پیوند تربیت اخلاقی و برنامه درسی

برنامه درسی و تربیت اخلاقی

همانطور که هیچ طرحی بدون مبنا، اصل و روش معنادار نیست، طراحی برنامه درسی تربیت اخلاقی هم که موضوع آن انسان است، بدون توجه به این ارکان سه گانه امکان پذیر نیست.
دوشنبه، 20 خرداد 1398
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
برنامه درسی و تربیت اخلاقی
یکی از فعالیت‌های هر نظام آموزشی مسئله یاددهی و یادگیری است. اگر مسئله یاددهی و یادگیری در نظام آموزشی را به صورت فرایند و خطی نگاه کنیم، عملی است که از یک نقطه شروع می شود و پس از طی مسیری، به هدف نهایی از پیش تعیین شده خود می رسد. به طور طبیعی، به منظور حصول نتیجه که همان عمل تربیت است، باید طرحی کشیده شود و یک سلسله از عوامل و عناصر، دقیقا مانند اجزای یک سیستم، دست به دست هم بدهند و نقش هر عنصر تفکیک و معلوم شود؛ یعنی، بدون طراحی و نقشه عمل، نمی توان فعالیت تربیتی را آغاز کرد. آن علمی که به این مجموعة عناصر سروسامان می دهد و نقشه این راه محسوب می شود، علم برنامه درسی است.
 
همانطور که هیچ طرحی بدون مبنا، اصل و روش معنادار نیست، طراحی برنامه درسی تربیت اخلاقی هم که موضوع آن انسان است، بدون توجه به این ارکان سه گانه امکان پذیر نیست.
 
با توجه به اهداف، مبانی، اصول و شیوه‌های تربیت اخلاقی از دیدگاه علامه مصباح یزدی، در این فصل، ویژگی های برنامه درسی تربیت اخلاقی را بیان می کنم. در واقع، مبانی و اصولی که در فصل گذشته بیان شد، راهنمای کار برای متخصصان و سیاست گذاران عرصه برنامه درسی است. یکی از چیزهایی که بین دو نیروی انسانی (معلم و شاگرد) در تعلیم و تربیت رابطه برقرار می کند و حتی شاید بتوان آن را قلب نظام تعلیم و تربیت و ابزاری در جهت تحقق اهداف آموزش و پرورش دانست، برنامه ریزی درسی است.وقتی سخن از تربیت اخلاقی به میان می آید، توجه به دو نکته لازم است: اول اینکه تربیت اخلاقی یک بحث تربیتی است، و دوم اینکه تربیت نیازمند یک سلسله پیش نیازهاست و از جمله این پیش نیازها «آموزش» است؛ یعنی، «تربیت» بدون آموزش و آگاهی بخشی ممکن نیست و اگر هم ممکن باشد، نمی توان آن را تربیت نامید.
 
تربیت دارای ابعاد گوناگونی مانند تربیت عبادی، سیاسی و اخلاقی است که هرکدام از این ابعاد، دارای محتوای آموزشی خاصی اند. البته باید توجه داشت که آموزش، به محتوا محدود نمی شود، بلکه دارای مؤلفه های گوناگونی است که با یکدیگر هماهنگی و تعامل دارند. یک آموزش موفق نیازمند برنامه است و آن برنامه ای که آموزش را سروسامان می دهد و نظم منطقی به آن می بخشد، برنامه درسی است. به بیان دقیق تر، امروزه در بین متخصصان برنامه ریزی درسی، برنامه درسی یک برنامه تربیتی تلقی می شود؛ یعنی، برنامه درسی خود یک برنامه تربیتی است که به دنبال فراهم کردن موقعیت و فرصت مناسب برای تغییر در ابعاد مختلف شخصیت فرد است. اما اگر فارغ از این مسئله بخواهم صحبت کنم، باید بگویم تربیت اخلاقی یک برنامه تربیتی است که نیازمند یک سلسله پیش نیازهایی است؛ از جمله این پیش نیازها، برنامه ریزی درسی است که به عناصر گوناگون برنامه درسی نظم و انسجام لازم را می بخشد. طبق این بیان، برنامه درسی تربیت اخلاقی «نقشه و طرح انجام یک برنامه تربیت اخلاقی» است.
 

مفهوم برنامه درسی تربیت اخلاقی

 با دقت در کلام علمای اخلاق، در می یابیم که تربیت اخلاقی مستلزم فراهم کردن زمینه‌های آموزشی و پرورشی خاصی برای شکوفایی و تثبیت یک سلسله ارزش های اخلاقی فطری است که انسان از آغاز تولد با خود به همراه دارد. با توجه به آیات ابتدایی سوره مبارکه شمس، حضور فطریات در نفس ثابت می شود. در واقع، نفس انسان، هم استعداد ترقی و تکامل، و هم استعداد سقوط و تنزل دارد. اگر انسان نفسش را «تزکیه» کند، رشد می کند و بارور می شود و اگر آن را «قدسیه» کند، رو به ضعف و سستی می رود و فاسد می گردد.
 
بنابراین، با توجه به حضور فطری ارزشها در انسان و با ملاحظه تعریفهایی که علمای اخلاق و دانشمندان تعلیم و تربیت در این زمینه عرضه کرده اند، و با توجه به نقش و کارکردی که برای مدارس بیان شده است، برنامه درسی تربیت اخلاقی را این گونه می توان تعریف کردن برنامه ریزی برای چگونگی به کارگیری و پرورش استعدادها و قوای درونی قابلیت‌های اخلاقی و همچنین، توسعه و تثبیت صفات و رفتارهای پسندیده اخلاقی، به منظور نیل به فضایل عالی اخلاقی و دوری از رذیلت ها و نابود کردن آنها. این برنامه ریزی شامل محتوای رسمی و غیررسمی، شیوه های تدریس، شیوه ارزشیابی و فضاهای تربیتی است که از طریق آنها، برای فراگیران امکان شناخت جهان هستی توانایی هایشان فراهم می شود و بر مبنای آن، فعالیت ها و استعدادهای فطری خویش را هدفمند می سازند.
 

نقش برنامه درسی در تربیت اخلاقی

 یکی از چیزهایی که بین دو نیروی انسانی (معلم و شاگرد) در تعلیم و تربیت رابطه برقرار می کند و حتی شاید بتوان آن را قلب نظام تعلیم و تربیت و ابزاری در جهت تحقق اهداف آموزش و پرورش دانست، برنامه ریزی درسی است. برنامه ریزی درسی از اساسی ترین و مهم ترین موضوعات و مسائل آموزش و پرورش رسمی به شمار می رود؛ به طوری که برخی از متخصصان، آن را پایه اصلی تعلیم و تربیت می دانند و غالبا کیفیت آموزش و پرورش یک جامعه را با محتوای برنامه تحصیلی آن در مقاطع مختلف، ارزیابی می کنند. در اهمیت و ضرورت برنامه ریزی درسی باید این چنین بیان کرد:
 
 - برنامه درسی منعکس کننده هدفها و آرمان های تربیتی جامعه یا کشور است.
 
- برنامه درسی منعکس کننده ارزش ها و اعتقادات و به طور کلی، فرهنگ یک کشور است.
 
- برنامه درسی نمایاننده ایده ها و نظرهای سیاستمداران و برنامه ریزان نسبت به آینده کشور است.
 
- برنامه درسی راهنمای فعالیت های نظام مند معلم و مدرسه است.
 
منبع: برنامه درسی وتربیت اخلاقی، حمیدرضا کاظمی، چاپ اول، انتشارات مؤسسه آموزشی وپژوهشی امام خمینی(قدس سره)، قم 1393
تبلیغات در راسخون
مقالات مرتبط
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم
لاریجانی: توانمندی ایران فراتر از ساخت بمب اتم است؛ موشک‌هایمان به پایگاه‌های آمریکا در اروپا می‌رسند + فیلم
play_arrow
لاریجانی: توانمندی ایران فراتر از ساخت بمب اتم است؛ موشک‌هایمان به پایگاه‌های آمریکا در اروپا می‌رسند + فیلم