خط بلخی یکی از منحصربه‌فردترین نظام‌های نوشتاری در میان زبان‌های ایرانی میانه است؛ زیرا برخلاف دیگر زبان‌های ایرانی که عمدتاً با خطوطی برگرفته از آرامی نوشته می‌شدند، زبان بلخی با الفبایی مبتنی بر خط یونانی...

خط عربی به‌عنوان نظام نوشتاری زبان قرآن و یکی از تأثیرگذارترین خطوط جهان اسلام، محصول فرایندی تاریخی و تدریجی است که ریشه‌های آن به شاخه‌های گوناگون خطوط سامی بازمی‌گردد. در این مقاله با رویکردی تاریخی...

خطوط پهلوی و اوستایی از مهم‌ترین نظام‌های نوشتاری ایران باستان‌اند که در بستر تحولات سیاسی، دینی و فرهنگی دوره‌های اشکانی و ساسانی شکل گرفتند و تکامل یافتند. در این مقاله با رویکردی تاریخی و توصیفی به...

در مقاله حاضر با رویکردی تاریخی و زبان‌شناختی به بررسی تحولات خط خوارزمی، ویژگی‌های ساختاری آن، تغییرات املایی در دوره‌های متأخر و جایگاه این تحول در بستر فرهنگی و سیاسی ایران شرقی می‌پردازیم. این بررسی...

خط لحیانی یکی از شاخه‌های مهم خطوط عربستان شمالی باستان است که به قبیله بنی‌لحیان و پادشاهی دَدانی(لحیانی) در شمال‌غرب شبه‌جزیره عربستان منسوب است. در مقاله حاضر با رویکردی تاریخی و زبان‌شناختی، به بررسی...

زبان سغدی، یکی از مهم‌ترین زبان‌های ایرانی میانه شرقی است و نقشی بنیادین در مبادلات فرهنگی، دینی و اقتصادی آسیای میانه ایفا کرد. این زبان در پرتو موقعیت جغرافیایی سغد به‌ویژه شهرهایی چون سمرقند و بخارا...

دولت ماد به‌عنوان نخستین ساختار سیاسی فراگیر در فلات ایران شکل گرفت و در تحولات فرهنگی و اداری ایران باستان نقشی بنیادین ایفا کرد. در این مقاله با تکیه بر گزارش‌های مورخان کلاسیک، به‌ویژه هرودت، و داده‌های...

تمدن مَعینی یکی از کهن‌ترین تمدن‌های عربستان جنوبی است که نقش مهمی در شکل‌گیری تاریخ سیاسی، اقتصادی و فرهنگی شبه‌جزیره عربستان داشته است. در مقاله حاضر به بررسی خاستگاه، تاریخ سیاسی، روابط تجاری، فرضیه‌های...

خط مُقوّر که در منابع از آن با عنوان «نسخ حجازی» نیز یاد شده، از کهن‌ترین شیوه‌های نوشتاری عربی در سده‌های نخستین اسلامی است. نوشتار حاضر با رویکردی تاریخی و تحلیلی، خاستگاه، ویژگی‌های ساختاری، زمینه‌های...

خط مبسوط زاویه‌دار از کهن‌ترین شیوه‌های نگارش عربی در سده‌های نخستین اسلامی است که پیشینه آن به مراکز فرهنگی پیش از تأسیس شهر کوفه، به‌ویژه حیره و انبار بازمی‌گردد. در مقاله حاضر با رویکردی تاریخی و تحلیلی،...