(وف 499 ق)، مورّخ و فقیه حنفى. در رحبه، نزدیك حلب، متولد شد. در فقه و تاریخ كتبى نگاشت. از آثار وى: «روضة القضاة و طریق النجاة» در آداب قضا؛ «العروة الوثقى»، در شروط. ...
(306 /305 -249 ق)، متكلّم، محدث و فقیه شافعى. معروف به باز اشهب. از مردم شیراز و پس از اصحاب خاص شافعى، بزرگترین عالم فرقهى شافعى بود. در جوانى مدتى در شیراز منصب قضاء داشت. نزد عثمان بن سعید انماطى درس خواند. با محمد بن داوود بن خلف در محضر على بن عیسى وزیر مناظره و مباحثه داشت. على بن عیسى خواست ...
(س پنجم ق)، فقیه. از ابوجعفر احمد بن محمد حدیث شنید و محمد بن عثمان و مَیدانى و ابوالقاسم محمد بن جعفر القَؤول از او روایت كردهاند. به گفتهى شیرویه ابنسرهنگ در 440 ق به همدان رفت. وى محدثى راستگو بود. ...
(وف 440 ق)، حكیم، ریاضیدان، فیلسوف و موسیقدان. اهل اصفهان و از شاگردان برجستهى ابنسینا بود. در ادبیات نیز دست داشت. شرحى بر رساله «حىّ بن یقظان» ابنسینا نوشت كه شارحان پس از وى از آن بسیار بهره بردند. از آثارش: «النفس»؛ كتاب «الكافى فى الموسیقى»؛ «الاختصار من طبیعیات الشفاء» ابنسینا است. ابن ابىاصیبعة ...
(324 -238 ق)، فقیه، حافظ و محدث شافعى. در نیشابور به دنیا آمد. مسافرتهاى بسیار به مصر و شام و عراق كرد و در بغداد اقامت گزید. نزد مزنى و ربیع و ابنعبدالحكم فقه آموخت. از محمد بن یحیى ذُهْلى و احمد بن یوسف سلمى و احمد بن ازهر نیشابورى، و عبداللَّه بن هاشم طوسى و ابوزرعه رازى و ابنحاتم و ابنواره و بسیارى ...
(وف 171 ق)، فقه اباضى. تبارش ایرانى و از خوارج اباضى است. وى مؤسس شهر تاهرت در الجزایر و اولین پادشاه رستمیان از فقهاى اباضیه افریقا بود. جدش بهرام از موالى عثمان عفان بود. از آثار وى كتاب «التفسیر» است. ...
(ح 238 /237 -161 ق)، حافظ، محدث و فقیه شافعى. اهل مرو بود. وجه تسمیهى اسم او بدان سبب است كه پدر ابنراهویه، ابراهیم، در راه مكه متولد شده بود. وى به عراق، حجاز، یمن و شام سفر كرد. احمد بن حنبل او را ستوده و گفته كه براى اسحاق در جهان نظیرى نیست. احمد حنبل و یحیى بن معین و صاحبان «صحاح»: بخارى، مسلم، ...
(س چهارم ق)، فقیه و محدث امامى. ساكن رى بود. پدرش محدثى ثقه بود و از مشایخ ابنرازى محسوب مىشود. از دیگر استادان او محمد حمیرى، سهل دیباجى، محمد بن همام اسكافى و محمد بن مظفر مصرى مىباشند. وى از مشایخ روایت شیخ صدوق است، و به نوبهى خود، تفسیر امام حسن عسكرى (ع) را از صدوق روایت كرده است. به گفتهى ...
(وف 368 ق)، فقیه امامى و محدث. وى از فقها و مشایخ حدیث امامیه در قم بود. از قم به بغداد رفت و در آنجا به نشر حدیث پرداخت. ابنداوود ممدوح نجاشى و علامه و دیگر علماى رجال بود. شیخ مفید و احمد بن عبدون و ابوعبداللَّه غضائرى و ابننوح سیرافى از وى روایت كردهاند. ابنغضائرى مىگوید: «افقه و احفظ از ابنداوود ...
(ح 1074 -1034 ق)، فقیه و محدث شیعى. پدرش از كارگزاران دربار شاهعباس بود. 20 سال از زندگى خود را به فراگیرى دانش پرداخت و در مجلس درس استادانى چون میرزا على اصفهانى، محمدتقى مجلسى، رفیعالدین نایینى، علاءالدین محمد گلستانه و محمدصادق كرباسى حاضر شد و در انواع علوم عقلى، نقلى، ادبى، ریاضى و پزشكى مهارت ...
(311 -223 ق)، فقیه و محدث شافعى. اهل نیشابور و در آنجا پیشواى دینى بود. به عراق، شام، عربستان و مصر سفر كرد. از اسحاق بن راهویه و محمد بن حمید و عتبه مروزى و على بن حُجر و اسحاق بن شاهین و دیگران حدیث شنید و استادان بسیارى دید و خود استاد محمد بن اسماعیل بخارى و مسلم بن حجاج نیشابورى و ابوحاتم بُستى ...
