آب‌هاي بهشت در قرآن

رودها و چشمه‌هاي متعددي که طبق توصيف قرآن در بهشت وجود دارند. در قرآن، از «رودهاي بهشت» (اَنهار الجَنّه) چهل و شش مرتبه سخن رفته و واژه‌ي «عَين» (چشمه) و جمع آن «عُيون» نُه مرتبه ذکر شده است.
دوشنبه، 6 شهريور 1396
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
آب‌هاي بهشت در قرآن
آب‌هاي بهشت در قرآن

نويسنده: اميره الزّين
مترجم: محمدطاهر رياضي ارسي

 

رودها و چشمه‌هاي متعددي که طبق توصيف قرآن در بهشت وجود دارند. در قرآن، از «رودهاي بهشت» (اَنهار الجَنّه) چهل و شش مرتبه سخن رفته و واژه‌ي «عَين» (چشمه) و جمع آن «عُيون» نُه مرتبه ذکر شده است. همان‌طور که در آيه‌ي 15 محمد آمده، چهار نوع رود در بهشت جاري است: رودهايي از شير که طعمشان دگرگون نمي‌شود، رودهايي از عسل ناب، رودهايي از شراب گوارا که سنگيني و مستي نمي‌آورند و سرانجام، رودهايي از آب که همواره تازه و در جريان‌اند.
اين رودها و چشمه‌ها کجا واقع شده‌اند؟ قرطبي (و. 671) خاطر نشان مي‌کند که عبارت قرآني «از زير آنها» (من تحتهم) به اين معناست که رودها «از زير تخت‌ها و اقامت‌گاه‌هاي اهل بهشت» در جريان است (جامع، 312/8). طبري يکي از نخستين مفسران (د. 310؛ تفسير)، توضيح مشروحي مي‌دهد: «مقصود خداوند درختان، ميوه‌ها و گياهان است، نه زمين، زيرا مي‌فرمايد: از زير آنها رودهايي جاري است، و مقصودش اين است که آب رودهاي جنّت از زير درختان ميوه و گياهان جاري است. نه از زير زمين. زيرا اگر رود زير زمين باشد، کسي قادر نيست آن را ببيند، مگر آنکه ميان او و رود حجابي نباشد. بنابراين، طبق وصف جنّت در قرآن کريم، رودها در مجاري زيرزميني جاري نيستند». قرطبي در جست‌وجوي کشف مکان اين رودها، از صحيح بخاري (د. 256) نقل مي‌کند: «اگر مي‌خواهي چيزي از خداوند طلب کني، از او بخواه که تو را در فردوس سکنا دهد که در مرکز جنّت و در رفيع‌ترين نقطه واقع شده است. در بالاي فردوس عرش خداوند رحمان قرار گرفته و از آنجاست که رودها به بهشت جاري مي‌شود». (جامع، 311/9)
در روايات اسلامي، برخي از نام‌هاي موجود در قرآن کريم را به اين رودها نسبت داده‌اند (مثلاً کوثر، (1) کافور، تسنيم، سلسبيل؛ نک. Smith and Haddad, Islamic understanding, 88, esp. n.76) يکي از اين نام‌ها، «الکوثَر» است که فقط يک‌بار در قرآن ذکر شده است. ابن‌قيّم جوزيه (د. 751) حديثي نبوي از مسلم (د. حدود 261) نقل مي‌کند: «الکوثر نهري است در بهشت که خداوند به من وعده داده است» (حادي الأرواح، 314). ابونُعيم اصفهاني (د. 430) حديث ديگري نقل کرده است: «آن‌گاه سِدرَه المُنتهي بر من آشکار شد و چهار نهر ديدم: دو نهر دروني و دو ديگر بيروني؛ پرسيدم: اي جبرئيل اين نهرها چيستند؟ پاسخ داد: دو نهر دروني در بهشت است و دو نهر بيروني نيل و فرات است». (صفه الجنّة،157/3-158)
در قرآن آمده است که مؤمنان از چشمه‌اي به نام «سلسبيل» آب مي‌نوشند که آب آن طعم زنجبيل دارد (انسان: 17-18) و آکنده از عطر گل‌هاي خوشبوست. (انسان: 5)
آب بهشت، به معناي حقيقي و مجازي، تطهير کننده است. قرطبي (جامع، 33/10) در تفسير آيه‌ي 45 حجر مي‌نويسد: «بعد از ورود اهل جنّت به بهشت، دو چشمه به ايشان تقديم مي‌شود. با نوشيدن از چشمه نخست، خداوند نفرت، کينه و ميل انتقام را از قلب‌هايشان مي‌زدايد. سپس وارد چشمه دوم مي‌شوند و خود را مي‌شويند و سيمايشان آرامش مي‌يابد».
از آنجا که آب بهشت خاصيت تطهيرکنندگي دارد، با نور مرتبط شده است. نور همچون آب از ويژگي جان‌بخشي و احيا برخوردار است. به همين دليل، قرطبي در تفسير آيه‌ي 54 قمر، واژه‌ي «نَهَر» را به معناي نور مي‌داند، نه به معناي رود (جامع، 149/17). اين دو مفهومِ درخشش و تلطيف را به شيوه‌اي باطني مي‌توان مورد توجه قرار داد؛ چنان‌که در تفسير منسوب به ابن‌عربي، عارف بزرگ (د. 638)، به عنوان «منشأ علوم باطني و شاخه‌هاي آن» مطرح شده است. (تفسير، 234/1)

پي‌نوشت‌ها:

1- طبق روايات اسلامي کوثر مصاديق متعددي دارد که يکي از آنها رود و نهر است و ديگري علم. از نظر شيعه مصداق آن فاطمه زهرا (سلام الله عليها) است.

منابع تحقيق :
خواننده گرامي! منابع مقاله را در نسخه ي چاپي ملاحظه فرماييد.
منبع مقاله :
مک اوليف، جين دَمن؛ (1392)، دائرةالمعارف قرآن (جلد اول آ-ب)، ترجمه‌ي حسين خندق‌آبادي و ديگران، تهران: انتشارات حکمت، چاپ اول.
 
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم