مناسک سیاسی

 Political Ritual

مناسک به معنای فعالیت رسمی یا ضابطه مندی که نوعاً در زمان‎ها و مکان‌های مشخصی اجرا می‌شود، متفاوت با عادت و رسم است، چون جنبه‌ی نمادین و غالباً نمایشی دارد و نه فقط ایده‎ها بلکه غالباً احساسات نیرومندی را نیز بیان و منتقل می‎کند. این کار از طریق صحنه‌ها، اعمال و کلمات نمادینی انجام می‎گیرد که ایده‎های گوناگونی را یک جا گرد می‌آورند. غالباً نماد واحدی می‎تواند نماینده‌ی ایده‌های بسیاری باشد، و تفسیر نمادهای آیینی و مناسکی غالباً کار مبهم و دشواری است. مناسک سیاسی نوعاً در ملأعام انجام می‎گیرد؛ چیزی که در این مناسک بیان و منتقل می‎شود نوعاً به علایق اصلی کسانی که در آن مشارکت دارند و کسانی که آن را مشاهده می‎کنند، مربوط می‎شود یا به شکل‌گیری این علاقه کمک می‎کند و به این ترتیب، مناسک سیاسی می‎تواند تعیین کند که در هر اجتماع چه چیزی به لحاظ سیاسی اهمیت دارد، و همچنین گذشته و آینده‎ی آن، و روابط اجتماعی مندرج در ان را بازنمایی کنند.
آثار و نتایج مناسک سیاسی را دشوار می‎توان برآورد کرد، اما احتمالاً مناسک سیاسی نتایج شناختی و نیز عاطفی در پی دارد، و حاوی تصویری کلیشه‎ای از دنیای اجتماعی و سیاسی و هویت‎های ساکنان این دنیاها، و احساسات نیرومند مربوط به آن هاست که غالباً سرسپردگی و گاهی خصومت را القا یا تقویت می‌کند. نتیجه‎ی اجتماعی این مناسک می‎تواند همبستگی یا تفرقه باشد. مناسک سیاسی ممکن است موجب یکپارچگی شود، یا ابزاری برای مشروعیت باشد، یا یک دین مدنی را تلقین و تثبیت کند؛ مثلاً مراسم تاجگذاری یا سالروز کشته‎های جنگ داخلی امریکا (1959 ,Warner)، یا می‎تواند مناقشه برانگیز و ستیزه جویانه باشد، مثل وقتی که نوجوانان پروتستان در محله‎های کاتولیک نشین ایرلند شمالی راهپیمایی می‌کنند یا دانشجویان چینی مجسمه‌ی آزادی را در میدان تیان آن من چین برپا می‎دارند، یا این مناسک ممکن است برای مشخص ساختن، و بنابراین تقویت تقسیم بندی‎های اجتماعی در یک جامعه‎ی متکثر به کار آید، مثل رژه‎های قومی یا راهپیمایی روز کارگر در جوامع سرمایه داری.
این سخن که مناسک سیاسی جنبه‎ی ابراز و بیان دارد به معنای انکار این واقعیت نیست که از این مناسک می‎توان به عنوان ابزار یا استراتژی استفاده کرد، خواه برای تحکیم قدرت و خواه برای مقاومت در برابرقدرت، یا برای نشان دادن مخالفت با نظم اجتماعی موجود. علاوه بر این، تفسیر این مناسک نیز غالباً محل منازعه و حتی مبارزه است. نباید تصور کرد که مناسک سیاسی «صرفاً مناسک» و توهمی است که اساساً ربطی به کسب و کار «واقعی» سیاست ندارد. هم دیکتاتورها و هم انقلابیون قطعاً تأثیر بسیار نیرومند این مناسک را باور داشته‎اند. حتی رهبران عقل‌گرای انقلاب فرانسه اهمیت زیادی به برپاداشتن مناسک مفصلی در ستایش عقل، و از بین بردن نمادهای گذشته کاتولیکی می‌دادند (IL. Hunt"s ch. in Alexander, 1988).
مناسک سیاسی ممکن است در مناسبت‌های آیینی یا جشن‌های مجزایی باشد، مانند تاج‌گذاری‎ها یا راهپیمایی‌ها. گاهی هم ممکن است ظاهراً فعالیتی غیر مناسکی باشد، مانند انتخابات و بعد به مثابه مناسک سیاسی تفسیر شود. یا شاید بتوان جنبه‎هایی از مناسک سیاسی را در فعالیت‌های سیاسی عادی مشاهده کرد، مثل وقتی که در فرایند تصمیم‌گیری درباره‎ی بودجه جنبه‎های مناسکی دیده می‎شود.
منبع مقاله :
آوتوِیت، ویلیام، باتامور، تام؛ (1392)، فرهنگ علوم اجتماعی قرن بیستم، ترجمه‌ی حسن چاوشیان، تهران: نشر نی، چاپ اول