فرهنگ جهان بودگی

چکیده:
برخی از مهم ترین پدیده های فرهنگی در زمان ما با واکنش ما به تفسیر جهان به عنوان یک کل ارتباط دارد. جهانی شدن متضمن فشار بر جوامع، تمدنها و سنت ها، اعم از سنت های «نهان» بااختراعی در جهت دگرگون کردن صحنه جهانی - فرهنگی همسو با باورها و نمادهایی است که با هویت خودشان مقارنت دارد. این پدیده روی آوردن به «مصرف » فرهنگ و آمیزش فرهنگ شاید مغفول ترین جنبه های جریان احیای فرهنگی به عنوان درون مایه مطالعات جامعه شناسی است.

تعداد کلمات: 1284 کلمه / تخمین زمان مطالعه: 6  دقیقه

نویسنده : رونالد رابرتسون
برگردان : کمال پولادی

در میان جامعه شناسان بحث در باره فرهنگ مشخصا حول یک محورمکانیکی جریان داشته است. موضوع بحث اساسا این بوده است که فرهنگ را تا چه حد عوامل دیگر تعیین میکنند و اینکه آیا خود فرهنگی نیز تعیین کننده است یا خیر. تن دادن به این شیوه بحث تا حد زیادی پذیرش موضعی شکست طلبانه بوده است، زیرا «طرفداران اصالت فرهنگ» از پیش قاعده ضد فرهنگی برهان را پذیرفته اند. «طرفداران اصالت فرهنگ» پذیرفته اند به اثبات این مسئله بپردازند که فرهنگ بیش از آنچه که مخالفان میگویند تبیینگر مسائل غیر فرهنگی است. «طرفدار اصالت فرهنگ» می کوشد (مثل 1986 ,Swidter) نشان دهد که هرآینه جامعه شناسی اجتماعی» موضوع فرهنگ را جدی بگیرد، کارش را به نحو بهتری پیش خواهد برد. البته این حکم درست است و من هم آن را می پذیرم، اما این شیوه توجیه مشروعیت علمی جایگاه فرهنگ از جهتی ضد فرهنگی است. نگرش مکانیکی به مسئله ماتریالیسم - ایده آلیسم به یک معنا شکلی از ماتریالیسم است که از زمان مارکس، هنگامی که خود او میکوشید بر این تقابل غلبه کند، تاکنون ادامه یافته است. کم تر نظریه پرداز اجتماعی ای را سراغ داریم که بدون دعوی حل معمای ماتریالیسم - ایده آلیسم با مسائل مربوط به آن توانسته باشد نام خود رادر عرصه علوم اجتماعی به ثبت برساند. این تلاشها اخیرا به سمت «باز ساخت» مفهوم ماتریالیسم تاریخی سوق پیدا کرده است.
 
پارسونز در یکی از آخرین مقاله های خود با عنوان «نمادگرایی دینی و اقتصادی در جهان غرب» (1979) می گوید که مفهوم بندی اقتصاد، در دوره ای که او آن را مصادف انقلاب صنعتی اواخر قرن هجدهم و اوایل قرن نوزدهم می داند، انعکاس فرهنگی خاصی داشته است که شوم ترین آن فردگرایی فایده باورانسه، رمانتیسیسم جماعت گرایانه، کور پرانیسم ارگانیک و سوسیالیسم مارکس بوده است. پارسونز میگوید هر چقدر که ما فرهنگ را محصول «نیروی تولیدی انسان بدانیم، باز حق نداریم که تقدم را به یکی از دو عامل «مادی» یا «فرهنگی» بدهیم». چنانچه این موضوع را با بحث حاضر مرتبط کنیم، باید بگوییم که بحث پارسونزی از انعکاس فرهنگی تحولات اجتماعی را با مسئله جهانی شدن در زمان ما (مرحله پساصنعتی تاریخ جهان) می توان تطبیق داد. به سخن دیگر برخی از مهم ترین پدیده های فرهنگی در زمان ما با واکنش ما به تفسیر جهان به عنوان یک کل ارتباط دارد. جهانی شدن متضمن فشار بر جوامع، تمدنها و سنت ها، اعم از سنت های «نهان» بااختراعی» در جهت دگرگون کردن صحنه جهانی - فرهنگی همسو با باورها و نمادهایی است که با هویت خودشان مقارنت دارد. این پدیده روی آوردن به «مصرف » فرهنگ و آمیزش فرهنگ شاید مغفول ترین جنبه های جریان احیای فرهنگی به عنوان درون مایه مطالعات جامعه شناسی است.
 دلمشغولی به فرهنگ به عنوان بازنمون و شکل مقاومت با نگرش منعطف، بسیط یا به مفهومی فرارشته ای بی تردید کاربرد جاری این مفهوم را غنی تر کرده است و البته نه فقط به لحاظ برافراشتن پایگاه موضوع گفتمان تا مقام تحلیل و تفسیر واحدهای اجتماعی - فرهنگی بزرگ یا کوچک  کاستیها یا محدودیتها یا محدودیتهای نگرش معمول به فرهنگ در هیچ چیز بیشتر از موضوع جهانی شدن مستحق معارضه نیست. با وجود این جا دارد به لزوم احتیاط در خصوص خلط کردن فرهنگ با سایر ابعاد زندگی یا کم بها دادن به شرایط ساختاری یا واقعیت های مربوط به نهادها هشدار داده شود .
تا اینجا من دست کم به طور مستقیم در باره نحوه پرداختن به موضوع فرهنگ در قلمروی رشد یابنده مطالعات فرهنگی مطلب چندانی نگفته ام. جالب است یادآوری کنم که آرشر (1988) در مطالعات مهمش در باب فرهنگ و کارگزاری انسان به تحولات مطالعات فرهنگی اشارهای نمیکند دلیلش این است که نظر من به موضوع فرهنگ در درون مرزهای کاملا مسجل جامعه شناسی (و انسان شناسی) معطوف بود. اما آنچه اکنون در زمینه مطالعات فرهنگی صورت میگیرد مهم تر از آن است که حتا در درون همین مرزهای محدود به حاشیه رانده شود. این واقعیت که مطالعات فرهنگی در برخی از جلوه هایش درگیر مبارزه بی امان با بی توجهی به فرهنگ با برخورد نامناسب با آن است، بی توجه ماندن جامعه شناسان به مطالعات مزبور را توجیه ناپذیر می کند، به همان صورت که تمایل مطالعات فرهنگی در حذف برخی موضوعات جامعه شناختی از برنامه کار خود توجیه شدنی نیست. همچنین واقعیت این است که برخی از کسانی که در زمینه مطالعات فرهنگی و عرصه ارتباطات کار میکنند، در زمینه مسائل جهانی حرفهای زیادی برای گفتن دارند. برخی از این مسائل مربوط به این موضوع در فصلهای بعدی بررسی خواهد شد.