امامزادگان از قطب تمدن شیعی در ایران تا کانون‌های تولید سرمایه اجتماعی

حجت الاسلام دکتر غلامرضا عادل؛ معاون فرهنگی-اجتماعی و سخنگو سازمان:

امامزاده‌ها؛ کانون‌های نور و قطب‌های تمدن شیعی در پهنه ایران

در روز بزرگداشت امامزادگان، حجت الاسلام عادل، معاون فرهنگی و اجتماعی سازمان اوقاف و امور خیریه با نگاهی عمیق، به نقش و جایگاه این اماکن مقدس در تمدن شیعی و جامعه ایران پرداخته‌اند. پیام ایشان، یادآور اهمیت حفظ و پاسداری از این میراث گرانبها و قدردانی از زحمت‌کشان و خدام این اماکن است.

متن پیام به شرح ذیل است:
پنجم ذی‌القعده، روزی است برای تکریم کسانی که از طریق نسل پاک اهل‌بیت (ع)، پیوند میان زمین و آسمان را در دل‌های مؤمنان مستحکم کرده‌اند. بقاع متبرکه و حرم‌های امامزادگان، تنها بناهایی از سنگ و گچ نیستند؛ بلکه زیستگاه‌های معنوی و گواهان زنده تمدن شیعی در ایران اسلامی هستند.
ورود و استقرار امامزادگان در پهنه جغرافیایی ایران در مقاطع مختلف تاریخ، فراتر از یک جابه‌جایی جغرافیایی، یک تحول فرهنگی و اجتماعی بنیادین بود. این اماکن با حضور خود، کانون‌های نشر معارف اهل‌بیت (ع) شدند و توانستند در دورترین نقاط کشور، هویت شیعی را نهادینه کنند. آن‌ها پناهگاه‌های معنوی بودند که در طول تاریخ، همواره تبلور ایمان و پیوند میان دین و جامعه بوده‌اند.
امروزه نیز، نقش این حرم‌های مطهر فراتر از یک کارکرد زیارتیِ صرف است. این اماکن به عنوان «قطب‌های فرهنگی منطقه» شناخته می‌شوند که با حفظ هویت اسلامی، نقش‌آفرینی می‌کنند. از یک سو، مایه آرامش و پناهگاه روحی اقشار مختلف مردم هستند و از سوی دیگر، با مدیریت هوشمندانه هیئت‌های امنا و فعالیت‌های گسترده خدام، به کانون‌های خدمات اجتماعی تبدیل شده‌اند.
فعالیت‌های اجتماعی، خیریه، و نقش‌آفرینی فرهنگی که از سوی این اماکن مقدس انجام می‌گیرد، نشان از زنده بودن روحِ این بقاع دارد؛ روحی که همواره در خدمت مردم و مروج خیر و برکت بوده است.
در روز بزرگداشت امامزادگان، بر عظمتِ این مسیرِ پرنور و بر نقش حامیان و خدام این اماکن که در مسیر خدمت به زائران و نشر معارف اهل‌بیت (ع) گام برمی‌دارند، درود می‌فرستیم.

رضا معممی‌مقدم؛ مدیر کل فرهنگی سازمان:
امامزادگان؛ بزرگترین کانون‌های تولید سرمایه اجتماعی در ایران

تاریخ ایران همواره با آغوش باز برای ستمدیدگان گره خورده است، اما زیباترین فصل این مهمان‌نوازی در استقبال از امامزادگان رقم خورد؛ جایی که جغرافیای ایران به یک جزیره امن برای نوادگان پیامبر(ص) تبدیل شد. امامزادگان بزرگترین کانون‌های تولید سرمایه اجتماعی در ایران هستند و پشت هر ضریح سیمین قصه‌ای حماسی از یک هجرتِ ناتمام نهفته است.
پنجم ذی‌القعده، روزی نیست که بتوان از کنار آن به سادگی گذشت. این روز نقطه عطفی برای بازخوانی یک حماسه‌ بی‌پایان است. ما در این سرزمین با حجم عظیمی از مزارات و بقاع متبرکه روبرو هستیم که هرکدام نه یک مقبره که یک پایگاه فکری و جزیره امن برای تشیع بوده است. همان طور که بارها تأکید شد، امامزادگان تنها زائرانی نبودند که در میانه راه از دنیا رفتند، بلکه وکلای تراز اول ائمه(ع) و مهندسان تمدن فکری ما بودند که با هجرتی هوشمندانه، هسته مرکزی تشیع را در این دیار حفظ کردند.  
این روزها که به احترام این بزرگواران نام‌گذاری شده، فرصتی است تا یادآوری کنیم که آن‌ها چگونه پیشران‌های توسعه در دل کویر و کوهستان بودند و چگونه قطب‌های برکت‌زایی شدند که شهرها و روستاها حول حرمشان جان گرفت. ما مدیون شهرسازی معنوی آن‌ها هستیم که با خود امنیت، قنات، بازار و مدرسه آوردند.  امروز نیز که سخن از وفاق ملی و همدلی می‌رود، آستان این امامزادگان بزرگترین کانون تولید سرمایه اجتماعی هستند؛ جایی که وزیر و کارگر پای سفره نذری در کنار هم می‌نشینند و مرزهای ساختگی فرو می‌ریزد. 
در روز امامزادگان در واقع به استقبال خانه پدری هر ایرانی می‌رویم؛ خانه‌ای که درب آن به روی هیچ‌کس بسته نیست. ما میراث‌دار هنرمندانی هستیم که زیباترین ابداعات خود را نه در کاخ شاهان، بلکه در رواق‌های این بقاع به یادگار گذاشتند؛ جایی که کاشی معرق، آئینه‌کاری و خطاطی دست به دست هم می‌دهند تا زیبایی را در خدمت بندگی درآورند.  در پشت هر ضریح سیمین قصه‌ای حماسی از یک هجرت ناتمام نهفته است.
روز امامزادگان روز تجلیل از قهرمانان سفرهای دشوار و رنج‌دیدگانی است که غبار سفر مدینه بر چهره داشتند، اما چراغ حقیقت را در دورترین روستاهای این سرزمین روشن نگه داشتند. به راستی که هر امامزاده یک رمان نانوشته از مقاومت و یک شناسنامه از هنر قدسی این مرزوبوم است.
 به مناسبت روز امامزادگان و بررسی چرایی و چگونگی ورود امامزادگان به ایران‌زمین و تأثیر ایشان در تاریخ این مرز و بوم به گفت‌و‌گو با رضا معممی مقدم، مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه پرداخته که مشروح آن را در ادامه می خوانید.
 وقتی به نقشه پراکندگی امامزادگان در ایران می‌نگریم، با حجم عظیمی از مزارات مواجه می‌شویم. چرا ایران به مقصد اصلی این بزرگواران تبدیل شد؟
اگر به خوبی به گذشته تاریخی این سرزمین بنگریم، مشاهده می‌کنیم که تاریخ ایران همواره با آغوش باز برای ستمدیدگان گره خورده است، اما زیباترین و درخشان‌ترین فصل این مهمان‌نوازی تاریخی در استقبال از امامزادگان و فرزندان ائمه اطهار(ع) رقم خورد. بنده معتقدم زمانی که در قلب حکومت‌های جبار عباسی و اموی نفس کشیدن برای خاندان وحی جرم محسوب می‌شد، جغرافیای ایران به یک جزیره امن برای نوادگان پیامبر(ص) تبدیل شد که پناهگاهی امن و مصون برای ایشان بود. البته همه این بزرگواران برای فشار خلفای جور به ایران نیامدند و مردم ایران که تشنه معارف علوی و تشیع بودند، خواهان حضور سفیرانی از سوی ائمه اطهار(ع) بودند.
این مهاجرت‌ها صرفا یک فرار ساده از ظلم نبود، بلکه یک انتخاب هوشمندانه برای حفظ هسته مرکزی تشیع بود.  ایرانیانی که در اعماق وجودشان تشنه عدالت علوی و معنویت ناب بودند، با پناه دادن به این بزرگواران پیوندی استراتژیک میان «هویت ایرانی» و «معنویت اسلامی» ایجاد کردند. امامزادگان در دامنه‌های مرتفع کوهستان‌های البرز در دل جنگل‌های انبوه و سرسبز طبرستان و در میان کویرهای مرکزی ایران نه به عنوان پناهنده، بلکه به عنوان «رهبران معنوی» پذیرفته شدند. این مهمان‌نوازی تاریخی و این پذیرایی بی‌نظیر و ماندگار باعث شد که ایران به کانون دوم جهان اسلام تبدیل شود. 
