0
ویژه نامه ها

تحلیل حقوقی مکانیسم ماشه

اقدام تازه ایالات متحده به منظور بازگرداندن ناحق تحریم های سازمان ملل علیه ایران انجام شد که باعث بروز بحث های حقوقی بر سر ماهیت و ابعاد آن شده است
تحلیل حقوقی مکانیسم ماشه

مکانیسم ماشه

پس از گذشت نیم دهه از امضای برجام، اختلافات پیرامون این توافق بین المللی نه تنها کاسته نشده بلکه روز به روز در حال افزایش است. اختلافات هسته ای بین ایران و آمریکا نه تنها حل نشده، بلکه در سایر حوزه ها گسترش نیز یافته است. یکی از بحث برانگیز ترین مفاد برجام، مکانیسم حل و فصل اختلافات معروف به مکانیسم ماشه (Snapback) است که در بندهای 36 و 37 برجام گنجانده شده است. بر این اساس چنانچه ایران یا سایر اعضای برجام معتقد باشند که کشوری تعهدات خود را رعایت نکرده است، می‌تواند موضوع را به منظور حل و فصل به کمیسیون مشترک ارجاع نماید. کمیسیون مشترک ۱۵ روز زمان خواهد داشت تا موضوع را فیصله دهد، چنانچه هر عضو معتقد باشد که موضوع پایبندی، فیصله نیافته است، می‌تواند موضوع را به وزیران امور خارجه ارجاع دهد.

وزیران نیز ۱۵ روز فرصت خواهند داشت تا موضوع را فیصله دهند، پس از بررسی کمیسیون مشترک، عضو شاکی یا عضوی که اجرای تکالیفش موضوع بوده، می‌تواند درخواست نماید که موضوع توسط یک هیئت مشورتی که متشکل از سه عضو خواهد بود بررسی شود. هیئت مشورتی می‌بایست نظریه غیرالزام آوری را در خصوص موضوع پایبندی ظرف ۱۵ روز ارائه نماید. چنانچه موضوع فیصله نیابد، کمیسیون مشترک در کمتر از ۵ روز نظریه هیئت مشورتی را با هدف فیصله موضوع بررسی خواهد کرد. چنانچه موضوع کماکان به نحو مورد رضایت طرف شاکی فیصله نیافته باشد، و چنانچه طرف شاکی معتقد باشد که موضوع، مصداق «عدم پایبندی اساسی» می‌باشد، آنگاه آن طرف می‌تواند موضوع فیصله نیافته را به عنوان مبنای توقف کلی یا جزئی اجرای تعهداتش وفق برجام قلمداد کرده یا به شورای امنیت سازمان ملل متحد ابلاغ نماید تا برای ادامه تعلیق تحریم ها رای گیری شود. چنین مکانیسمی این اختیار را به اعضای دائمی شورای امنیت می دهد تا در یک بازه زمانی 2 ماهه و با استفاده از حق وتو، تمامی قطعنامه های پیشین را که بر اساس برجام و قطعنامه 2231 به حالت تعلیق در آمده بودند، مجددا فعال سازد.

تحلیل حقوقی مکانیسم ماشه
 

مسیرهای فعالسازی مکانیسم ماشه

با گذشت 5 سال از برجام و حتی پس از خروج آمریکا از این توافق، این کشور همچنان در تلاش است تا با فعالسازی مکانیسم ماشه، فشارها را بر ایران تشدید کند. آمریکا برای فعالسازی مکانیسم ماشه دو مسیر پیش روی خود دارد:

