فقه-اصول فقه
عبدالله تونی

(وف 1071 ق)، عالم، زاهد و فقیه. معروف به فاضل تونى. از پارساترین علماى زمان خود و ثانى مقدس اردبیلى بود. وى از مردم بشرویه خراسان بود. نخست در مدرسه‏ى ملاعبدالله شوشترى اصفهان و سپس در مشهد اقامت گزید. پس از آن با برادرش ملا احمد تونى در مسیر زیارت عتبات عراق مدتى در قزوین به خواهش ملاخلیل قزوینى ماندگار ...

حسین توتونچی

(1360 -1290 ق)، فقیه و متكلم شیعى. وى در تبریز به دنیا آمد و مقدمات علوم را همان جا فراگرفت. در سال 1314 ق به نجف كوچ كرد و در خدمت استادانى چون محمدحسن مامقانى و شیخ‏الشریعه‏ى اصفهانى به تكمیل دانشهاى دینى خود پرداخت. در سال 1324 ق به زادگاهش بازگشت و به تدریس و تصنیف و امامت و ارشاد مردم روى آورد. ...

سلیمان تنکابنی

(وف ح 1250 ق)، فقیه، ادیب، متكلم و پزشك ایرانى. مقدمات علوم را در زادگاهش فراگرفت. در جوانى به همراه برادرش، ملا عبدالمطلب، رهسپار عتبات عراق گردید و چندى در شهرهاى مقدس آن سرزمین به تكمیل تحصیلات خود پرداخت. سپس راهى اصفهان شد و بیست و دو سال در خدمت آخوند ملاعلى نورى مازندرانى شاگردى كرد و كتب ملاصدرا ...

محمدمهدی تنکابنی

(وف ح 1280 ق)، عالم اصولى شیعه. پس از اخذ مقدمات، مدارج عالى فقه و اصول را در حوزه‏ى درس شیخ محمدصالح برغانى و شهید ثالث فراگرفت و علوم عقلى را نزد ملا آقاحكمى قزوینى تلمذ كرد. سپس مدتى در كربلا و نجف از علماى بزرگ آن سامان كسب فیض نمود و مجددا به قزوین بازگشت و كرسى تدریس و رهبرى را به دست گرفت و مشغول ...

علی تمیمی نیشابوری

(ز 533 ق)، محدث و فقیه شیعى. فقه و حدیث را از پدرش و پدرش از ابوعلى بن شیخ و ابوالوفاء عبدالجبار و دیگران آموخت. او به مقام عالى اجتهاد نایل آمد و در سلسله‏ى مشایخ حدیث شیعه حلقه‏ى واسطى شد. وى از سلسله‏هاى علمى مشهور بنى‏تمیمى در نیشابور است. خاندان و اجداد و پدرانش همگى از شیوخ علماى حدیث و فقهاى عصر ...

فخرالدین ترکستانی قمی

(ز 1065 ق)، متكلم، فقیه، ادیب و شاعر امامى. وى از اهالى تركستان ماوراءالنهر و سنى مذهب بود. سپس به مشهد مقدس هجرت نمود و پس از اخذ مقدمات و فنون ادب نزد علماى مشهد در اوایل جوانى به تشیع گروید. سپس در قم ساكن شد و مدارج عالى علمى را تا اجتهاد گذرانید و از ائمه فتوى در قم شد. از جمله آثار وى: ترجمه‏ى ...

محمد صالح تربتی

(وف 1246 ق)، مدرس و فقیه امامى. وى در مشهد رضوى و عتبات تحصیل كرد. پس از پایان تحصیلات در عراق، به مشهد بازگشت و تا پایان زندگى در آن شهر به سر برد. وى در مشهد به تدریس و امامت جماعت مى‏پرداخت و در ترویج مذهب شیعه مى‏كوشید و مردم آن سامان وى را به ریاست و مرجعیت مى‏شناختند. پیكرش را پس از مرگ در گورستان ...

حسین تربتی

(وف ح 1300 ق)، فقیه امامى. وى از اهالى تربت حیدریه بود اما در سبزوار ساكن بود. در میان مردم شهر زعامت و مرجعیت تام داشت. فرزندش، محمدتقى نیز از بزرگان علماى شیعه و از شاگردان میرزاى شیرازى بود. از جمله آثار وى: «الاجتهاد و التقلید»، به عربى؛ «الرد على من ادعى قطعیه صدور الاحادیث المرویه فى الكتب الاربعه»؛ ...

اسحاق تربتی

(1237 -1157 ق)، فقیه و متكلم امامى. وى در تربت حیدریه به دنیا آمد و در آن شهر و مشهد رضوى تحصیل كرد تا در فقه و اصول و معقول و منقول استادى یافت. پس از آن به تدریس و ارشاد شاگردان پرداخت. تا سالها در آن شهر ساكن بود، در اواخر عمر به سفر حج رفت، اندكى پس از بازگشت از سفر حج از دنیا رفت. از جمله آثارش: ...

محمدابراهیم تبریزی

(وف 1149 -1140 ق)، فقیه و ادیب امامى. نسبش حسینى و مسكنش قزوین بود. مقدمات علوم را در خدمت پدرش فراگرفت، سپس به اصفهان رفت و از مجلس درس آقاجمال خوانسارى. علامه محمدباقر مجلسى، شیخ جعفر قاضى اصفهانى و میرزا قوام‏الدین محمد سیفى قزوینى بهره‏مند گردید. پس از چندى به قزوین رفت. وى از علامه مجلسى و آقاجمال ...

محمدزمان تبریزی

(ز 1127 ق)، عالم، فقیه و شاعر امامى. وى پس از اخذ مقدمات و فنون ادب، وارد مدرسه‏ى شیخ لطف‏الله اصفهان شد و از مدرسان آنجا بهره‏مند شد. سپس مدارج على اجتهاد را نزد علماى اصفهان پیمود. فقه و حدیث را از علامه محمدباقر مجلسى و شیخ جعفر بن عبدالله بن ابراهیم قاضى حویزى فراگرفت و علوم عقلى را در حوزه‏ى درس ...

علی اکبر پیشوایی یزدی

(تو 1288 ق)، عالم و فقیه. وى در قریه‏ى عزآباد یزد متولد شد. دروس دینى را در یزد در حوزه‏ى درسى آیت‏الله میرزا سیدعلى مدرس و سیدیحیى و حاج ملا ابراهیم لارى و سید ابراهیم مهریزى فراگرفت. در سال 1317 ق به مشهد رفت و از حوزه‏ى درس سیدعلى حائرى یزدى بهره جست. سپس به سبزوار رفت و از حوزه‏ى درسى حاج‏میرزا حسین ...

ابوعبدالله محمد پوشنگی

(291 -204 ق)، فقیه مالكى، محدث، لغوى و ادیب. از پیشگامان حدیث، در نیشابور، بود. براى كسب علم و دانش سفرها كرد، و ره‏آوردش تصنیف‏ها بود. او در لغت و كلام عرب پیشتاز بود. از یحیى بن عبدالله بن بكیر و روح بن صلاح و احمد بن حنبل و امیه بن بسطام و بسیارى دیگر حدیث شنید. محمد بن اسماعیل بخارى با اینكه از او ...

شمس الدین محمد پارسا

(وف ح 822 ق)، مفسر، فقیه، نویسنده و صوفى. وى اهل بخارا و از اصحاب درجه‏ى اول خواجه بهاءالدین نقشبند و از اولاد عبدالله بن جعفر طیار بود. او نسبتش به حافظالدین كبیر، محمد بخارى مى‏رسد. از مشاهیر عرفاى سلسله‏ى نقشبندیه است. چون مردى پارسا و دانشمند بود، بهاءالدین وى را پارسا لقب داد. پارسا، كتب بسیارى ...

ابوجعفر احمد بیهقی

(تو ح 544 -470 ق)، محدث، فقیه، مفسر و ادیب. معروف به بوجعفرك. وى اهل نیشابور بود. گروهى از نجبا همصحبت وى بودند و جماعتى نزد وى دانش فراگرفتند. او از ابونصر احمد بن محمد بن صاعد قاضى و ابوالحسن على بن حسن بن عباس صندلى واعظ و دیگران سماع حدیث داشت. تاج‏الدین محمود بن ابى‏المعالى خوارى، در مقدمه‏ى كتاب ...

ابوالقاسم زید بیهقی

(وف 517 ق)، فقیه و متكلم امامى. او پدر على بن زید بیهقى، ابن‏فندق، صاحب «تاریخ بیهق»، شارح «النهج» است. ابوالقاسم بیهقى از مشایخ ابن شهرآشوب مازندرانى بوده است. از آثارش: «حلیة الاشراف»؛ «لباب الالباب»؛ «حدائق الحدائق»؛ «مفتاح باب الاصول». ...

ابومحمد اسماعیل ابوالقاسم بیهقی

(402 -328 ق)، فقیه حنفى. او در اصول و فروع حنفى مقتداى زمان خود بود. از آثار وى: «المجرد فى فروع الحنفیة» به نام «الشامل»، در فروع فقه حنفى، در دو جزء؛ «الكفایة الفقهاء»، مختصر شرح القدورى. ...

ابوالقاسم اسماعیل بیهقی

(س چهارم و پنجم ق)، لغوى، نحوى، فقیه و قارى. معروف به شمس بیهقى. ملقب به شمس الائمه. او جامع علوم و فنون بود و در مرو مسكن داشت. از آثارش: «نقض الاصطلام»؛ «سمط الثریا»، در معانى غرائب حدیث؛ كتابى در «لغت». ...

ابوالحسن علی بیهقی

(ح 565 -490 ق)، مورخ، ادیب، محدث، فقیه، متكلم، ریاضیدان و حكیم. مشهور به ابن‏فندق و فرید خراسان. در سبزوار به دنیا آمد، اما آنچنان كه خود بیان مى‏كند اصلش به خزیمة بن ثابت كه از مشاهیر اصحاب پیامبر (ص) بوده، مى‏رسد. ابوالحسن ابتدا فقه و ادب آموخت و سپس به فراگیرى علوم حكمت و حساب و نجوم پرداخت. بسیارى ...

داوود بینوای مشهدی

(1241 -1191 ق)، ریاضیدان، فقیه و شاعر، متخلص به بینوا. وى در مشهد زاده شد و دانش مقدماتى را نزد پدر و محمد تقى اصفهانى فراگرفت. او علم هیأت و نجوم مى‏دانست و از ریاضیدانان نامى خراسان و صاحب كتابخانه‏اى بسیار بزرگ و ممتازى بود كه در آن زمان در خراسان خیلى شهرت داشت. وى در مشهد درگذشت. از اوست: چشم بیمار ...