ایرانیان با پناه دادن به غریبان مدینه در واقع خانه خود را در برابر تندبادهای فرهنگی و سیاسی بیمه کردند. امروزه وجود این مزارهای نورانی در دورترین و دورافتاده‌ترین نقاط این سرزمین سندی زنده از وفاداری ملتی است که عدالت را در سیمای مسافران حجاز جست‌وجو می‌کرد. این تعامل یک بازی برد - برد تاریخی بود. سرزمین ایران به آن‌ بزرگواران امنیت داد و در مقابل، هویت و غنای فرهنگی بی‌بدیلی دریافت کرد که تا امروز ضامن بقای معنوی ماست.
بسیاری تصور می‌کنند امامزادگان تنها زائرانی بودند که در میانه راه از دنیا رفتند. نظر شما درباره نقش علمی و تشکیلاتی آن‌ها چیست؟ 
این مقوله یک تصور ناقص و سطحی است. بنده بارها تأکید کرده‌ام که واقعیت تاریخی خبر از یک «شبکه نخبگانی» بسیار منظم و دقیق آگاه می‌کند. امامزادگان در واقع وکلای تراز اول ائمه معصومین(ع) بودند که دقیقا با مأموریت‌هایی از پیش تعیین شده در حوزه علم و اجتماع روانه ایران می‌شدند. ایشان وظیفه داشتند در شهرهایی که دسترسی مستقیم به امام نداشتند، پایگاه‌های فکری مستحکمی ایجاد کنند. این بزرگواران حاملان کتاب‌ها، احادیث و روش‌های نوین زیستن بودند. در هر منطقه‌ای که یک امامزاده مستقر می‌شد، آنجا به سرعت به یک مدرسه و کانون بیداری تبدیل می‌شد. 
امامزادگان با پاسخ به شبهات و تربیت شاگردان تمدن نوپای اسلامی در ایران را از انحراف و قشری‌گری مصون داشتند. این حرکت یک نظام تشکیلاتی بسیار پیشرفته بود که اجازه نمی‌داد فشار سیاسی حاکمان وقت ارتباط میان رهبری معصوم و مردم را قطع کند. امامزادگان با حضور خود سوادآموزی و معرفت‌افزایی را به دورافتاده‌ترین روستاها بردند. اگر امروز ایران مهد اندیشه‌ تشیع و تفکر عقلانی است، مدیون آن سفیرانی است که در عصری که رسانه‌ای وجود نداشت، خود به رسانه‌های سیار حقیقت تبدیل شدند و جاده‌های سنگلاخی را به مسیرهای نورانی اندیشه پیوند زدند. آن‌ها در واقع مهندسان حقیقی تمدن فکری و فرهنگی ما در این سرزمین بودند.
شما در جایی فرمودید که امامزادگان در آبادانی ایران نقش فیزیکی و عمرانی داشته‌اند. چطور یک مزار می‌تواند منشأ آبادی باشد؟ 
اگر به نقشه شهرها و روستاهای ایران دقت کنیم، الگویی شگفت‌انگیز و پرتکرار را مشاهده می‌کنیم. بسیاری از نقاط جمعیتی ما پیرامون یک مزار مقدس شکل گرفته‌اند یعنی دقیقا گرد یک مزار شریف و مقدس جان گرفته و گسترش یافته‌اند. بنده معتقدم که امامزادگان در تاریخ ایران نقش پیشران‌های توسعه را ایفا کرده‌اند یعنی درست مانند موتورهای محرک توسعه و آبادانی عمل کرده‌اند. سناریو ساده اما از نظر جامعه‌شناختی شگفت‌انگیز بود؛ این سناریو هرچند ساده به نظر می‌رسد، اما از دیدگاه جامعه‌شناسی واقعا شگفت‌انگیز و عمیق است. ابتدا یک شخصیت الهی در منطقه‌ای (که گاه کاملا خالی از سکنه بود) آرام می‌گرفت و سپس، ارادت مردم باعث می‌شد مسیرهای دسترسی به آنجا ساخته شود، به دنبال آن قنات‌ها حفر می‌شدند و بازارها شکل می‌گرفتند.  این پدیده را می‌توان «شهرسازی معنوی» یا «توسعه شهری با محوریت معنویت» نامید. 
امامزادگان در واقع قطب‌های برکت‌زایی بودند. آن‌ها با خود امنیت می‌آوردند و امنیت زمینه‌ساز تجارت، کشاورزی و سکونت بود. بسیاری از موقوفات مرتبط با امامزادگان صرف ساخت پل، کاروانسرا و حمام عمومی برای مردم می‌شد. در واقع، این بزرگواران حتی پس از حیات ظاهری خود نیز به آبادانی زمین ادامه دادند. وجود یک امامزاده در یک منطقه محروم به معنای تزریق حیات و اعتبار به آن خاک بود. آن‌ها محور تجمع قبایل مختلف شدند و با ایجاد یک مرکزیت واحد از پراکندگی و نابودی بسیاری از جوامع کوچک جلوگیری کردند. تمدن ایرانی بخش بزرگی از سازمان‌دهی سرزمینی و ثبات روستایی خود را مدیون مسافرانی است که خاک را به برکت نامشان مقدس، ارزشمند و آباد کردند.
به نظر می‌رسد هنر ایرانی در آستان امامزادگان به اوج خود رسیده است. تحلیل شما از این پیوند هنر و زیارت چیست؟ 
