مفهوم جامعه سیاسی مستقل

در جست وجوی راه هایی برای تعدیل، موازنه و کنترل رابطه‌ی میان دولت و جامعه، به گونه ای که حقوق عمومی و خصوصی هر دو به نوعی مورد حمایت قرار گیرند.
سه‌شنبه، 30 ارديبهشت 1399
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
مفهوم جامعه سیاسی مستقل
جامعه ای سیاسی مستقل، مفهومی اساسی در سنت های تحلیل سیاسی است که حاکمیت را به هیچ یک از دو قطب جامعه و دولت تقلیل نمی دهد. این سنت فکری سازنده، در جست وجوی راه هایی برای تعدیل، موازنه و کنترل رابطه‌ی میان دولت و جامعه بود، به گونه ای که حقوق عمومی و خصوصی هر دو به نوعی مورد حمایت قرار گیرند. انگیزهی اتخاذ چنین موضعی دقیقا در تردیدهای مربوط به قدرت دولتی غیرپاسخگو و ضرورت تعیین محدوده های مشروعیت کنش سیاسی نهفته است. در برهانهای جان لاک John Locke (۱۶۳۲-۱۷۰۴) در حمایت از تدوین قانون اساسی، این قبیل دیدگاه ها به تفصیل بیان شده اند.
 
لاک بر این نظر بود که نهاد دولت را می ‌توان و باید هم چون ابزاری برای دفاع از زندگی، آزادی و «دارایی» شهروندانش درک کرد. به بیان دیگر، دلیل وجودی دولت، حفاظت از حقوق افراد است، بدانگونه که مشیت خداوند آن را تعیین و قانون آن را تصویب کرده است. به عقیده‌ی او، حفظ یکپارچگی جامعه و رسیدن به مقاصد غایی آن مستلزم وجود دولتی متکی به قانون اساسی است که در آن «قدرت عمومی» قانونا محدود و تقسیم شده است. وی طرفدار نوعی پادشاهی مشروطه بود که قومی مجریه را در اختیار داشته باشد و یک مجمع پارلمانی که به قانونگذاری بپردازد، هر چند آن را تنها شکل حکومت نمی دانست. اما از دیدگاه او، تشکیل دولت به معنای انتقال نهایی همه‌ی حقوق اتباع به دولت نیست. حقوق قانونگذاری و اجرای قانون (مقننه و مجریه) قابل انتقال است، اما کل این فرایند منوط به آن است که دولت به هدف اساسی خود وفادار باشد: حفاظت از «زندگی، آزادی و دارایی».
 
تأکید بر این نکته مهم است که در گزارش لاک، اقتدار سیاسی توسط افراد به دولت واگذار می ‌شود، تا مقاصد حکومت شوندگان دنبال شود و چنانچه این مقاصد به درستی نمایندگی نشوند، داوران نهایی مردم هستند - شهروندان دولت که می ‌توانند با استفاده از نمایندگان خود هر دو قوه را تعطیل کنند و در صورت نیاز شکل دولت را نیز تغییر دهند. از نظر لاک، در مواجهه با یک سلسله کنش های سیاسی جبارانه، شورش مردمی برای تشکیل یک دولت جدید، نه تنها اجتناب ناپذیر که موجه است. یکی از مفسران، دیدگاه لاک را به شرح زیر خلاصه کرده است:
 
حکومت گران ... اقتدار خود را از قانون می گیرند، و استحقاق آنها برای جلب تبعیت اتباع از اجرای بی طرفانه‌ قانون سرچشمه می گیرد. چنانچه آنها علیه این قانون یا خارج از آن به زیان اتباع خود عمل کنند، به جبار بدل خواهند شد. هر کجا که قانون به پایان می ‌رسد جباریت آغاز می ‌شود. برای یک فرمانروای صاحب قدرت، استفاده از زور علیه منافع اتباع خود و خارج از حدود قانون، به معنای از میان بردن اقتدار خواهد بود. وی در مقابل اتباع آسیب دیده اش خود را در موقعیت جنگی قرار می دهد، و هر یک از اتباع حق دارند در مقابل او مقاومت کنند، همان طور که حق دارند در مقابل هر مهاجم ناحقی مقاومت کنند.
 