(وف بعد از 1055 ق)، فقیه امامى و ادیب. از پیشوایان و برجستگان علماى امامیه و شاگرد شیخبهایى و در علوم و فنون مختلف سرآمد بود. پس از فراغت از تحصیل مدتى در حیدرآباد دكن مسكن گزید، و از آنجا به مشهد مقدس رفت و پس از چندى به هندوستان بازگشت و در آن دیار وزارت سلاطین قطب شاهیه را در حیدرآباد عهدهدار شد. ...
(تو 100- وف 169 -167 ق)، فقیه و متكلم شیعى. اصل او از نواحى همدان است. خروج مسلحانه بر زمامداران ظالم را روا مىدانست. مهدى عباسى در طلب او و عیسى بن زید بود. و وى از بیم اسارت در كوفه پنهانى مىزیست و هفت سال با عیسى بن زید در یك خانه پنهان بود. او فقیهى پرهیزكار و عابدى والا بود. وكیع او را امام مىداند ...
(وف 582 ق)، فقیه و محدث شافعى. در قزوین متولد شد. به خراسان مهاجرت و در محضر پیشگامان فقه شافعى آنجا تلمذ كرد. وى از زاهر شحّامى و فُراوى و یوسف همدانى حدیث شنید. سپس به همدان رفت و در آنجا مسكن گزید و همان جا درگذشت. كتابى به نام «المشیخة»، در شرح زندگى استادانش نوشت. از دیگر آثارش: «اربعون حدیثاً»؛ ...
(642 -573 /572 -566 ق)، مورخ، ریاضیدان، پزشك، محدث و فقیه شافعى. اصل وى از خراسان بود و در دمشق به دنیا آمد. در 593 ق به مغرب رفت و به منصور یعقوب بن یوسف، سومین فرمانرواى موحدى پیوست. و تا 600 ق در آنجا ماند آنگاه از راه مصر به دمشق بازگشت. از ابومحمد بن عبداللَّه بن سلیمان بن حوط اللَّه انصارى و ابوالقاسم ...
(ز 578 ق)، فقیه شیعى. معروف به نصیرالدین طوسى. با شیخ منتجبالدین رازى معاصر بود و شیخ در فهرست خود او را فقیهى ثقه خوانده است. وى از مشایخ خواجه نصیرالدین طوسى و دایى پدر خواجه است. نیاى او عبداللَّه بن حمزه پسر عم شیخ طوسى بود. ابوالفتوح رازى از جمله استادان ابنحمزه بود. قطبالدین كیدرى در 573 ق در ...
(وف بعد از 560 ق)، فقیه، متلكم و واعظ شیعى. مشهور به صاحب «وسیله»، عماد طوسى، ابوجعفر ثانى و ابوجعفر متأخر. از مردم طوس بود. به دلیل تأخر وى از شیخ طوسى كه در اسم و كنیه و نسبت با او مشترك است، وى را ابوجعفر ثانى و ابوجعفر متأخر نام نهادند. وى معاصر شیخ منتجبالدین رازى و از مشایخ ابن شهرآشوب بود. ابنحمزه ...
(ح 354 -270 ق)، محدّث، مورخ و فقیه شافعى. در خانوادهاى عربتبار در بُست، بین سجستان و هرات، متولد شد. در خراسان، عراق، شام، حجاز، و مصر حدیث شنید، و استادان بسیارى دید، ولى از ابنخزیمه بیشترین تأثیر را پذیرفت. در بازگشت به زادگاهش با حنبلیان به ستیزه پرداخت و به علت نگرش مخالفى كه در توحید و نبوت داشت ...
(ز 350 ق)، محدث و فقیه شیعى. از محمد بن ابىعبداللَّه اسدى حدیث شنید و از وى نیز روایت مىكرد. شیخ طوسى او را محدثى ثقه مىداند، و كتب او را مورد اعتماد توصیف كرده است. ابنحاتم از مشایخ شیخ صدوق بود و صدوق و تلعكبرى از وى اجازهى روایت گرفتند. ابوعبداللَّه حسین بن على بن شیبان قزوینى در 350 ق از وى ...
(378 -289 ق)، فقیه و ادیب حنفى مذهب. در سیستان به دنیا آمد. به شهرهاى بسیارى سفر كرد و در دمشق و نیشابور از ابوالقاسم بغوى و یحیى بن صاعد و ابوالعباس سراج حدیث شنید و الحاكم و ابوذر هروى و عبدالوهاب بن محمد خطابى از وى روایت كردهاند. او معاصر ملك مظفر صالح بن نوح سامانى، و در فقه بىنظیر بود. در 320 ...