دقیقا همین‌طور بوده و این حقیقتی انکارناپذیر است. آستان امامزادگان در ایران فراتر از یک مکان مذهبی، شناسنامه هنر قدسی و ملی ما هستند. این آستان‌های مبارک نه فقط یک مکان عبادی، بلکه هویت‌نامه هنر معنوی و ملی ایرانیان به شمار می‌روند. هنرمند ایرانی خالصانه‌ترین ابداعات خود را نه در کاخ شاهان، بلکه در رواق‌های این بقاع متبرکه به یادگار گذاشته است. از کاشی‌کاری‌های معرق که چشمان زائر را به بیکران آسمان گره می‌زند تا آئینه‌کاری‌هایی که نماد کثرت در وحدت هستند، همگی در سایه‌سار ارادت به امامزادگان رشد کرده‌اند.  بنده همیشه می‌گویم که این بقاع موزه‌هایی هستند که درب آن‌ها به روی همه‌ مردم (بدون هیچ طبقه‌بندی اجتماعی) باز است. این بقاع متبرکه مانند موزه‌هایی عمومی و مردمی هستند که درهایشان به روی تمام قشرهای جامعه بدون هیچ گونه طبقه‌بندی اجتماعی و اقتصادی گشوده است. 
در دورانی که هنر در انحصار دربارها بود، امامزادگان عدالت هنری را برقرار کردند. هر روستایی در دورافتاده‌ترین نقاط با ورود به صحن یک امامزاده با عالی‌ترین سطح معماری، خطاطی و تذهیب روبرو می‌شد. این فضاها ذائقه بصری ملت ایران را ارتقا دادند. گنبدهای فیروزه‌ای که از فرسنگ‌ها دورتر در دل کویر می‌درخشند، نشانه‌ای از پیوند زمین و آسمان در ذهن معمار ایرانی است. امامزادگان موزه‌داران واقعی میراث هنری ما هستند؛ جایی که خط کوفی و ثلث با چوب منبت‌کاری شده و کاشیِ هفت‌رنگ دست‌به‌دست هم می‌دهند تا «زیبایی» را به خدمت «بندگی» درآورند. هر گنبد و گلدسته روایتی از عشق هنرمندی است که نام خود را پنهان کرد تا نام صاحب مزار بلند آوازه بماند.
نقش اجتماعی امامزادگان در دنیای امروز چیست؟ آیا هنوز هم می‌توانند در وفاق ملی نقش داشته باشند؟ 
بله! قطعا و بدون هیچ تردیدی امامزادگان موجبات وفاق ملی را فراهم کردند. در جامعه‌ای که ممکن است به دلیل اختلاف طبقاتی یا تفاوت‌های سلیقه‌ای دچار شکاف شود، آستان امامزادگان نقش وفاق اجتماعی را ایفا می‌کنند و این آستان‌های مبارک هستند که نقش حیاتی ایجاد وفاق و همبستگی اجتماعی را بر عهده دارند. صحن امامزادگان تنها مکانی است که در آن مرزهای ساختگی فرو می‌ریزد. در صف زیارت و سر سفره‌های نذری، وزیر و کارگر، پیر و جوان و غنی و فقیر در کنار هم می‌نشینند. 
این فضاها بزرگترین کانون‌های تولید «سرمایه اجتماعی» در ایران هستند بدان معنا که این بقاع متبرکه به عنوان بزرگترین مراکز تولید و تقویت سرمایه اجتماعی در کشور ما عمل می‌کنند.  امامزادگان در طول تاریخ محل حل اختلافات محلی بوده‌اند. سوگند یاد کردن در این بقاع نه از روی ترس بلکه از روی احترامی بود که مانع از دروغ و خیانت می‌شد. همچنین، بنده معتقدم بنده که سنت «نذری» و سفره‌های همدلی که در این مکان‌ها پهن می‌شود، یک سیستم توزیع ثروت مردمی و عادلانه است که در آن کرامت نیازمندان کاملا حفظ می‌شود.  
امامزادگان پناهگاه‌های روانی جامعه هستند؛ جایی برای تخلیه بغض‌ها و تجدید قوا برای ادامه زندگی. این مراکز وفاق ملی را در سطحی عمیق تقویت می‌کنند. وقتی مردم از هر طیفی زیر یک گنبد جمع می‌شوند، پیوندهای برادری آن‌ها مستحکم‌تر می‌شود. امامزادگان خانه‌ پدری هر ایرانی هستند که درب آن‌ها هرگز به روی هیچ‌کس با هر عقیده و سطحی بسته نیست.
چه بعدی از زندگی شخصی امامزادگان برای شما الهام‌بخش‌تر است؟ 
بنده معتقدم که پشت هر ضریح سیمین قصه‌ای حماسی از یک هجرت ناتمام نهفته است. این بعد انسانی ماجراست، این همان جنبه انسانی و پراحساس ماجراست که برای من عمیقا الهام‌بخش است. امامزادگان قهرمانان سفرهای بسیار دشوار بودند. آن‌ها برای رسیدن به ایران از رشته‌کوه‌های صعب‌العبور گذشته‌اند، شب‌ها را در غارهای تاریک سپری کرده‌اند و با هویتی پنهان فرسنگ‌ها راه پیموده‌اند. این بعد از زندگی آن‌ها سرشار از درام و ایثار است. بسیاری از این بزرگواران در حالی به شهادت رسیدند که هنوز غبار سفر مدینه بر چهره داشتند. آن‌ها برای من نماد ایستادن بر سر عقیده هستند؛ کسانی که چراغ حقیقت را در دوردست‌ها روشن نگه دارند. 
اعتقاد بنده این است که تمرکز بر شخصیت انسانی و حماسی امامزادگان باعث می‌شود نسل جوان با آن‌ها ارتباطی قلبی برقرار کند. آن‌ها صرفا صاحبان معجزه نبودند، بلکه انسان‌هایی با اراده بودند که رنج غربت را به جان خریدند تا پیام را برسانند. هر امامزاده یک رمان نانوشته از مقاومت است، بله درست است، هر امامزاده به تنهایی یک رمان نانوشته و پرماجرا از ایستادگی، مقاومت و ازخودگذشتگی است.

رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه: (این بیانات 1 اردیبهشت ماه دو روز قبل از روز ملی امامزادگان و در جریان بازدید از وزارت بهداشت ایراد شده است)
۱۲۰۰ امامزاده، محوریت فعالیت‌های مردمی را بر عهده دارند

رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه با بیان اینکه مردم معتقدند که تاریخ به پیش از ۹ اسفند باز نمی‌گردد، توضیح داد: جریان جدیدی ایجاد کردیم و تمام مردم در دفاع از وطن، کیان اسلام، دولت و آرمان‌ها ایستاده‌اند.
حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر سیدمهدی خاموشی، رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه، در جلسه خیرین سلامت که اول اردیبهشت در وزارت بهداشت برگزار شد، اظهار کرد: آمار و ارقام نشان می‌دهد که ۷۶ درصد مردم از خدمات دولت رضایت دارند. این میزان رضایت، اتفاق عجیبی است و مردم سپاسگزار خدمات دولت هستند.
وی درباره نتایج نظرسنجی درباره مذاکرات گفت: ۷۲ درصد اظهار کرده‌اند، اگر درباره هسته‌ای می‌خواهند مذاکره کنند، بهتر است که مذاکره انجام نشود. همچنین مردم معتقدند که درباره تنگه هرمز نباید مذاکره شود.
خاموشی با بیان اینکه مردم معتقدند که تاریخ به پیش از ۹ اسفند بازنمی‌گردد، توضیح داد: جریان جدیدی ایجاد کردیم؛ تمام مردم در دفاع از وطن، کیان اسلام، دولت و آرمان‌ها ایستاده‌اند.
رئیس سازمان اوقاف درباره حضور مردم در خیابان گفت: جریان مردمی و حضور در خیابان به نحوی است که به نظر نمی‌رسد دستگاه‌ها دخیل باشند؛ دلیل موضوع این است که وحدت میدان را درک کرده‌اند. ۱۲۰۰ امامزاده، محوریت فعالیت‌های مردمی را دارند و کار می‌کنند.
خاموشی با بیان اینکه چندین مرکز سازمان اوقاف مورد اصابت قرار گرفته، افزود: برخی این مراکز با خاک یکسان شده‌اند؛ چرا که هدفمند مورد اصابت قرار گرفته است. انستیتو پاستور، یک موقوفه است و چندین نفر برای بازسازی به پای کار آمده‌اند. سعی می‌کنیم که باری بر دولت متحمل نکنیم.
او درباره ساماندهی خیرین گفت: به تازگی، خیرین را ساماندهی کرده‌ایم و از موقوفات غیرمتصرفی دعوت کرده‌ایم که در استان‌ها کار کنند و سازمان اوقاف نیز کمک می‌کند.
رئیس سازمان اوقاف با بیان اینکه شهرداری تهران برای بازسازی آسیب‌ها کمک می‌کند، گفت: استان‌های تهران، هرمزگان و اصفهان در اولویت قرار دارند. ما تلاش می‌کنیم که درباره اقداماتی که انجام می‌دهیم به رئیس‌جمهور گزارش دهیم. آسیب مراکز درمانی تحت پوشش کمتر بود.
او با بیان اینکه داروخانه‌ها را تامین کرده‌ایم، گفت: در خدمت دولت هستیم و وعده می‌دهیم که وسع تلاش خود را به کار گیریم.

