سارگیس پیتساک
سارگیس پیتساک (ارمنی: Սարգիս Պիծակ) یک نقاش و تصویرگر نسخههای خطی ارمنی در اوایل سده ۱۴ میلادی بود. حدود ۴۰ نسخه خطی مصور به وی نسبت داده میشود.
زندگینامه سارگیس پیتساک
پدر وی «گریگور» نام داشت. پیتساک در دوره سختی در کیلیکیه میزیسته زمانی که متعاقب جنگها اغلب بیماریها همهگیر میشد. او به درخواست پادشاه لوون چهارم، ملکه Mariun و دیگران نسخههای خطی را کپی نمودهاست.
به نظر میرسد که پیتساک با کارهای توروس روسلین آشنا بودهاست و تصاویر یک انجیل مشهور را که برخی از مینیاتورها بازتابدهندهٔ نفوذ روسلین است تکمیل نمودهاست.
توروس روسلین
توروس روسلین (ارمنی: Թորոս Ռոսլին؛ زاده ۱۲۱۰ میلادی - درگذشته ۱۲۷۰ میلادی)، یکی از برجستهترین نقاشان مینیاتور ارمنی در سدههای میانه است.
نگارگری ارمنی
بیشتر کتابهای ارمنی که با بهره جویی از هنر نقاشی، تزیین و تفسیر شدهاند؛ موضوعاتی مذهبی دارند که در این میان انجیلها، مجموعهٔ دعاها و سرودهای مذهبی شمار بیشتری را به خود اختصاص دادهاند. در فن کتابت و هنر خطاطی و نقاشی مینیاتور ارمنی باید درسالهای آغازین سده دوازدهم میلادی در تمدن کیلیکیه جستجو کرد.
خطاطی و خوشنویسی به دست هنرمندان این حوزه با استفاده از هنر نقاشی و ترکیب رنگهای متنوع، به ویژه رنگ طلایی با سبکی متفاوت به اوج خود رسید هنرمندان این دوره بانی شیوههای متفاوتی در بیان و تفسیر موضوعات بودند.
ترسیم چارچوبی هلالی شکل بر پایهٔ چند ستون به صورت نمادی از محراب کلیسا، که دربرگیرندهٔ فهرست مندرجات، فصول و بابهای انجیل است از مدتها پیش در بسیاری از آثار کاتبان و هنرمندان مسیحی وجود داشت، اما تزیین آن با عناصری از تصاویر گیاهان و پرندگان از جمله ابداعات هنرمندان ارمنی این حوزه است.
این جدولها که «خوران» [Canon Table] نامیده میشوند به دلیل استفاده از نمادهای فرهنگ ارمنی در نوع خود منحصر به فردند. در مکتب کیلیکیه، تحولی خاص در ترسیم خورانها شکل گرفت و این سبک از طراحیها با ریزنگارهها و جزئیات بیشتری همراه شدند. اشکال هندسی، پرندگان، حیوانات، شخصیتها و تصویر تئاتر گونهٔ بخشی از یک رویداد، اساس تزیینات خورانهای ترسیم شده در حوزهٔ این مکتب را تشکیل میدهند.
در میان هنرمندانی که در طول تاریخ حیات نقاشی مینیاتور و در منطقه پادشاهی ارمنی کیلیکیه، بین سالهای ۱۰۸۰ تا ۱۳۷۵ میلادی، به خلق آثاری ماندگار پرداختهاند توروس روسلین، است. او از برجستهترین شخصیتهای این دوره محسوب میشود و آثار او مهمترین جایگاه را در نقاشی کتابهای کیلیکیه و در فرهنگ ارمنی دورهٔ سدههای میانه تا سدههای عالی به خود اختصاص داده است.
زندگینامه هنری
توروس در مینیاتورهای خود به شیوهای متفاوت و پیشرفته در پیکرنگاری دست یافته و آثار او در این زمینه سرشار از عناصر جدایی ناپذیر فرهنگ ارمنی در دورهٔ مذکور است و در عین حال نشانههایی از فرهنگ ساکنان حاشیهٔ دریای مدیترانه را نیز شامل میشود که بیانگر ارتباطهای فرهنگی دولت کیلیکیه با اقوام همسایهٔ خود است. از روسلین هفت نسخهٔ خطی موجود است که با بهره جویی از هنر نقاشی مینیاتور و تذهیب آنها را تزیین کردهاست.
قدیمیترین اثر بر جای مانده از روسلین انجیلی تحت عنوان «زیتون» متعلق به ۱۲۵۶ میلادی است. او در این اثر نام خود را با عنوان «توروس»، ملقب به «روسلین»، آورده است.[۸] در این اثر روسلین درکشیدن تک چهرهها به سادگی روی آورده و چهرههایی که ترسیم کرده فارغ از هرگونه روش پیشرفتهای است و از سبک خاصی پیروی نمیکند.
دست نوشتههای این اثر با حاشیهای از عناصر طبیعت و گیاهان تزیین شدهاند و چهرهٔ نویسندگان انجیلهای چهارگانه در صفحات آغازین مربوط به هر یک از آنها، موجود است. نگارگری با استفاده از خطوط قوی و به هم پیوستهٔ قلم مو که در نقطهای خاص به پایان میرسند، از ویژگیهای این اثر و از نخستین ابتکارات روسلین به شمار میرود.
اثر دیگر روسلین میتوان به انجیلی با عنوان «سباستیا»، متعلق به ۱۲۶۲ میلادی، اشاره کرد. در این اثر با بهرهگیری از ترکیب رنگهایی خاص خود و سایه روشنهای منحصر به فرد موفق به خلق شیوهای نوین درکشیدن تک چهره و پیکرنگاری شدهاست. در این انجیل هم موضوع تولد مسیح، که ویژگیهای فراوانی را در خود جای داده، از جمله موارد قابل توجه است.