لاک با استفاده از این برهان ها آموزه ای را پی افکند که بر اندیشه‌ی سیاسی غرب تأثیری ماندگار داشت. او این مطلب را به کرسی نشاند که قدرت عالی حق مسلم مردم است؛ این که برتری دولت نوعی برتری واگذار شده به رسم امانت است؛ مادام که این ودیعه سپاری برقرار باشد، دولت از اقتدار سیاسی کامل برخودار است؛ و این که چنانچه مردم ضروری و مناسب بدانند، مشروعیت یا حق دولت برای حکومت کردن را می ‌توان بازپس گرفت؛ به بیان دیگر، چنانچه حقوق افراد و مقاصد جامعه به طور منظم نفی شوند می ‌توان این حق را از دولت سلب کرد.
 
به هر روی، لاک با طرح این استدلالها وارد عرصه‌ی مشکلاتی آشکار شد. وی این مسئله را به طور منظم بررسی نکرد که چگونه می ‌توان تنشهای احتمالی میان حاکمیت مردم و دولت را حل کرد مردم به مثابه‌یک ارگانی حاکم فعال با ظرفیت ایجاد یا از میان برداشتن دولت‌ها، و دولت به مثابه امین مردم با حق وضع و اجرای قانون. در ریشه‌ی این دیدگاه، ناکامی در ترسیم خط و مرزهای روشن میان قدرت و قدرت دولت نهفته است.
 
به نوشته‌ی لاک، «جامعه در مقابل دستگاه سلطنت یا قومی قانونگذاری خود همواره قدرت عالی را در اختیار دارد (همانجا). بر این اساس، آنچه که خودمختاری یا استقلال قوای دولت نامیده می ‌شود نامشخص است. در حالی که کوشش لاک برای فراتر رفتن از ثنویت میان فرمانروا و مردم، یا دولت و جامعه، و نیز تلاش او برای قرار دادن این مفهوم سیاسی در قالب دولت مشروطه - ساز و کاری قانونی و نهادی برای حفاظت از «حاکمیت مردم» و «حاکمیت دولت» فوق العاده اثرگذار بود، راه حلی که ارائه می ‌داد به هیچ وجه کفایت لازم را نداشت.
 

[لیبرال دموکراتیک جدید]

نظریه‌ی لیبرال و لیبرال دموکراتیک جدید همواره در پی توجیه قدرت حاکمیت دولت و در عین حال توجیه محدود کردن این قدرت بوده است. تاریخ این تلاش، تاریخ موازنه کردن زور و حق، قدرت و قانون و تکالیف و حقوق است. از یک طرف، دولت‌ها باید انحصار قوه‌ی قهریه را در دست داشته باشند تا بر مبنای آن رونق داد و ستد، تجارت و زندگی خانوادگی را تضمین کنند. از طرف دیگر، نظریه پردازان سیاسی بر این نکته آگاه بودند که با واگذاری قوای قانونگذاری و اعمال قهر به دولت، درواقع نیرویی را به رسمیت شناخته اند که می ‌تواند شهروندان را از آزادی های سیاسی و اجتماعی محروم سازد و غالبا هم این کار را میکند.
 
این لیبرال دموکرات ها بودند که برای غلبه بر این معضل درست به‌یک نوآوری نهادی اساسی دست زدند و دموکراسی نهادی را پی افکنند. دغدغهی لیبرال ها از بابت خود، قانون و آزادی انتخاب، فقط با به رسمیت شناختن برابری سیاسی کلیه‌ی افراد بالغ تحقق پذیر بود. این برابری می بایست محیط اجتماعی امنی ایجاد کند که در آن مردم آزاد باشند فعالیت‌ها و منافع شخصی خود را دنبال کنند؛ علاوه بر این، کارکنان دولت نیز باید بتوانند به بهترین نحو ممکن در خدمت منافع عامه قرار گیرند؛ به عنوان مثال در پی جلب حداکثر رضایت خاطر بیشترین افراد ممکن باشند. به این ترتیب، از دیدگاه لیبرال دموکرات ها، دولت دموکراتیک، در پیوند با ساز و کارهای نهادی کلیدی و مهم تر از همه بازار آزاد، هر دو مقوله‌ی اقتدار و آزادی را تأمین می ‌کرد.
 
منبع: درآمدی بر فهم جامعه‌ی مدرن، کتاب یکم: صورت‌بندی‌های مدرنیته، استوارت هال و برم گیبن، مترجمان: محمود متحد، عباس مخبر، حسن مرتضوی، مهران مهاجر و محمد نبوی، صص166-163، نشر آگه، تهران، چاپ چهارم، 1397
تبلیغات در راسخون
مقالات مرتبط
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم