لا فتی الا علی در خوشنویسی

حکاکی عبارت «لا فتی الا علی» به خط ثلث بر روی فلز، مربوط به دوران صفویه
 

به گفته علامه امینی دانشمندان علم حدیث بر نقل این حدیث اتفاق نظر دارند. در کتاب کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابی‌طالب از آثار اهل‌سنت (تألیف: قرن ۷ق) باب مستقلی در نقل‌های مختلف این حدیث ایجاد شده و گفته شده است اهل حدیث بر نقل این گزارش اتفاق‌نظر دارند. با این حال به باور برخی از نویسندگان اهل‌سنت، حدیثی که این واقعه را گزارش کرده، از احادیث ساختگی است؛ همچنین گفته‌اند ابن‌تیمیه این گزارش را کذب دانسته است.

عبارت لا سیف الا ذوالفقار و لا فتی الا علی، روی تیغه بسیاری از شمشیرها نوشته شده است. شاعرانی همچون سعدی، خواجوی کرمانی و عطار نیشابوری، اشعار و ترکیب‌های گوناگونی را با تعبیر لا فتی الا علی ساخته‌اند. به گفته علامه امینی حَسّان بن ثابِت نیز با اجازه پیامبر(ص)، شعری در این‌باره سروده است.

عطار نیشابوری:
لا فتی الا علی در جان من
ذوالفقار و سیف او ایمان من

شاه نعمت‌الله ولی:
نفس خیر المرسلین است و ولی کردگار
لافتی الّا علی لاسیف الّا ذوالفقار

محتشم کاشانی:
لا فتی الا علی گویند اهل روزگار
ساکنان آسمان لا سیف الا ذوالفقار

شهریار:
نه خدا توانمش خواند نه بشر توانمش گفت
متحیرم چه نامم شه ملک لافتی را

نتیجه گیری:
حدیث نگاری و ثبت احادیث با خط خوش همیشه مورد توجه ویژه خوشنویسان در طول تاریخ بوده و هست. قرآن و احادیث بزرگترین یاور و استوارترین پناهگاه برای همه‌ی نویسندگان و شاعران و هنرمندان خوشنویس اسلامی بوده است. هنرمندان در دوران مختلف بنا به پیشرفت هنر آن زمان و با ابزارهای موجود تمام تلاش خود را به کار می‌گرفتند تا بهترین آثار را برای ائمه تولید کنند. این آثار معمولا یا در حرم‌های این بزرگواران یا اماکن مقدس و مساجد و حسینه ها و تکایا استفاده می‌شد. نام و احادیثی در فضیلت امیرالمومنین علی(علیه السلام) به دلیل شخصیت برجسته و ویژگی‌های خاص ایشان، بار‌ها در هنرهای مختلف ایرانی و اسلامی مورد استفاده قرار گرفته است.

منابع
ابن‌جوزی، عبدالرحمن بن علی، الموضوعات، مدینه، المکتبة السلفیه، ۱۳۸۶ق.
ابن‌عساکر، علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق و ذکر فضل‌ها و تسمیة من حل‌ها من الأماثل، تحقیق عمر بن غرامة عمری، بیروت، دار الفکر، ۱۹۹۵م.
ابن‌هشام، عبدالملک، السیرة النبویه، بیروت، دار المعرفه، بی‌تا.
امینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب، قم، مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیة، ۱۴۱۶ق.
حلبی، علی بن ابراهیم، السیرة الحلبیة ، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۷ق.
خواجوی کرمانی، محمود، دیوان اشعار، تصحیح احمد سهیلی خوانساری، تهران، پاژنگ، ۱۳۶۹ش.
خوارزمی، موفق بن احمد، المناقب، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۱ق.
زروانی، مجتبی، «ذوالفقار»، در جلد ۱۸ دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دایرة المعارف اسلامی، ۱۳۹۲ش.
سبط بن جوزی، تذکرة الخواص، قم، منشورات الشریف الرضی، ۱۴۱۸ق.
سعدی، مصلح‌الدین، کلیات سعدی، به اهتمام محمدعلی فروغی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۵ش.
شاه‌ نعمت‌الله ولی، دیوان کامل حضرت شاه نعمت‌الله ولی، کرمان، انتشارات خدمات فرهنگی کرمان، ۱۳۸۰ش.
شهریار، محمدحسین، دیوان شهریار، تهران، نگاه، ۱۳۸۵ش.
شیخ صدوق، محمد بن علی، الاَمالی، تهران، کتابچی، ۱۳۷۶ش.
شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، قم، دفتر نشر اسلامی، ۱۳۶۲ش.
شیخ صدوق، محمد بن علی، علل الشرایع، قم، کتابفروشی داوری، ۱۳۸۵ش.
شیخ صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا(ع)، تهران، نشر جهان، ۱۳۷۸ش.
شیخ طوسی، محمد بن حسن، الاَمالی، قم، دار الثقافه، ۱۴۱۴ق.
شیخ مفید، محمد بن محمد، الاِرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری (تاریخ الرسل و الملوک)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دار التراث، ۱۳۸۷ق.
عطار نیشابوری، محمد، مصیبت‌نامه، تصحیح نورانی وصال، تهران، زوّار، ۱۳۵۶ش.
عطار نیشابوری، محمد، مظهر العجایب و مظهر الاَسرار، تهران، سنایی، ۱۳۷۶ش.
فتال نیشابوری، محمد بن احمد، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، قم، انتشارات رضی، ۱۳۷۵ش.
کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
گنجی، محمد بن یوسف، کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابی‌طالب، تهران، دار احیاء تراث اهل‌بیت(ع)، ۱۴۰۴ق.
محتشم کاشانی، علی بن احمد، دیوان محتشم کاشانی، تهران، نگاه، ۱۳۸۷ش.

در پایان:
جا دارد که از دلسوزی، همراهی و توجه اساتید معظم، متعهد، متدین و مجاهدِ خود در کسوت شاگردی، از زحمات ارزشمند استاد مسعود نجابتی و عبدالرسول یاقوتی، سید حسن موسی زاده، ناصر طاووسی و ابوالفضل خزائی تقدیر و تشکر نمایم.

شاگرد شما، ابوالفضل رنجبران

© کلیه حقوق متعلق به صاحب اثر و پرتال فرهنگی راسخون است. استفاده از مطالب و آثار فقط با ذکر منبع بلامانع است.