در ادامه دو گفت و گو منتخب با مدیران کل استان های خراسان رضوی و البرز با محوریت امامزادگان تقدیم می شود

حجت الاسلام والمسلمین احمدزاده؛ مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی

نهادینه‌سازی فرهنگ اهل بیت(ع) از ثمرات وجود آستان‌های مقدس است

مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی در همایش استانی ستارگان کرامت بر اهمیت ترویج فرهنگ اهل بیت (ع) و مقاومت تأکید کرد و به معرفی بقاع متبرکه شاخص استان پرداخت.
حجت الاسلام محمد احمدزاده، مدیرکل اوقاف و امورخیریه خراسان رضوی در همایش استانی ستارگان کرامت که به مناسب پنج ذی‌القعده روز بزرگداشت امامزادگان، در روستای پیوه ژن و در جوار امامزادگان هاشم و محتشم برگزار شد، با اشاره به ظرفیت‌های روزافزون بقاع متبرکه در سراسر استان، اظهار داشت: در گذشته‌ای نه چندان دور، برگزاری چنین مراسماتی در استان با محدودیت گزینه‌های انتخابی مواجه بود، اما امروز به لطف حمایت خیرین، تلاش خادمین افتخاری و توانمندسازی بقاع متبرکه در روستاها، انتخاب محل برگزاری چنین همایش‌هایی به امری دشوار تبدیل شده است.
وی با تقدیر و تشکر از خادمین، امناء و خیرین آستان مقدس امامزادگان هاشم و محتشم علیهما السلام، بر اهمیت نظافت، آراستگی و زیرساخت‌های ایجاد شده در این بقاع تأکید کرد و گفت: همانگونه که زائران بیت‌الله الحرام در وهله اول به پاکیزگی و آراستگی توجه دارند، این امر در بقاع متبرکه نیز از اهمیت بالایی برخوردار است و پس از آن، فعالیت‌های فرهنگی می‌تواند ثمردهی لازم را داشته باشد.
مدیرکل اوقاف خراسان رضوی، نهادینه‌سازی فرهنگ اهل بیت (ع)، قرآن، کرامت و شهادت را از ثمرات حضور و وجود آستان‌های مقدس در سراسر کشور دانست و افزود: این فرهنگ مقاومت و ایستادگی و مکتب اهل بیت در برابر مکاتب تسلیم، رمز پایداری و پیروزی‌های امروز ماست.
حجت الاسلام والمسلمین احمدزاده در بخش دیگری از سخنان خود به معرفی برخی از شاخص‌ترین بقاع متبرکه استان پرداخت و بیان داشت: قدیمی‌ترین امام زاده استان، امام زاده سید طاهر الحسینی در بردسکن است که مربوط به سال ۱۶۹ هجری قمری است. مرتفع‌ترین بقعه متبرکه امامزاده یحیی بن موسی کاظم (ع) در گناباد با ۴۸۰ پله و بزرگترین بقعه از نظر مساحتی، امامزاده یحیی بن زید (از نوادگان امام سجاد (ع)) در میامی با حدود ۱۰۰ هکتار مساحت است.
 وی همچنین به امام زاده محمد علوی در جاده تربت حیدریه به مشهد به عنوان محبوب ترین بقعه از نظر ظاهری، دورترین امام زاده یعنی امام زاده محمد(ع) دیباج در مرز ترکمنستان (از اولاد امام صادق (ع)) در روستای شیلگان اشاره کرد و در نهایت به امامزادگان کم سن و سال هاشم و محتشم در پیوه ژن پرداخت و گفت: این بزرگواران اگرچه در ظاهر کوچک هستند، اما در باطن، گره‌گشای مشکلات بزرگی می‌باشند.
 