روسلین در ۱۲۶۶ میلادی به کتابت، تزیین و نقاشی مجموعهای از دعاهای روزانه و آداب مراسم مذهبی کلیسای سنتی ارمنستان، با عنوان «ماشتوتس» پرداخته. او در این اثر در جایگاهی فراتر از یک استاد مینیاتور قرار گرفته و با تأثر از حوادث زمان خویش با تکیه بر مبانی دینی و عرفانی اقدام به خلق آثاری کرده که در درون خود بسیاری از رنجها و دردهای ملت ارمنی را، در این برهه از تاریخ ارمنستان جای دادهاند.
اثر دیگر روسلین، انجیلی است معروف به «مالاتیا» که بین ۱۲۶۷ تا ۱۲۶۸ میلادی، خلق شدهاست. انجیل مالاتیا شامل بهترین آثار مینیاتور روسلین است. ویژگیهایی که وی در خلق روحیات شخصیتهای اثر به کار برده، نشان دهندهٔ مهارت و تسلط او در به تصویر کشیدن وقایع انجیل و درک وی از حوادث نقل شده در آن است. خروج روسلین از قید و بندهای هنری مرسوم در سدههای وسطی، با استفاده از ترکیبی خاص، نوعی نوزایی را در اندیشهٔ وی نشان میدهد.
موسی خورنی
موسی خورنی (به ارمنی: Մովսես Խորենացի، موسس خورناتسی) تاریخنگار، فیلسوف، الهیدان، مترجم و شاعر و نویسنده ارمنی و مخترع خط ارمنی در سده ۵ میلادی بود.
موسی خورنی کتاب «تاریخ ارمنستان» را نگاشته که اطلاعات مفیدی راجع به جغرافیای جهان کهن و به ویژه ارمنستان و ایران میدهد.
زندگی موسی خورنی
او در ناحیهٔ غربی ارمنستان، دهکدهٔ خورنگ متولد شد سال تولد او را بین سالهای ۴۰۵ تا ۴۱۰ میلادی میدانند. موسی خورنی تحصیلات خود را در کلیسای افس شروع کرد و نزد استاد معروف عصر، یعنی مسروپ ماشتوتس و مخترع خط ارمنی، او علوم ریاضی، طبیعی، فلسفه، مسائل مذهبی، و زبانهای ارمنی، سریانی و یونانی را آموخت و سرانجام در سال ۴۳۱ میلادی عازم مرکز علم آن زمان، یعنی اسکندریه شد.
وی در اسکندریه به فراگیری فلسفه، حکمت و فن خطابه پرداخت و زبان یونانی را تکمیل کرد و سپس عازم روم و آتن شد و بعد از مدتی اقامت در آتن حدود سال ۴۴۰ میلادی از طریق قسطنطنیه به ارمنستان بازگشت.
آثار موسی خورنی
تألیفات و ترجمههای موسی خورنی را میتوان در سه گروه تقسیمبندی کرد اگر چه کلیهٔ آثار وی به دست نیامدهاست.
متون فلسفی
بررسی مؤسس، ده قاطیغوریاس ارسطو، مسائل یووانالا، بررسی منطقی مسائل مورد اختلاف فلاسفهٔ یونانی مکتب ملیتوس و فیلسوف ارمنی آتنی، فلسفهٔ داود شکست ناپذیر، کتاب هری شامل درسهایی از فن خطابه و ترجمهٔ خطابهٔ گریگور نازانزین از یونانی به ارمنی است.
متون مذهبی
آفرین به گروه دوشیزگان ریپسیمه، تاریخ گروه دوشیزگان ریپسیمه، نیایش ویژهٔ خداوند.
متون تاریخی و جغرافیایی
اثر شناخته شدهٔ تاریخ ارمنستان که حدود سالهای ۴۸۲ میلادی تألیف شد، ترجمهٔ زندگی اسکندر از زبان یونانی به ارمنی و سرانجام کتاب مشهورش به نام جغرافیای موسی خورنی که بر اساس کتاب شهرستانهای ایران و با توجه به جغرافیای بطلمیوس به زبان ارمنی تألیف شدهاست.
منابع:
Armenian Soviet Encyclopedia. Vol. 4. Yerevan. p. 210.
Toros Roslin,by Levon Chookaszian
Logos im Dialogos,edited by Anna Briskina, Armenuhi Drost-Abgarjan
By Harry Rand Arshile Gorky: The Implications of Symbols
Armenia and the Byzantine empire;: A brief study of Armenian art and civilization, Hardcover – 1945,by Sirarpie Der Nersessian
T'oros Roslin,Illuminator, Scribe,Related Works
Armenian Gospel Iconography: The Tradition of the Glajor Gospel,By Thomas F. Mathews, Avedis Krikor Sanjian
Yeroosaghem:Armenian Patriarchate library, No. 2660
Yeroosaghem:Armenian Patriarchate library, No. 2027
Evangelist Matthew Seated Dipping Pen in Inkwell
Toros Roslin,Biography
Digitized Gospel by Toros Roslin (1262 AD)
Այվազյան, Հ. Մ. (2005). Ով ով է. հայեր (կենսագրական հանրագիտարան: Երկու հատորով). Vol. առաջին. Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատ.
ԹՈՐՈՍ ՌՈՍԼԻՆ. ԿՅԱՆՔՆ ՈՒ ԱՐՎԵՍՏԸ,ԻՐԻՆԱ ԴՐԱՄԲՅԱՆ
"Armenian Artists - The Art History Archive"
.jpg)
.jpg)
.jpg)
