جستاری در اصلاح الگوی مصرف

شیوه های اصلاح الگوی مصرف

یکی از چالش های امروز جامعه ما در سبک زندگی، مسئله الگوی ناصحیح مصرف و مصرف گرایی است که نیازمند اصلاح جدی و اساسی است. این موضوع از طریق تعمیق باورهای دینی، تذکر مداوم و متقابل میان آحاد جامعه، فرهنگ سازی الگوی صحیح در رسانه ها، تقویت ابزارهای تنبیهی و تشویقی قانونی و فاصله گیری از آداب و رسوم ناصحیح قابل اصلاح خواهد بود.
شنبه، 24 آبان 1399
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
شیوه های اصلاح الگوی مصرف
شکل گیری و روند تغییر و تحولات فرهنگی، مقوله ای آنی و دفعی نبوده و مشمول فرایند تدریج است. فرهنگ هر جامعه دارای متغیرات متعددی در درون خود است که از درون و بیرون سیر صعودی یا نزولی آن را تعیین می کنند و باعث می شوند که فرهنگ عمومی جامعه در یک بازه زمانی غیر معین، تغییر کند. نمی توان انتظار داشت که در بازه زمانی کوتاه، تغییرات عمده فرهنگی در یک جامعه چه در جانب ارزشی و چه در چانب ضدارزشی پدید آید. زیرا هر کنش مثبت یا منفی در میان افراد جامعه تا به صورت «عادت» در نیامده و تا از جنبه فردی و خانوادگی به جنبه اجتماعی و عمومی تبدیل نگردد، نمی توان آن را به عنوان یک تغییر فرهنگی برشمرد. پس اگر رفتاری به صورت خرد و جزئی در بخشی از جامعه مشاهده گردید، لزوماً یک مسئله فرهنگی شمرده نمی شود؛ اما اگر این رفتار، رو به افزایش بود و در حال گسترش روزافزون بود، می توان آن را به عنوان یک مسئله فرهنگی دانست.
 
فرهنگ امروز ما ایرانیان، در عین برخورداری از نقاط مثبت فراوان، دارای نقاط منفی متعددی نیز هست. اصلاح آن نقاط منفی، همت و تلاش سیاستگذاران و برنامه ریزان فرهنگی را از یک سو و التفات آحاد جامعه به اهمیت آن را از سوی دیگر می طلبد. یکی از بارزترین نقاط منفی جامعه ایرانی، در الگوی مصرف مشاهده می شود که به صورت گسترده، دچار نقص است. الگوی مصرف امروز ما ایرانیان، نه با الگوهای دینی و معنوی و آنچه فرهنگ اسلامی آموخته سازگار است و نه حتی با الگوهای مادی و دنیوی در تعیین شاخص های مصرف بهینه و بهره وری قابل انطباق است. از این رو هم از لحاظ دینی و هم از لحاظ دنیوی، نیازمند بازاندیشی در این موضوع هستیم و باید به اقدامات جدی در این مسئله مهم سبک زندگی توجه نماییم.
 
 شیوه های اصلاح الگوی مصرف
 
در نگاهی اجمالی و گذرا به شیوه های اصلاح الگوی مصرف که می تواند ارتقادهنده سبک زندگی ما در این بخش باشد، می توان به موارد ذیل توجه نمود:
 

1 . تعمیق باورهای دینی

فرهنگ دینی در ارائه الگوی صحیح مصرف، هیچ گونه کمبودی ندارد. آموزه های دینی از ابعاد گوناگونی مسئله مصرف افراطی و آفات آن را مورد توجه قرار دادند. آیات کتاب وحی و پیشوایان دین همواره مسلمانان را از رفتارهای ناصحیحی که با صرفه جویی در مصرف در تعارض است، نهی نموده اند. نهی از اسراف در خوراکیها که مورد نهی مکرر قرآن کریم است[1]، نمونه روشنی است که عموم جامعه دینی از آن آگاه است.
 