دکتر محمد مولایی؛ مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان البرز

امامزادگان به کانون‌های اثرگذار فرهنگی و اجتماعی جامعه تبدیل شده‌اند

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان البرز با تأکید بر جایگاه محوری امامزادگان در حیات دینی و اجتماعی جامعه گفت: بقاع متبرکه امروز از یک کارکرد صرفا زیارتی فراتر رفته و به کانون‌های اثرگذار فرهنگی، اجتماعی و قرآنی تبدیل شده‌اند که نقش مهمی در تقویت معنویت عمومی و کاهش آسیب‌های اجتماعی ایفا می‌کنند.
به گزارش ایکنا از البرز؛ آیین گرامیداشت روز ملی امامزادگان همزمان با دهه کرامت، با حضور مسئولان استانی و محلی، خانواده‌های معظم شهدا، علما، خادمان بقاع متبرکه و جمعی از مردم مؤمن و ولایتمدار در آستان مقدس امامزاده عبدالله(ع) محمدشهر برگزار شد.
دکتر محمد مولایی، مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان البرز در این مراسم اظهارکرد: حضور گسترده مردم در چنین محافلی نشان‌دهنده عمق باورهای دینی و جایگاه رفیع امامزادگان در فرهنگ عمومی جامعه است؛ جایگاهی که نه‌تنها در بعد اعتقادی بلکه در ابعاد اجتماعی و فرهنگی نیز آثار و برکات فراوانی به همراه داشته است.
وی با اشاره به تقارن این مراسم با دهه کرامت افزود: دهه کرامت که با میلاد حضرت فاطمه معصومه(س) آغاز و با میلاد باسعادت امام رضا(ع) به پایان می‌رسد، فرصتی مغتنم برای بازخوانی سیره اهل‌بیت(ع) و تبیین نقش امامزادگان در تداوم این مسیر نورانی است. در این میان، روز پنجم ذی‌القعده به عنوان روز ملی امامزادگان نامگذاری شده که بیانگر اهمیت این بقاع متبرکه در نظام فرهنگی و دینی کشور است.
مولایی در ادامه با ارائه آماری از وضعیت بقاع متبرکه در کشور گفت: در جمهوری اسلامی ایران بیش از هشت هزار و ۷۶۵ بقعه متبرکه وجود دارد که این اماکن شریف میزبان حدود ۱۱ هزار امامزاده هستند؛ بزرگوارانی که در دوره‌های مختلف تاریخی با اهدافی همچون ترویج معارف اهل‌بیت(ع)، نشر فرهنگ ناب اسلامی، یا در مسیر هجرت به سوی امام رضا(ع) وارد این سرزمین شده‌اند و در همین مسیر نیز برخی به شهادت رسیده و برخی دیگر پس از سال‌ها زندگی، در این خاک آرام گرفته‌اند.
وی افزود: این امامزادگان امروز به عنوان چراغ‌های هدایت و ستارگان درخشانی در جغرافیای معنوی کشور مطرح هستند و مردم در بزنگاه‌های مختلف زندگی، از مشکلات فردی گرفته تا دغدغه‌های اجتماعی، به این آستان‌های مقدس رجوع می‌کنند و از طریق توسل و ارتباط با خداوند متعال، آرامش و امید را تجربه می‌کنند.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان البرز با تأکید بر سرمایه عظیم اجتماعی نهفته در بقاع متبرکه تصریح کرد: آنچه این اماکن را متمایز می‌کند، صرفاً قدمت تاریخی یا جایگاه نسبی امامزادگان نیست، بلکه پیوند عمیق و قلبی مردم با این بقاع است؛ پیوندی که در قالب زیارت، نذورات، حضور در برنامه‌های مذهبی و مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی نمود پیدا می‌کند و به عنوان یک سرمایه اجتماعی ارزشمند باید مورد صیانت و تقویت قرار گیرد.
این مسئول در ادامه به سیاست‌ها و برنامه‌های سازمان اوقاف در بهره‌برداری از این ظرفیت عظیم اشاره کرد و گفت: سازمان اوقاف و امور خیریه با رویکردی تحولی، تلاش کرده است تا کارکرد بقاع متبرکه را از یک فضای صرفاً زیارتی به یک مجموعه چندمنظوره فرهنگی، اجتماعی و قرآنی ارتقا دهد و در این مسیر، برنامه‌ریزی‌های گسترده‌ای در طول سال انجام شده است.
مولایی افزود: از ابتدای سال و همزمان با ایام نوروز، طرح «آرامش بهاری» در بقاع متبرکه اجرا می‌شود و این روند تا پایان سال با اجرای برنامه‌های متنوع در مناسبت‌های مختلف از جمله ماه مبارک رمضان، ایام محرم و صفر، دهه کرامت و سایر مناسبت‌های مذهبی ادامه دارد.
وی با بیان اینکه اجرای موفق این برنامه‌ها بدون مشارکت مردم امکان‌پذیر نیست، ادامه داد: هیئت امنای بقاع متبرکه، خادمان رسمی و افتخاری، خیرین و عموم مردم نقش کلیدی در پیشبرد این برنامه‌ها دارند و این هم‌افزایی مردمی، یکی از مهم‌ترین نقاط قوت فعالیت‌های سازمان اوقاف است.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان البرز در بخش دیگری از سخنان خود به رویکرد اجتماعی این سازمان اشاره کرد و گفت: در سال‌های اخیر، تلاش شده تا بقاع متبرکه به عنوان پایگاه‌های اجتماعی نیز ایفای نقش کنند و در کنار فعالیت‌های عبادی و فرهنگی، به حل مسائل و مشکلات جامعه نیز کمک کنند.
