فقه-اصول فقه
محمدتقی اشراقی

(1368 -1313 ق)، عالم، مفسر، خطیب و شاعر. حجت‏الاسلام اشراقى در قم متولد شد. مقدمات و سطوح را نزد پدرش و سایر مدرسین مانند حاج شیخ ابوالقاسم كبیر فراگرفت و عمده‏ى تحصیلات خود را نزد آیت‏اللَّه حائرى به پایان برد و از برجسته‏ترین شاگردان وى بود. او سرانجام به مقام اجتهاد نایل آمد و در فقه و اصول و حكمت ...

اسماعیل ابوبکر احمد جرجانی

(371 -277 ق)، فقیه، حافظ و محدث شافعى. یگانه زمان خود و شیخ شافعیان جرجان بود. از دوازده سالگى به دنبال حدیث رفت. از ابراهیم حلوانى و یوسف بن یعقوب قاضى، صاحب «سنن»، و ابن خزیمه و احمد بن محمد بن مسروق و محمد بن یحیى مروزى و جعفر فریابى و عمران سختیانى و سراج و بَغَوى و همطبقه آنان در خراسان و حجاز و ...

ابوحامد احمد اسفراینی

(406 -344 ق)، فقیه شافعى. معروف به ابن ابى‏طاهر. وى پیرو محمد بن ادریس شافعى بود. در 364 /363 ق وارد بغداد شد و علم فقه را از ابوالحسن بن مرزبان و ابوالقاسم داركى فراگرفت و از عبداللَّه بن عدى و ابى‏بكر اسماعیلى و ابراهیم بن محمد اسفراینى حدیث شنید و «السنن» را از دارقطنى استماع كرد. ریاست دارالسلام ...

ابوالسعادات اسعد اصفهانی

(وف 635 ق)، فقیه امامى. مشهور به ابن‏سفر و یا ابوالسعادات اصفهانى. وى از شاگردان على بن قطب‏الدین راوندى و از اساتید و مشایخ خواجه نصیرالدین طوسى، میثم بن على بحرانى و سید رضى‏الدین على بن موسى بن طاووس بود. از آثار وى: كتاب «اكسیر السعادتین»، كه حاوى كلمات قصار حضرت امیرالمؤمنین (ع) است و احتمالا همان ...

محمدامین استرآبادی

(وف 1036 -1030 ق)، فقیه و محدث اخبارى. در استرآباد متولد شد. به مكه معظمه مهاجرت كرد و در آنجا مقیم شد. ابتدا در سلك اصولیان بود و از صاحب «مدارك» و صاحب «معالم» و میرزا محمد استرآبادى، صاحب «رجال»، اجازه‏ى روایت داشت. وى پس از آن، از طریقه‏ى اصولى به اخبارى روى آورد و كتابى هم به نام «فوائد المدینة»، ...

ابومحمد عبداللَّه سبذمونی بخاری

(340 -258 ق)، فقیه حنفى، مورخ و محدث. در روستاى سبذمون بخارا متولد شد. در جستجوى حدیث به خراسان و عراق و حجاز سفر كرد. ابن‏اثیر او را از محدثان غیر ثقه به حساب آورده است. از آثارش: كتاب «مسند ابى‏حنیفه»؛ و كتاب «كشف الآثار» در مناقب ابى‏حنیفه كه آن را بر چهارصد نویسنده املا كرد. ...

ابومنصور محمد ازهری هروی

(371 /370 -282 ق)، ادیب، نحوى، لغوى، فقیه و محدث شافعى. در هرات به دنیا آمد. از شاگردان نفطویه و ابن‏السراج و ربیع بن سلیمان بود و با زجاج و ابن‏الانبارى نیز ملاقات كرد و از محمد بن ابى‏جعفر مندرى و به یك واسطه از ابوالعباس ثعلب روایت مى‏كرد و از شاگردان وى بود. ابن‏درید را درك كرده اما از وى روایت ننموده ...

ابوالفتح سهل ارغیانی

(499 -426 ق)، فقیه شافعى. اصل وى از ارغیان نیشابور بود. براى تحصیل به مرو رفت و در نزد شیخ ابوعلى حسین بن شعیب سنجى و قاضى حسین بن محمد مرورودى به فراگیرى فقه و دانش پرداخت. سپس به نیشابور بازگشت و اصول فقه را نزد امام الحرمین ابوالمعالى جوینى فراگرفت و آنگاه به ارغیان آمد و چندین سال عهده‏دار قضاى آن ...

محمدباقر شریف اردکانی

(وف ح 1275 ق)، عالم و فقیه شیعى. وى فقه و اصول را از سید على طباطبائى حائرى و سید مهدى بحرالعلوم فراگرفت و از علماى معاصر شیخ محمد حسن نجفى صاحب «جواهر» بود. از آثار وى: «جامع الشواهد»، به زبان فارسى كه كرارا چاپ شده و در آن كتابهاى «امثله»؛ «تصریف»؛ «عوامل»؛ «الانموذج»؛ «الهدایة»؛ «الكافیه»؛ «سیوطى»؛ ...

حسین اردکانی

(وف 1302 ق)، مجتهد شیعه. مشهور به فاضل اردكانى و اردكانى حائرى. وى از اهالى اردكان بود. پس از آنكه خواندن و نوشتن و قسمتى از مقدمات علوم را در زادگاهش فراگرفت، به یزد رفت و عمویش، ملامحمد تقى اردكانى، تربیت وى را به عهده گرفت و مقدمات را تا سطوح عالى شخصا به او آموخت. سپس به قزوین رفت و مدارج عالى اجتهاد ...

