عوارض پوستي سلاحهاي شيميايي
نويسنده:دکتر مصطفي قانعي
پوست از مهمترين اعضاي بدن و سد دفاعي بدن در مقابل عوامل خارجي و بيماري زاست.
پوست از لايه خارجي و لايه داخلي و همچنين ضمائمي مانند مو، غدد عرق و غدد چربي تشکيل مي شود و سلولها يي به نام رنگدانه در پوست وجود دارد که رنگ پوست در نقاط مختلف بدن به تعداد اين سلولها در پوست بستگي دارد. محافظت از بدن در مقابل عوامل فيزيکي مانند سرما و گرما و محافظت از بدن در مقابل عوامل بيماري زا، از وظايف اصلي پوست است.
از ميان عوامل شيميايي اي که در طول جنگ تحميلي استفاده شد، فقط عوامل تاول زا مانند گاز خردل داراي اثرات سمي بر پوست است و کساني که در معرض عوامل ديگر مانند عوامل اعصاب قرار گرفته اند، مشکل پوستي نداشته اند و در آينده نيز براساس تحقيقات انجام شده با عوارض پوستي مواجه نخواهند شد. پوست از آنجا که خارجي ترين لايه بدن است و نيز به دليل وسعت آن ، نخستين و بيشترين آسيب را در اثر تماس با گاز خردل متحمل مي شود.ابتدايي ترين مشکل ضايعه پوستي قابل مشاهده قرمزي و تحريک پوست است که مشابه حالت آفتاب سوختگي پوست بوده و معمولا به همراه خارش ، سوزش و درد سوزني است.
بتدريج و با گذشت زمان در ميان اين مناطق قرمزي پوست ، تاولهاي کوچکي ايجاد مي شود که ممکن است بعدا به هم ملحق شوند و تاول بزرگتري ايجاد کنند. بررسي ها نشان مي دهد علائم گاز خردل مانند ديگر علائم با تاخير ايجاد مي شود. تحقيقات نشان مي دهد مدت زمان تاخير معمولا يک تا 24 ساعت است و به عوامل متعددي بستگي دارد. غلظت گاز خردل موجود در محيط آلوده ، مدت زمان تماس و درجه حرارت و رطوبت محيط از جمله عوامل موثر است.
نواحي اي از بدن که گرم ، مرطوب و داراي پوست نازک تر هستند، معمولا زودتر و بيشتر در اثر تماس با گاز خردل آسيب مي بينند که بيشتر شامل نواحي گردن ، آرنج و زير بغل است.
همچنين کساني که داراي پوست روشن تر هستند، احتمالا در مقابل گاز خردل حساس ترند.با توجه به اين که برخلاف عوامل شيميايي اعصاب ، گاز خردل فاقد پادزهر و درمان اختصاصي است ؛ پس مهمترين و حساس ترين اقدام درماني عبارت است از رفع آلودگي در دقايق اوليه پس از تماس خردل.
ساده ترين روش رفع آلودگي در آوردن تمام لباسهاي آلوده و شستشوي بدن با آب است و در صورت دسترسي به مراکز درماني مجهز، بهتر است رفع آلودگي با مواد شوينده مخصوص انجام شود. مراقبت از ضايعات پوستي خردل شبيه مراقبت از سوختگي هاي درجه 2 است ؛ هرچند سير بهبود ضايعات پوستي در مصدوميت با گاز خردل معمولا کند و طولاني است.
همچنين مانند ديگر سوختگي ها، هنگام آسيب پوست که مهمترين لايه محافظ بدن در مقابل عوامل بيماري زاست ، ميکروب ها و عوامل بيماري زا براحتي مي توانند در محل سوختگي و ايجاد عفونت کند.بنابراين افرادي که دچار ضايعات پوستي ناشي از گاز خردل شده اند، در 2هفته اول ، مستعد بروز عفونت هاي پوستي هستند و معمولا نياز به مصرف آنتي بيوتيک دارند. همان طور که گفته شد، پوست داراي ضمائمي است که غدد عرق ، غدد چربي با فعاليت منظم خود در سطح پوست باعث مي شوند پوست بدن ما در مناطق مختلف خود رطوبت و چربي مناسبي داشته باشد. در برخي مناطق پوست ، تعداد غدد و چربي پوست بيشتر است.
بنابراين پوست ما در آن مناطق مرطوب تر يا چرب تر است مثل کف دست و مناطق چين دار بدن و در برخي مناطق تعداد اين غدد کمتر است.
گاز خردل به دليل ترکيب شيميايي خاص خود در سطح لايه هاي پوستي باعث ايجاد آسيب در سلولهاي مختلف مي شود؛ از جمله سلولهاي تشکيل دهنده غدد عرق و چربي.
اين تغييرات به مرور زمان ممکن است باعث بروز صدماتي در غدد عرق و چربي پوست شود و فعاليت برخي از اين غدد را دچار اختلال کند و باعث خشکي پوست مي شود. همين خشکي پوست و نيز آسيب ديدن برخي ديگر از قسمتهاي پوست در اثر گاز خردل ممکن است در برخي افراد موجب بروز خارش پوستي شود.پرهيز از استحمام مکرر، استفاده از لباسهاي نخي و پرهيز از مصرف غذاهاي حساسيت زا و محرک مي تواند در کاهش مشکلات پوستي اين افراد موثر باشد.
پوست از لايه خارجي و لايه داخلي و همچنين ضمائمي مانند مو، غدد عرق و غدد چربي تشکيل مي شود و سلولها يي به نام رنگدانه در پوست وجود دارد که رنگ پوست در نقاط مختلف بدن به تعداد اين سلولها در پوست بستگي دارد. محافظت از بدن در مقابل عوامل فيزيکي مانند سرما و گرما و محافظت از بدن در مقابل عوامل بيماري زا، از وظايف اصلي پوست است.
از ميان عوامل شيميايي اي که در طول جنگ تحميلي استفاده شد، فقط عوامل تاول زا مانند گاز خردل داراي اثرات سمي بر پوست است و کساني که در معرض عوامل ديگر مانند عوامل اعصاب قرار گرفته اند، مشکل پوستي نداشته اند و در آينده نيز براساس تحقيقات انجام شده با عوارض پوستي مواجه نخواهند شد. پوست از آنجا که خارجي ترين لايه بدن است و نيز به دليل وسعت آن ، نخستين و بيشترين آسيب را در اثر تماس با گاز خردل متحمل مي شود.ابتدايي ترين مشکل ضايعه پوستي قابل مشاهده قرمزي و تحريک پوست است که مشابه حالت آفتاب سوختگي پوست بوده و معمولا به همراه خارش ، سوزش و درد سوزني است.
بتدريج و با گذشت زمان در ميان اين مناطق قرمزي پوست ، تاولهاي کوچکي ايجاد مي شود که ممکن است بعدا به هم ملحق شوند و تاول بزرگتري ايجاد کنند. بررسي ها نشان مي دهد علائم گاز خردل مانند ديگر علائم با تاخير ايجاد مي شود. تحقيقات نشان مي دهد مدت زمان تاخير معمولا يک تا 24 ساعت است و به عوامل متعددي بستگي دارد. غلظت گاز خردل موجود در محيط آلوده ، مدت زمان تماس و درجه حرارت و رطوبت محيط از جمله عوامل موثر است.
نواحي اي از بدن که گرم ، مرطوب و داراي پوست نازک تر هستند، معمولا زودتر و بيشتر در اثر تماس با گاز خردل آسيب مي بينند که بيشتر شامل نواحي گردن ، آرنج و زير بغل است.
همچنين کساني که داراي پوست روشن تر هستند، احتمالا در مقابل گاز خردل حساس ترند.با توجه به اين که برخلاف عوامل شيميايي اعصاب ، گاز خردل فاقد پادزهر و درمان اختصاصي است ؛ پس مهمترين و حساس ترين اقدام درماني عبارت است از رفع آلودگي در دقايق اوليه پس از تماس خردل.
ساده ترين روش رفع آلودگي در آوردن تمام لباسهاي آلوده و شستشوي بدن با آب است و در صورت دسترسي به مراکز درماني مجهز، بهتر است رفع آلودگي با مواد شوينده مخصوص انجام شود. مراقبت از ضايعات پوستي خردل شبيه مراقبت از سوختگي هاي درجه 2 است ؛ هرچند سير بهبود ضايعات پوستي در مصدوميت با گاز خردل معمولا کند و طولاني است.
همچنين مانند ديگر سوختگي ها، هنگام آسيب پوست که مهمترين لايه محافظ بدن در مقابل عوامل بيماري زاست ، ميکروب ها و عوامل بيماري زا براحتي مي توانند در محل سوختگي و ايجاد عفونت کند.بنابراين افرادي که دچار ضايعات پوستي ناشي از گاز خردل شده اند، در 2هفته اول ، مستعد بروز عفونت هاي پوستي هستند و معمولا نياز به مصرف آنتي بيوتيک دارند. همان طور که گفته شد، پوست داراي ضمائمي است که غدد عرق ، غدد چربي با فعاليت منظم خود در سطح پوست باعث مي شوند پوست بدن ما در مناطق مختلف خود رطوبت و چربي مناسبي داشته باشد. در برخي مناطق پوست ، تعداد غدد و چربي پوست بيشتر است.
بنابراين پوست ما در آن مناطق مرطوب تر يا چرب تر است مثل کف دست و مناطق چين دار بدن و در برخي مناطق تعداد اين غدد کمتر است.
گاز خردل به دليل ترکيب شيميايي خاص خود در سطح لايه هاي پوستي باعث ايجاد آسيب در سلولهاي مختلف مي شود؛ از جمله سلولهاي تشکيل دهنده غدد عرق و چربي.
اين تغييرات به مرور زمان ممکن است باعث بروز صدماتي در غدد عرق و چربي پوست شود و فعاليت برخي از اين غدد را دچار اختلال کند و باعث خشکي پوست مي شود. همين خشکي پوست و نيز آسيب ديدن برخي ديگر از قسمتهاي پوست در اثر گاز خردل ممکن است در برخي افراد موجب بروز خارش پوستي شود.پرهيز از استحمام مکرر، استفاده از لباسهاي نخي و پرهيز از مصرف غذاهاي حساسيت زا و محرک مي تواند در کاهش مشکلات پوستي اين افراد موثر باشد.