این مسئول توضیح داد: در همین راستا، برنامه‌هایی در حوزه اشتغال‌زایی، حمایت از خانواده‌های نیازمند، توزیع بسته‌های معیشتی و ارائه خدمات حمایتی در دستور کار قرار گرفته و در مناسبت‌های مختلف، این خدمات به اقشار هدف ارائه می‌شود.
مولایی با اشاره به راه‌اندازی مراکز افق در بقاع متبرکه گفت: این مراکز به عنوان بازوی اجرایی سازمان اوقاف در حوزه‌های فرهنگی، اجتماعی و قرآنی فعالیت می‌کنند و تلاش شده تا با بهره‌گیری از ظرفیت نخبگان، روحانیون و فعالان فرهنگی، برنامه‌های متنوع و اثرگذاری در این مراکز اجرا شود.
وی ادامه داد: برگزاری کلاس‌های آموزش قرآن کریم، دوره‌های تفسیر، برنامه‌های حفظ قرآن، نشست‌های فرهنگی و فعالیت‌های تربیتی از جمله اقداماتی است که در این مراکز به صورت مستمر دنبال می‌شود و خوشبختانه با استقبال خوبی از سوی مردم، به‌ویژه نسل جوان، مواجه شده است.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان البرز با تأکید بر نقش این برنامه‌ها در کاهش آسیب‌های اجتماعی تصریح کرد: هرچه حضور مردم، به‌ویژه جوانان، در این فضاهای معنوی و فرهنگی بیشتر شود، زمینه برای تقویت بنیان‌های اخلاقی و کاهش آسیب‌های اجتماعی فراهم‌تر خواهد شد.
وی در ادامه به اقدامات عمرانی در بقاع متبرکه اشاره کرد و گفت: توسعه زیرساخت‌های بقاع متبرکه یکی از اولویت‌های مهم سازمان اوقاف است و در این راستا، خدمات متعددی در حوزه‌های مختلف پیش‌بینی و اجرا شده است.
مولایی افزود: ایجاد و توسعه شبستان‌ها، حسینیه‌ها، زائرسراها، سرویس‌های بهداشتی، فضاهای فرهنگی و سایر امکانات رفاهی، با هدف ارتقای کیفیت خدمات به زائران در حال انجام است و بسیاری از این پروژه‌ها با مشارکت خیرین و کمک‌های مردمی به سرانجام رسیده است.
وی با قدردانی از همراهی خیرین و هیئت امنای بقاع متبرکه گفت: بدون تردید، نقش مردم در توسعه و آبادانی این اماکن مقدس بی‌بدیل است و این مشارکت، جلوه‌ای از اعتماد عمومی به بقاع متبرکه و نهاد اوقاف است.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان البرز همچنین به وضعیت بقاع متبرکه در این استان اشاره کرد و افزود: در استان البرز بیش از ۹۰ بقعه متبرکه وجود دارد که در نقاط مختلف استان پراکنده هستند و هر یک از این بقاع، ظرفیت‌های ارزشمندی برای توسعه فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی و مذهبی دارند.
وی ادامه داد: تلاش ما بر این است که با برنامه‌ریزی دقیق و بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود، این بقاع را به کانون‌های اثرگذار در سطح محلات و شهرها تبدیل کنیم تا بتوانند نقش فعال‌تری در پاسخ‌گویی به نیازهای مردم ایفا کنند.
این مسئول در بخش دیگری از سخنان خود به جایگاه اعتقادی امامزادگان در میان مردم اشاره کرد و گفت: آنچه به این بقاع متبرکه هویت می‌بخشد، پیش از هر چیز، باور و ارادت مردم است؛ باوری که در طول نسل‌ها منتقل شده و امروز نیز با همان قوت و حتی پررنگ‌تر از گذشته ادامه دارد.
وی افزود: این حضور پرشور مردم، نذورات، زیارت‌ها و ارتباط معنوی با امامزادگان، خود بهترین سند برای اثبات جایگاه این بقاع در جامعه است و نیازی به اثبات‌های پیچیده ندارد حتی در بیانات مقام معظم رهبری نیز بر همین نکته تأکید شده که این ارتباط قلبی مردم با امامزادگان، مهم‌ترین پشتوانه این بقاع متبرکه است.
این مسئول همچنین با اشاره به نقش امامزادگان در تحولات اجتماعی و فرهنگی کشور گفت: این اماکن مقدس در طول سال‌های گذشته همواره به عنوان مراکز تجمع مردمی و کانون‌های فرهنگی نقش‌آفرینی کرده‌اند و در مناسبت‌های مختلف، شاهد حضور گسترده مردم در این فضاها بوده‌ایم.
مولایی خاطرنشان کرد: در بسیاری از مناسبت‌ها و حتی در شرایط خاص اجتماعی، بقاع متبرکه به عنوان پایگاه‌های مردمی عمل کرده و توانسته‌اند در تقویت همبستگی اجتماعی و ترویج ارزش‌های دینی و انقلابی نقش مؤثری ایفا کنند.
 

منبع:

- خبرگزاری ایکنا

- سایت سازمان اوقاف

مرتبط:

امامزادگان مراکز نور، ذکر و حیات جامعه هستند | ایران شیعی مدیون امام رضا (ع) و امامزادگان است

افتخارم، خادمی در آستان مقدس امام زاده موسی مبرقع(ع) است