قرآن اصطلاح «تبذیر» را یکی از مصادیق مصرف ناصحیح می شمارد و از آن نهی می کند.[2] تبذیر از ماده بذر به معنی پاشیدن دانه است و در مواردی به کار می رود که انسان اموال خود را به صورت غیر منطقی و فساد مصرف می کند که می توان در فارسی آن را به ریخت و پاش معنی نمود. در واقع تبذیر آن است که مال شخص در غیر مورد مصرف شود هرچند کم باشد.[3] امام صادق (ع) فرمود: کسی که در غیر اطاعت فرمان خدا مالی را خرج کند، مبذّر است و کسی که در راه خدا خرج کند، مقتصد و میانه رو است.[4] پس به روشنی می توان فهمید که قرآن الگوی ناصحیح مصرف را مورد توجه قرار داده و حتی نسبت بدان گفتمان سازی نموده است. زیرا تبذیرکنندگان را «برادران شیاطین» شمرده است[5] که متون تفسیری به بیان شرح آن پرداخته اند.
 
دیگر آموزه اصلاح گر الگوی مصرف در فرهنگ اسلامی، مفهوم «اقتصاد» است که در ادبیات فارسی به معنای وضعیت و مسائل مالی شناخته می شود. اما معنی آن در زبان عربی میانه روی در مسائل مالی است. امیرالمومنین (ع) فرمود: «هنگامی که خدا خیر بنده ای را اراده فرموده باشد، به او اقتصاد و حسن تدبیر الهام نموده و او را از سوء تدبیر و اسراف دور می نماید».[6] با این رویکرد، الگوی صحیح مصرف، بعد توحیدی نیز پیدا کرده و در رابطه میان انسان و خدا نیز جایگاه ارزشی می یابد. انسان با باور به این آموزه دینی درک خواهد کرد که اگر در مصرف خود و مخارج زندگی مشی میانه روی داشته باشد، از یکی از خیرهای الهی برخوردار خواهد بود؛ چرا که از برخی گناهان مرتبط با مصرف، فاصله گرفته است.
 
شیوه های اصلاح الگوی مصرف
 

2 . تذکر مداوم و متقابل

اصلاح الگوی مصرف هرچند از طریق ابزارهای حکومتی و فرهنگ سازی رسانه ای قابل پیاده سازی است، در بعدی وسیع تر و مردمی نیازمند نظارت همگانی و عمومی در مراودات خانوادگی و اجتماعی است. در میان مردم هستند کسانی که ضوابط الگوی صحیح مصرف را رعایت نموده و متلزم به پرهیز از مصرف ناصحیح هستند. اینان بایستی با نقش فعال خود در میان مردم، این الگو را گسترش داده و دیگران را نیز از ابعاد مثبت رفتار خود آگاه سازند.
 
همان گونه که قرآن کریم ویژگی مؤمنان صالح را تواصی به حق معرفی نموده، توصیه به پرهیز از مصرف نابجا، مصداق روشنی از آن شمرده می شود. آحاد جامعه آن گاه که رفتار نادرست در حوزه مصرف را از یکدیگر مشاهده می نمایند، بایستی خود را مقید به تذکر دانسته و از باب امر به معروف و نهی از منکر، نسبت به آن واکنش نشان دهند تا این معضل اجتماعی، کاهش پیدا کرده و یا لااقل کمتر شایع گردد.
 
متاسفانه گاهی ما با آن که نسبت به مصرف درست خود تقید داریم، اما نسبت به دیگران چنین حساسیتی را نداشته و ممکن است حتی، این گونه مصرف را نشانه ای از گشاده دستی و سخاوت اشخاص انگاشته و آن را مثبت بیانگاریم و همین مسئله باعث رواج بیشتر آن گردد و اسراف و تبذیر را در جامعه افزایش دهد.
 

3 . فرهنگ سازی در رسانه ها

یکی از مهم ترین شیوه ها در اصلاح الگوی مصرف، ناظر به نقشی است که رسانه ها با خاصیت فرهنگ سازانه خود نشان می دهند. محتوای رسانه خاصیت الگوپذیری در جامعه ایجاد می نماید و باعث می شود افراد جامعه زندگی خود را تا حدود زیادی، بر اساس آن وفق دهند. در این بخش نقش برنامه های نمایشی در رسانه ها و همزاد پنداری مخاطبان با شخصیت های نمایشی بسیار زیاد است. اگر اصلاح الگوی مصرف به عنوان یک شاخصه جدی و نه شعاری، در محتوای فیلم ها و سریال ها لحاظ گردد، به صورت طبیعی اثر مثبت خود را بر اصلاح مصرف جامعه خواهد گذارد. هم چنین سبک زندگی شخصیت های چهره و مشهور رسانه ای موضوع دیگری است که می تواند با الگوی مصرف جامعه در ارتباط بوده و در بعد مثبت یا منفی نقش آفرینی کند.
 
