - فرودگاه 77 (جیمسن)؛ 1979 - عارضه ی چینی (ج. بریجز)؛ 1980 - بزرگداشت (ب. کلارک)؛ 1981 - دوست جون جونی (ب. وایلدر)؛ 1982 - گم شده (کوستا گاوراس)؛ 1985 - ماکارونی (اسکولا)، جاذبه ی همگانی (گ. جوردان)؛ 1986 - زندگی این است! (ب. ادواردز)؛ 1989 - بابا (گُلدبرگ)؛ 1991 - ج. ف. ک. (آ. استون)؛ 1992 - بازیگر (آلتمن)، گلن گاری گلن راس (فولی)؛ 1993 - پیرمردان غرغرو (دانلد پتری)، برش های کوتاه (آلتمن)؛ 1995 - پیرمردان غرغروتر (دویچ)؛ 1996 - هملت (برانا)؛ 1997 - دوازده مرد خشمگین (و. فریدکین)؛ 1998 - زوج عجیب 2 (دویچ)؛ 1999 - باد را به ارث ببر (دانیل پتری)، سه شنبه ها با موری (م. جکسن).