جمال الدین محمد اردبیلی

(وف 647 ق)، مفسر، فقیه و نحوى. از اهالى اردبیل بود. وى مؤلف كتاب «شرح انموذج» زمخشرى است كه از قرن هفتم تاكنون از كتب درسى حوزوى بوده و در مجموعه‏ى «جامع المقدمات» براى تعلیم مبتدیان علوم عربى آمده است. از دیگر آثار وى: حاشیه بر «انوار التنزیل» بیضاوى، در تفسیر؛ «الانوار»، در فقه شافعى. صاحب «هدیة العارفین» ...

محمد ارباب

(وف 1341 ق)، عالم، مجتهد و شاعر. در جوانى به تهران آمد و از اساتید هرفن بهره جست. سپس به نجف رفت و در حوزه‏ى درس آخوند ملامحمد كاظم خراسانى شركت نمود. پس از رسیدن به اجتهاد، به قم بازگشت و به تدریس و ترویج مذهب پرداخت و تا قبل از ورود آیت‏اللَّه حائرى به قم ریاست و مرجعیت با او بود. وى به عربى و فارسى ...

عبدالنبی اراکی نجفی

(1378 -1308 ق)، فقیه و مجتهد. وى در اراك متولد شد. براى تحصیل به همدان رفت و پس از آن به اراك بازگشت و حدود چهار سال به تحصیل سطوح پرداخت و دو سال از حوزه‏ى درس آیت‏اللَّه آقانورالدین عراقى بهره جست. در 1327 ق به نجف رفت و از درس اصول آخوند ملامحمد كاظم خراسانى و چند سالى از درس فقه علامه‏ى یزدى استفاده ...

ابواحمد محمد جمال الدین اخباری نیشابوری اکبرآبادی

(1178- مقتول 1232 ق)، متكلم، فقیه، محدث و شاعر. مشهور به محدث اخبارى و به خاطر پدر نیشابورى‏اش مشهور به محدث نیشابورى است. در اكبرآباد هند به دنیا آمد. در 1198 ق از هند به زبارت خانه خدا رفت و در بازگشت در نجف و كربلا و كاظمین براى تحصیل علوم دینى اقامت گزید و در كلام و الهیات و فقه و دیگر علوم تبحر ...

محمد تقی احسائی

(وف 1275 ق)، عالم اصولى. وى فرزند بزرگ، و شاگرد، پدر خود، شیخ احمد احسائى، بود. سالها در قزوین از محضر شهید ثالث و محمد صالح برغانى استفاده كرد و فقه و اصول آموخت. حكمت و فلسفه را نیز از ملاآقاى حكمى و آخوند ملایوسف حكمى فراگرفت. از پدرش در تاریخ 1236 ق اجازه دریافت كرد و در این اجازه با برادرش شیخ علینقى ...

ابومحمد حسن حسام الدین ابیوردی

(816 -761 ق)، دانشمند، فقیه و خطیب شافعى. اصل وى از سرخس بود ولى در ابیورد تولد یافت و همان جا نشو و نما كرد. وى شاگرد ملا سعدالدین تفتازانى بود. به بغداد رفت و بعد از ان به اصفهان، و در این شهر به تحصیل علوم ریاضى پرداخت. ابیوردى در مكه سكومت گزید و در آخر عمر راهى یمن شد و در آنجا مجلس درس دایر كرد. ...

ابوبکر محمد ابهری

(375 -289 /287 ق)، قاضى، قارى، محدث و فقیه مالكى. در ابهر تولد یافت و ساكن بغداد شد و در آنجا از ابوعمر محمد بن یوسف قاضى و فرزندش ابوالحسین فقه آموخت. و از ابوبكر باغندى و ابوالقاسم بغوى و عبداللَّه بجلى و ابن تمّام بهرانى و محمد اشنانى و دیگران در عراق و شام و جزیره حدیث شنید. دارقطنى از او حدیث نقل ...

یوسف ابویعقوب همدانی

(535 -466 /440 ق)، صوفى، فقیه و محدث. ملقب به شیخ الاسلام. در بوزنجرد نزدیك همدان متولد شد. وى شخصیت برجسته‏اى در تاریخ تصوف ایران و آسیاى مركزى بود. ابویعقوب نخستین كس از خواجگان، یعنى سلسله‏اى از مشایخ ماوراء النهر است، كه طریقت نقشبندى و یسوى از میان آنان برخاست. در 18 سالگى به بغداد رفت و در آنجا ...

ابوالولی انجوی حسینی شیرازی

(س نهم ق)، فقیه امامى و متكلم. معروف به صدر كبیر. در تشیع غیرتمند و از علماى دولت شاه طهماسب صفوى بود. در اول متولى روضه مقدسه رضویه شد. پس از عزل، به مشاركت برادر خود، امیر شاه ابومحمد، متولى اوقاف غازانى شد، و سپس در اواخر سلطنت شاه طهماسب متولى بقعه صفى‏الدین اردبیلى شد. در زمان سلطان محمد خدابنده ...

ابوالمحاسن علی گرگانی

(س هشتم ق)، عالم، فقیه و محدث. از علماى بزرگ شیعه و معاصر علامه حلى بود. او مؤلف كتاب «تكملة السعادات فى كیفیّه العبادات المسنونات»، به فارسى است، كه در سال 702 ق از تألیف آن فراغت یافت. صاحب «ریاض العلماء» یك نسخه از این كتاب را كه به خط مولى ابوسعید حسن شیعى سبزوارى است دیده كه تاریخ 747 ق دارد، لذا ...