فعالسازی مکانیسم ماشه با استفاده از اعضای باقیمانده در برجام (عمدتا کشورهای اروپایی)
یکی از مسیرهای پیش روی آمریکا، استفاده از ظرفیت و توان کشورهای اروپایی عضو برجام است. کشورهای اروپایی از این لحاظ و خصوصاٌ در رابطه با عمل به تعهدات برجامی خود، تحت فشار سیاسی بسیار شدیدی از سوی آمریکا بوده­اند تا جایی­که می­توان قطعنامه شورای حکام علیه جمهوری اسلامی ایران را نیز در همین راستا تفسیر کرد. با توجه به وضعیت پیش آمده و اینکه ایران اقدام جدی را در کاهش تعهدات هسته ای انجام نداده، کشورهای اروپایی تمایلی به فعال کردن مکانیسم ماشه ندارند، البته دستاوزیر حقوقی مشخصی هم برای این اقدام در احتیار ندارند. خواسته مشخص آمریکا در برهه کنونی از اروپا، تمدید نامحدود تحریم­های تسلیحاتی ایران است و در غیر اینصورت، تهدید به فعال­سازی یکجانبه مکانیسم نموده است. از این رو، اروپا به سمت گزینه سوم، یعنی حفظ برجام در کنار تمدید یک ساله تحریم­های تسلیحاتی ایران است که پذیرش آن توسط ایران بعید به نظر می رسد. ابتکار دیگر اروپا در این راستا، فراهم­سازی بستر حقوقی و همچنین تلاش در جهت جلب رضایت آمریکا با این طرح پیشنهادی خود است.

 فعالسازی یکجانبه مکانیسم ماشه توسط آمریکا
آمریکا در مقطع کنونی در تلاش است تا با استناد به قطعنامه 2231 و با ارائه تفسیری بسیار خاص، مکانیسم ماشه را به صورت یکجانبه فعال نماید. ارجاع آمریکا به پاراگراف 10 قطعنامه 2231 است که به موجب آن آمریکا یکی از طرفین و اعضای برجام شناخته شده و طبق آن می­تواند مکانیسم ماشه را فعال کند. آمریکا مدعی است که طبق این پاراگراف، به لحاظ حقوقی عضوی از برجام بوده و می­تواند مکانیسم ماشه را فعال کند، چراکه قطعنامه 2231 در رابطه با خروج اعضا از برجام و شرایط پس از آن، صحبتی نکرده است. البته جایگاه حقوقی آمریکا در ارائه چنین تفسیر خاصی بسیار ضعیف به نظر می رسد و حتی حقوقدانان اروپایی و آمریکایی نیز امکان پذیری چنین تفسیری را بسیار کم ارزیابی کرده اند. رویه های حقوقی گذشته نیز در تضاد کامل با رویکرد فعلی آمریکا قرار دارد. به عنوان مثال طبق حکم دیوان بین المللی دادگستری در سال 1971، "اگر یکی از طرفین تعهدات خودش را رد کرده و یا انجام ندهد، نمی­تواند حقوقی که از آن رابطه به او منتسب می­شد را ادعا کند". سایر طرفین برجام و به ویژه روسیه و چین نیز به احتمال زیاد این تفسیر خاص، که حقوق بین الملل را به سخره می گیرد، نخواهند پذیرفت. که مکانیسم ماشه با فعال سازی یکجانبه از سوی آمریکا و بدون صلاحدید سازمان ملل صورت گرفت .

اهداف آمریکا از فعال­سازی مکانیسم ماشه
از زمانی  که آمریکا موفق به فعالسازی مکانیسم ماشه در برجام شد، به پیروزی بزرگی در کمپین فشار حداکثری علیه ایران دست  یافت، چرا که از طرفی توانسته فعالیت های هسته ای ایران را به مدت 5 سال در پایین ترین سطح ممکن نگه دارد و در عین حال بیشترین نظارت ها را بر آن اعمال کند و از طرفی دیگر نیز ایران را از تمامی منافع اقتصادی برجام که عمدتا ذیل پیوست 2 این توافق درج شده، محروم سازد. همه این اتفاقات در فاصله سه ماهه تا انتخابات آمریکا رخ خواهد داد و ممکن است جایگاه وی را در انتخابات نوامبر 2020 تقویت کند؛ هر چند که سیاست خارجی سهم قلیلی در سبد افکار عمومی آمریکایی ها دارد.