علاوه بر این مسئله تبلیغات و پیام های بازرگانی در رسانه، موضوعی پررنگ در اثرگذاری بر الگوی مصرف است که اگر ابعاد منفی آن در نظر گرفته نشود، نه تنها در اصلاح الگوی مصرف نقش مثبتی نخواهد داشت؛ بلکه مروج مصرف گرایی و مصرف زدگی در بعد کلان جامعه خواهد بود.
 
فارغ از این امور، رسانه ها و به خصوص رسانه ملی بایستی با افزایش محتوای آموزشی در انتقال سبک زندگی صحیح و بیان راه های بهینه سازی مصرف در بعد همگانی، الگوی صحیح مصرف را بیش از پیش ترویج نماید.
 
شیوه های اصلاح الگوی مصرف
 

4 . تقویت ابزارهای تشویقی و تنبیهی در قانون

قانون در هر جامعه، مهم ترین ابزار کنترل و محدودسازی رفتارهای ضد فرهنگی در تمام ابعاد اجتماع است. هرچند که بسیاری از ابعاد الگوی مصرف هر خانواده ناظر به حریم خصوصی است و ممکن است ارتباطی با قانون پیدا نکند، اما بخشی از آن هم می تواند از طریق ابزارهای قانونی قابل کنترل باشد. برای مثال مصرف انرژی که الگوی مصرف آن در کشور ما با استانداردهای جهانی فاصله زیادی دارد، بایستی از طریق اهرم های قانونی علاج گردد. بخشی از این موضوع به سبک زندگی غلط ما در محیط خانه باز می گردد؛ بخشی از آن به نظام مهندسی و کیفیت بنا و ساختمان باز می گردد و بخشی از آن نیز به کیفیت کالاهای مصرفی در حوزه انرژی مرتبط است که تمامی این امور می تواند از مسیر قانون، مورد نظارت قرار گرفته و از ایجاد بستر مصرف ناصحیح انرژی و یا کالا، جلوگیری گردد.
 
جریمه های مالی و محدودیت برخورداری از انرژی در مورد کسانی که الگوی مصرف را رعایت نمی کنند؛ و در سمت مقابل تشویق های مالی و تعریف امتیازات ویژه برای کسانی که الگوی صحیح مصرف را رعایت نموده و بلکه فراتر از آن نیز تقید دارند، می تواند زمینه مناسبی برای تصحیح مصرف در میان عموم جامعه از طریق ابزار قانون انگاشته شود.
 
شیوه های اصلاح الگوی مصرف
 

5 . فاصله گیری از آداب و رسوم ناصحیح

مصرف ناصحیح کالا و انرژی در جامعه، لزوماً در اشخاص و اقشار ثروتمند و پردرآمد دیده نمی شود. ممکن است بسیاری از افراد در قشر متوسط و حتی کمتر برخوردار جامعه، به علت سبک زندگی نادرستی که در منش و عادت ایشان شکل گرفته و یا نسل به نسل به ایشان منتقل شده، مصرف صحیح را نیاموخته و دچار سوء مصرف مواد خوراکی و غیر خوراکی باشند و اساساً اعتقادی به اصلاح آن نداشته باشند.
 
شیوه برگزاری میهمانی های خانوادگی، شیوه برگزاری مراسم جشن و عزا، شیوه خرید و تأمین کالا و خدمات، وقتی با نگاه دقیق الگوی مصرف ملاحظه شود، ملاحظه می کنیم که ابعاد متعددی از آن معیوب است و نیازمند بازبینی و اصلاح می باشد.
 
شیوه های پیش گفته هر کدام نقش مهمی در فاصله گیری از آداب مصرف گرایانه دارند. اما مهم تر از همه آنها، دغدغه ای است که بایستی در شخص و خانواده نسبت به این موضوع ایجاد شده و مسئولیت پذیری همگانی در آن ایجاد گردد.
 


پی‌نوشت:
[1] . انعام 141 و اعراف 31
[2] . اسراء 27
[3] . تفسیر نمونه ج 12 ص 86.
[4] . تفسیر العیاشی ج 2 ص 288.
[5] . اسراء 28
[6] . غرر الحکم ص 291.
تبلیغات در راسخون
مقالات مرتبط
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
تفاوت استراتژی و تاکتیک در علوم ژئوپلیتیک و روابط راهبردی
تفاوت استراتژی و تاکتیک در علوم ژئوپلیتیک و روابط راهبردی
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد