744 ق، وى همسر شیخ حسن چوپانى (744 ق) معروف به شیخ حسن كوچك بود. در سال 744 ق شیخ حسن لشكرى به فرماندهى سلیمان خان و امیر یعقوب شاه براى تسخیر بلاد روم فرستاد، اما بر اثر شكست آنان، امیر یعقوب شاه زندانى شد. عزت ملك كه با یعقوب شاه ارتباط نامشروع داشت تصور كرد كه شوهرش، یعقوب شاه را پس از اطلاع از ارتباط ...

640 -581 ق، از زنان باكفایت و حكمران. وى دختر ملك عادل ایوبى و برادرزاده صلاح‏الدین ایوبى (589 -567 ق) و همسر ملك ظاهر، پسر عمویش، بود. پس از مرگ همسرش محمد (634 ق) به حكومت رسید كه بعدها به ملك عزیز شهرت یافت. پس از ملك عزیز، حكومت به ملك ناصر رسید كه در آن وقت كودكى بیش نبود و از عهده اداره كشور برنمى‏آمد. ...

قرن سیزدهم و چهاردهم هجرى. وى دختر سلطان احمد میرزا عضدالدوله و زن ناصرالدین شاه قاجار (1313 -1264 ق) بود. شمس‏الدوله اثرى دارد به نام منتخب‏الشمس كه به تصحیح عبدالعلى سپهر و محمد كاظم دشتى چاپ سنگى شده است (1325 ق). ...

از زنان افسانه‏اى ایران، همسر مهراب، پادشاه كابل و مادر رودابه، زن زال. سیندخت چون از عشق زال (پدر رستم) و رودابه آگاه شد رودابه را فراخواند و اشك‏ریزان او را سرزنش كرد ولى چون دریافت كه این دو به راستى یكدیگر را دوست دارند چاره‏جویى كرد و شوهر خود مهراب را به پیوند زال و رودابه راضى ساخت و سپس براى ...

769 ق، خان سلطان؛ همسر شاه محمود (765 -759 ق) از امراى آل مظفر و دختر امیر غیاث‏الدین كیخسرو بود. آن دو علاقه فراوانى به هم داشتند، به نوشته فارسنامه ناصرى «در زمان غیبت شاه محمود در شیراز، خان سلطان... چنان محافظت برج و باروى شیراز را نمود كه برترى بر او ممكن نبود.» اما شاه محمود تصمیم گرفت تا خواهر ...

18 شعبان 1196 ق، از زنان فرمانروا، وى دختر شاه اسماعیل سوم و نوه‏ى شاه سلطان حسین صفوى بود كه از سال 1163 تا 1166 ق به دستور كریمخان زند، توسط علیمردان خان بختیارى در اصفهان اسما سلطنت مى‏كرده است. او در اصفهان درگذشت و در حرم امامزاده اسماعیل دفن شد. ...

ز اوایل قرن دهم هجرى، وى مادر سلطانعلى گوركانى والى سمرقند بود. این زن به محمدخان شیبانى (916 -905 ق) تعلق خاطر یافت و از اینرو زمینه‏اى فراهم كرد تا پسرش كه ضعف عقل داشت سمرقند را بدون جنگ و جدال تسلیم محمد خان شیبانى كرد. اما محمدخان بهانه‏اى به دست آورد و میرزا سلطانعلى و جمعى از بزرگان سمرقند از ...

ز 716 ق، وى دختر خواجه شمس‏الدین محمد صاحب دیوان و همسر اتابك یوسف شاه بود. او سپس با عزالدین محمد لر (716 ق)، دوازدهمین اتابك از سلسله لر كوچك ازدواج كرد. پس از درگذشت عزالدین محمد، دولت خاتون به عنوان سیزدهمین اتابك به حكومت رسید، اما او چون ناتوان از اداره حكومت بود، به نوشته تاریخ گزیده «در كار حكومت ...

قرن هفتم هجرى، از زنان كاردان و باتدبیر. وى دختر سلطان محمد خوارزمشاه (617 -596 ق) بود. پدرش به منظور اتحاد سیاسى با سلطان عثمان، حاكم سمرقند، علیه گورخان قراختایى، خان سلطان را به عقد سلطان عثمان درآورد و با تشریفات زیاد به ماوراءالنهر فرستاد. اما مدتى بعد سلطان عثمان با گورخان صلح كرد و دختر او را ...

ز 421 ق، از زنان سیاستمدار و ادیب. وى خواهر سلطان محمود غزنوى (421 -388 ق) و عمه سلطان مسعود غزنوى (432 -421 ق) بود. پس از آنكه سلطان محمود در غزنین درگذشت. امراى دربار محمد را حسب وصیت پدرش، محمود بر تخت سلطنت نشاندند (421 ق). حره كه از این تصمیم آگاه شد نامه‏اى به شرح زیر براى مسعود نوشت و ضمن اعلام ...

ز 781 ق، از زنان باتدبیر. وى همسر عادل آقا، رئیس شحنه بغداد بود. وى در سال 781 ق در سلطانیه به هوادارى سلطان حسین جلایر (784 -776 ق) قیام كرده به فكر حكومت و به خیال دست‏اندازى به ممالك آل مظفر افتاد. شاه شجاع (786 -765 ق) به عزم سركوبى او با سپاهى عظیم از شیراز و اصفهان به سمت تبریز آمد. چون به نزدیك ...

قرن هفتم هجرى، از زنان خیر و فرمانروا. وى همسر ابومنصور سپهسالار ابن لنگر و مادر قطب‏الدین محمود شاه (637 ق)، از اتابكان یزد بود. به نوشته تاریخ یزد، وى مدتى سلطنت كرد و آثار و ابنیه‏اى از خود به جاى گذاشت كه مى‏توان از مریم‏آباد و تأسیسات آن از جمله قنات، مسجد جامع، دروازه و بازار نام برد كه دو تاى ...

630- سپتامبر 631 م، از زنان فرمانروا. وى دختر خسرو پرویز (628 -590 ق)، پادشاه ساسانى و خواهر آزرمیدخت بود. پس از اینكه خسرو پرویز به دست پسرش شیرویه كشته شد، دربار ایران دچار آشفتگى و هرج و مرج شد و به مدت دو سال، پنج نفر به پادشاهى رسیدند. پس از كشته شدن جوانشیر، پسر خسرو پرویز، چون به گفته فردوسى: كه ...

(به معنى پردانش، بسیار دانا)، كوچكترین دختر زردشت و زن جاماسب وزیر مشهور گشتاسب. شرح سخنان زردشت در روز ازدواج وى و انتخاب جاماسب حكیم براى همسرى و آزاد گذاردنش در انتخاب همسر، نشانه علاقه و احترام خاص زردشت به این دختر است. در بند 4 یسناگات 53، از زبان جاماسب چنین آمده است: «آرى این (پئوروچیستا) را ...

694 ق، ملقب به صفوةالدین و مشهور به لاله خاتون از زنان عالم، فاضل، شاعر و فرمانروا. پدرش سلطان قطب‏الدین محمد (655 ق) حاكم كرمان و مادرش عصمت‏الدین قتلغ تركان معروف به تركان خاتون بود. او فضایل و كمالات فراوان داشت. ناصرالدین منشى كرمانى در سمط العلى للحضرة العلیا- كه بیست سال پس از مرگ پادشاه خاتون ...

قرن دهم هجرى، از همسران شاه اسماعیل اول صفوى (930 -907 ق). به نوشته برخى منابع فارسى و تركى، وى در جنگ چالدران كه در ماه رجب سال 920 ق میان شاه اسماعیل صفوى و سلطان سلیم عثمانى (926 -918 ق) روى داد به همراه تاجلو خانم به اسارت سپاه عثمانى درآمد. وى به ازدواج قاضى عسگر عثمانى درآمد و پس از قتل وى، از ...

- ربیع‏الاخر 736 ق، ملقب به خداوندگار از زنان متنفد. وى دختر امیر چوپان (728 ق) از امراى مغول بود و در سال 723 ق به ازدواج امیر شیخ حسن جلایر، كه بعدها به شیخ حسن بزرگ معروف شد، درآمد. سلطان ابوسعید (13 -717 ربیع‏الاخر 736 ق) كه بیش از بیست سال نداشت فریفته زیبایى او شد و از امیر چوپان خواست تا مطابق ...

822 ق، از زنان فرمانروا، وى نوه‏ى سلطان اویس جلایر (766 -757) بود و با عمویش احمد بن اویس به مصر آمد. هنگامى كه از برابر امیر تیمور (807 -771) فرار مى‏كرد با ظاهر برقوق ازدواج كرد و پس از او شاه ولد (814 -813 ق)، پسر عمویش، او را به ازدواج خود درآورد. پس از اینكه عمویش درگذشت، شاه ولد بر تخت سلطنت نشست. ...

ز نیمه دوم قرن دوم هجرى. پدرش اسحاق كوكبى، از سادات شیعه و از جاسوسان هارون‏الرشید (193 -170 ق)، خلیفه عباسى، بود. اسحاق بر ضد بنى‏هاشم و علویان جاسوسى مى‏كرد و بسیارى از آنها به همین دلیل به شهادت رسیدند. اما سرانجام هارون به اسحاق هم بدگمان شد و او را به زندان انداخت و در همانجا درگذشت. دخترش ام‏كلثوم ...

قرن دوم هجرى، مادر جعفر (حدود 187 -150 ق) و فضل (198 -148 ق) و همسر یحیى برمكى (190 ق). برمكیان از خاندان‏هاى ایرانى بودند كه وزارت خلفاى عباسى را برعهده داشتند. فضل و جعفر در دربار هارون‏الرشید (193 -170 ق) خلیفه عباسى، نفوذ و قدرت فراوانى داشتند و حكومت ولایات متعدد و پهناورى در ایران در دست آنان بود. ...