اهداف و پیامدهای احتمالی آمریکا از فعالسازی مکانیسم ماشه


تمدید تحریم های تسلیحاتی ایران
بر اساس متن برجام، تحریم های تسلیحاتی ایران در تاریخ 27 مهرماه 1399 لغو خواهند شد، هر چند تحریم های اتحادیه اروپا همچنان باقی خواهند ماند. اما با نزدیک شدن به این تاریخ، آمریکا فعالیت های خود را در راستای تمدید این تحریم­ها تشدید کرده است. ابتکار آمریکا برای جلوگیری از لغو تحریم های تسلیحاتی جمهوری اسلامی ایران، پیشنهاد قطعنامه ای به منظور تمدید نامحدود تحریم های تسلیحاتی ایران بود که موفقیتی در شورای امنیت سازمان ملل کسب نکرده است. راهکار بعدی دولت آمریکا فعال سازی مکانیسم ماشه خواهد بود تا با استفاده از این سازوکار، ضمن نابودی کامل برجام، کلیه تحریم های پیشین سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی ایران را به صورت خودکار احیاء کند. به احتمال بسیار آمریکا تلاش خواهد کرد تا تفسیر خاص خود از قطعنامه 2231 را بر جامعه بین المللی تحمیل نماید و از این طریق مکانیسم ماشه را با استناد به قطعنامه سازمان ملل فعال کند.

کاهش سطح انتظارات برجامی ایران از اروپا
پس از خروج آمریکا از برجام، ایران بارها با اتکا بر پیوست 2 برجام از کشورهای اروپایی درخواست کرده بود تا تعهدات خود را عملی سازند. ایران اهداف متعددی از قبیل مقابله با ساختارهای تحریمی، تشدید اختلافات آمریکا و اروپا، کسب منافع اقتصادی و ... را در نظر داشت. اما با گذشت 27 ماه از خروج آمریکا از برجام، قدرت های اروپایی قادر به ارائه امتیاز ملموسی به ایران نبوده اند و به جای پذیرش حق ایران ذیل برجام، در تلاشند تا با استفاده از نواقص برجام، سطح انتظارات دولت ایران از برجام را به حمایت سیاسی تقلیل دهند.

امضای یک توافق هسته­ ای جدید با ایران
آمریکا و اروپا در موقعیت های مختلفی بر این مسئله پافشاری کرده اند که به دنبال امضای یک توافق هسته ای جدید با ایران هستند. دونالد ترامپ بارها به صورت رسمی و غیررسمی این مسئله را اعلام کرده است. مقامات اروپایی از جمله بوریس جانسون نیز اعلام کرده اند که از یک توافق جدید هسته ای حمایت می کنند. به طور کلی، هدف غرب، اعمال فشار به ایران به منظور کسب توافق جدیدی است که جامعیت بیشتری نسبت به برجام داشته باشد.

تحلیل حقوقی مکانیسم ماشه

بازگشت تحریم ها در ماه های آتی
 آمریکا موفق به تحمیل تفسیر حقوقی خاص خود از قطعنامه 2231 شد، و توانست مکانیسم ماشه را بدون استفاده از فرایند حقوقی تعریف شده در برجام، فعال کند. ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل و در نهایت استفاده آمریکا یا کشورهای اروپایی از حق وتو، منجر به بازگشت تحریم های سازمان ملل مندرج در قطعنامه های 1696، 1737، ۱۷۴۷، 1803، 1835 و ۱۹۲۹ می شود. البته با توجه به اینکه ایران با تحریم های گسترده­تری از جانب آمریکا مواجه است؛ بازگشت تحریم های سازمان ملل اثرات چشمگیری بر تشدید فشارهای تحریمی علیه ایران ندارد.

برجام بعد از خروج آمریکا دچار یک اعوجاج سیاسی شد . آمریکا به دنبال لغو کامل آن و جایگزینی با توافق جدید بوده است. 3 کشور اروپایی به دنبال حفظ برجام در کنار امضای یک توافق دیگر . ایران هم فقط سیاست حفظ برجام بدون توافقی دیگر را دنبال کرده است . چین و روسیه نیز عملا منفعل بوده اند. چند عامل باعث شد که تحولات 3 ماه گذشته با خاصیت افزایش تنش شدت گیرد. از بین رفتن انگیزه دولت های میانجی بعد از ناکامی در ایجاد زمینه مذاکره میان ایران و آمریکا در اجلاس سالانه اخیر سازمان ملل، درگیری ترامپ با انتخابات 2020 و مهمتر از آن استیضاح که باعث عدم تمرکز روی ایران و برجام شد. این عوامل باعث خارج شدن مدیریت بحران از کنترل شد.

در سیاست نباید به مسائل و تحولات و موضوعات نگاه صفر و صدی یا سیاه و سفید داشت. باید همه شرایط ، احتمالات و فرصت ها را در نظر گرفت و متناسب با آن و در راستای منافع ملی پیش رفت. در گام اول باید در داخل کشور و در صدر سیاستگذاری کلان کشور ، یک وحدت واجماع نظر تصمیم گیری شکل گیرد. این اجماع باید متمرکز بر هدف مشخص ، پیش بینی سناریوهای مختلف و تحلیل هزینه و فایده باشد.
 

نتیجه گیری

آمریکایی ها پروسه را آغاز کردند و ماشه را کشیدند و از اکنون به دنبال آن هدف حرکت می کنند . آن ها مقصدشان همان چیزی است که اعلام کرده اند و به دنبال این هستند که ملت و دولت ما را مجددا به ناحق و بر اساس بی عدالتی وادار به مذاکره در تمامی حیطه های سیاسی ، نظامی و اقتصادی کنند . بقیه هم نیز در این مسیر به آمریکایی ها کمک می کنند و در نهایت می خواهند ما را در وضعیتی قرار دهند که ورود به مذاکره دوم را قبول کنیم . حال در این وضعیت نا مناسب داخلی و بین المللی بهتر است با استناد به بعد حقوقی و بر اساس روابط بین الملل و قانون های ناظر بر تعهدات بین المللی عمل کنیم و این موضوع ناهنجار را به شورای امنیت ملی ، مجمع عمومی و دادگاه بین المللی بصورت شکوایه انتقال داده و با بهره گیری از مشاوران حقوقی برجسته در زمینه روابط بین المللی و با استفاده از سند نقض یک طرفه تعهدات برجام توسط امریکا احقاق حق کنیم و نگذاریم سایه ظلم و استکبار بر آسمان ملت شریف ایران بیافتد .

در نهایت نیز مقاله مطروحه را با سخنی از رهبر معظم انقلاب اسلامی امام خامنه ای به پایان می رسانیم .

«بسمه تعالی»
بارها گفته ایم به آمریکا اعتماد نکنید . آنها کارشان بیان دروغ آشکار و مخالفت با اصل جمهوری اسلامی است و دشمنی مستمر و براندازانه آمریکایی ها دشمنی با مجموعه نظام اسلامی و امتی است که این نظام را انتخاب کرده و در راه آن حرکت می کنند . این آقا هم «ترامپ» روزی بدنش زیر خاک می رود اما جمهوری اسلامی ایران همچنان ایستاده و سرفراز خواهد بود . شما ملت و دولت ایران نیز بر روی پای خود ایستاده و با تکیه بر توانایی های خود همواره می بایست عزت و منافع ملت را به معنی واقعی کلمه تامین کنند .
 

پی نوشت

1- کتاب حقوق بین الملل نوشته دکتر ضیایی بیگدلی چاپ دوم
2- متن تعهدات و قرارداد برجام
3- خبرگزاری تسنیم ، سخنان آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی مورخ 19 اردیبهشت 1397
4- کتاب حقوق بین الملل عمومی اثر محمد صفدری فصل اول و سوم
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
آشنایی با گیاه افدرا،خواص و عوارض آن
آشنایی با گیاه افدرا،خواص و عوارض آن

آشنایی با گیاه افدرا،خواص و عوارض آن

فواید گیاه ماکا
فواید گیاه ماکا

فواید گیاه ماکا

تصویری از شهر و معماری آینده بعد همه گیری کرونا / الگوی سکونت در شهرها چه تغییری خواهد کرد؟
تصویری از شهر و معماری آینده بعد همه گیری کرونا / الگوی سکونت در شهرها چه تغییری خواهد کرد؟

تصویری از شهر و معماری آینده بعد همه گیری کرونا / الگوی سکونت در شهرها چه تغییری خواهد کرد؟

خواص گیاه ساسافراس
خواص گیاه ساسافراس

خواص گیاه ساسافراس

فواید شگفت انگیز فندق افسونگر
فواید شگفت انگیز فندق افسونگر

فواید شگفت انگیز فندق افسونگر

تأثیر کرونا بر باروری افراد / شاید کرونا برای مدتی اختلال باروری ایجاد کند
تأثیر کرونا بر باروری افراد / شاید کرونا برای مدتی اختلال باروری ایجاد کند

تأثیر کرونا بر باروری افراد / شاید کرونا برای مدتی اختلال باروری ایجاد کند

اطلاعات کاربردی درباره ضدآفتاب ها
اطلاعات کاربردی درباره ضدآفتاب ها

اطلاعات کاربردی درباره ضدآفتاب ها

آشنایی با فواید مامیران کبیر
آشنایی با فواید مامیران کبیر

آشنایی با فواید مامیران کبیر

خواص گل صد تومنی برای سلامتی
خواص گل صد تومنی برای سلامتی

خواص گل صد تومنی برای سلامتی

فواید گیاه برگ بو
فواید گیاه برگ بو

فواید گیاه برگ بو

دلایلی برای دوش گرفتن با آب سرد
دلایلی برای دوش گرفتن با آب سرد

دلایلی برای دوش گرفتن با آب سرد

درمان ترک و خشکی لب
درمان ترک و خشکی لب

درمان ترک و خشکی لب

مولتی ویتامین بخوریم یا نه؟
مولتی ویتامین بخوریم یا نه؟

مولتی ویتامین بخوریم یا نه؟

روغن فندق و این همه خاصیت
روغن فندق و این همه خاصیت

روغن فندق و این همه خاصیت

جلوگیری از سفیدی موها با طب سنتی
جلوگیری از سفیدی موها با طب سنتی

جلوگیری از سفیدی موها با طب سنتی

فواید و خواص شگفت انگیز فندق
فواید و خواص شگفت انگیز فندق

فواید و خواص شگفت انگیز فندق

موانع و چالش های عجیب و غریب  در گفتمان مهدوی
موانع و چالش های عجیب و غریب در گفتمان مهدوی

موانع و چالش های عجیب و غریب در گفتمان مهدوی

چند راهکار طب سنتی برای رفع چین و چروک
چند راهکار طب سنتی برای رفع چین و چروک

چند راهکار طب سنتی برای رفع چین و چروک

خوای بی شمار میوه خرمالو
خوای بی شمار میوه خرمالو

خوای بی شمار میوه خرمالو

رفع چربی مو با گیاهان دارویی در طب سنتی
رفع چربی مو با گیاهان دارویی در طب سنتی

رفع چربی مو با گیاهان دارویی در طب سنتی

رویکردهای متناقض به لغو تحریم تسلیحاتی ایران
رویکردهای متناقض به لغو تحریم تسلیحاتی ایران

رویکردهای متناقض به لغو تحریم تسلیحاتی ایران