سخن پرداز اين کاشانه‌ي راز

شاعر : جامي

چنين بيرون دهد از پرده آواز		سخن پرداز اين کاشانه‌ي راز
زليخا را ز جان برخاست فرياد		که چون نوبت به هفتم خانه افتاد
ز رحمت پا درين روشن حرم نه!		که: «اي يوسف! به چشم من قدم نه!
به زنجير زرش زد قفل آهن		در آن خرم حرم کردش نشيمن
ز چشم حاسدان دورش حوالي		حريمي يافت، از اغيار خالي
اميد آشنايان ز آن گسسته		درش ز آمد شد بيگانه بسته
گزند شحنه، آسيب عسس ني		در او جز عاشق و معشوق کس ني
دل عاشق سرود شوق‌پرداز		رخ معشوق در پيرايه‌ي ناز
طمع را آتش اندر جان فتاده		هوس را عرصه‌ي ميدان گشاده
نهاده دست خود در دست جانان		زليخا ديده و دل مست جانان
خرامان برد تا پاي سريرش		به شيرين نکته‌اي دلپذيرش
به آب ديده گفت آن سر و قد را		به بالاي سرير افکند خود را
به چشم لطف سوي من نظر کن!		که اي گلرخ به روي من نظر کن!
که چشم رحمت از رويم ببندي؟		مرا تا کي درين محنت پسندي
به يوسف شوق خود اظهار مي‌کرد		بدين سان درد دل بسيار مي‌کرد
ز بيم فتنه سر در پيش مي‌داشت		ولي يوسف نظر با خويش مي‌داشت
مصور ديد با او صورت خويش		به فرش خانه سرکافکند در پيش
گرفته يکدگر را تنگ در بر		ز ديبا و حرير افکنده بستر
نظرگاه خود از جاي دگر کرد		از آن صورت روان صرف نظر کرد
به هم جفت آن دو گلرخسار را ديد		اگر در را اگر ديوار را ديد
به سقف اندر تماشاي همان کرد		رخ خود در خداي آسمان کرد
نظر بگشاد بر روي زليخا		فزودش ميل از آن سوي زليخا
که تابد بر وي آن تابنده‌خورشيد		زليخا ز آن نظر شد تازه‌اميد
ز چشم و دل به خونباري درآمد		به آه و ناله و زاري درآمد
به وصل خويش دردم را دوا کن!		که اي خودکام! کام من روا کن!
که باشد بر خداوندان خداوند!		به حق آن خدايي بر تو سوگند!
به اين خوبي که در عارض نهادت!		به اين حسن جهانگيري که دادت!
به سرو خوب‌رفتاري که داري!		به ابروي کمانداري که داري!
به آن سري که مي‌خواني دهان‌اش!		به آن مويي که مي‌گويي ميان‌اش!
به استغنايت از بود و نبودم!		به استيلاي عشقت بر وجودم!
ز کار مشکلم اين عقده بگشاي!		که بر حال من بيدل ببخشاي!
ببخش از خوان وصلت قوت جان‌ام !»		ز قحط هجر تو بس ناتوانم
که نيد با تو کس را از پري، ياد		جوابش داد يوسف کاي پري‌زاد !
مزن بر شيشه‌ي معصومي‌ام سنگ!		مگير امروز بر من کار را تنگ!
مسوز از آتش شهوت تنم را!		مکن تر ز آب عصيان دامنم را!
برون‌ها چون درون‌ها صورت اوست!		به آن بيچون که چون‌ها صورت اوست!
ز برق نور او، خورشيد تابي‌ست!		ز بحر جود او، گردون حبابي‌ست!
بدين پاکيزگي افتاده‌ام من ،		به پاکاني کز ايشان زاده‌ام من!
مرا زين تنگنا بيرون گذاري،		که گر امروز دست از من بداري
هزاران حق گزاري بيني از من		بزودي کامگاري بيني از من
بسا ديراکه خوشتر باشد از زود!		مکن تعجيل در تحصيل مقصود!
که اندازد به فردا خوردن آب		زليخا گفت کز تشنه مجو تاب!
نيارم صبر کردن تا شب امروز		ز شوقم جان رسيده بر لب امروز
که نتواني به من يک لحظه خوش زيست		ندانم مانعت زين مصلحت چيست
عقاب ايزد و قهر عزيزست		بگفتا: «مانع من ز آن دو چيزست
به من صد محنت و خواري رساند		عزيز اين کج‌نهادي گر بداند
کشد از من لباس زندگاني		برهنه کرده تيغ آنسان که داني
که افتد بر زناکاران غرامت		زهي خجلت! که چون روز قيامت
مرا سر دفتر ايشان نويسند»		جزاي آن جفاکاران نويسند،
که چون روز طرب بنشيندم پيش،		زليخا گفت: «از آن دشمن مينديش!
ز مستي تا قيامت برنخيزد		دهم جامي که با جانش ستيزد
هميشه بر گنهکاران رحيم است!		تو مي‌گويي: خداي من کريم است!
درين خلوت‌سرا باشد دفينه		مرا از گوهر و زر در خزينه
که تا باشد ز ايزد عذرخواه‌ات»		فدا سازم همه بهر گناه‌ات
که آيد بر کسي ديگر گزندم		بگفت: «آن کس ني‌ام کافتد پسندم
تو را فرمود بهر من کنيزي		خصوصا بر عزيزي کز عزيزي
به رشوت کي سزد آمرزگاري‌ش؟		خداي من که نتوان حق‌گزاري‌ش
درآمرزش کجا رشوت پذيرد؟»		به جان دادن چو مزد از کس نگيرد
که هم تاجت ميسر باد، هم تخت!		زليخا گفت کاي شاه نکوبخت!
بهانه، ني طريق راست بازي‌ست		بهانه، کج روي و حيله‌سازي‌ست
ز تو اين حيله ديگر نشنوم من		معاذ الله که راه کج روم من!
بجنب از جا که في‌التاخير آفات		زبان دربند ديگر زين خرافات!
تعلل کرد يوسف ديگر آغاز		زليخا چون به پايان برد اين راز
که بردي از سخن وقتم به غارت		زليخا گفت کاي عبري عبارت!
که خواهم کشتن از دست تو خود را		مزن بر روي کارم دست رد را!
شود خون من‌ات حالي به گردن		نياري دست اگر در گردن من،
چو گل در خون کشم پيراهن خويش		کشم خنجر چو سوسن بر تن خويش
پي کشتن عنان سوي تو تابد		عزيزم پيش تو چون کشته يابد
چو برگ بيد، سبزارنگ خنجر		بگفت اين و کشيد از زير بستر
چو زرين ياره بگرفتش سر دست		چو يوسف آن بديد از جاي برجست
ز يوسف چون بديد آن مهرباني		زليخا ماه اوج دلستاني
به قصد صلح، طرح ديگر انداخت		ز دست خود رواني خنجر انداخت
ز ساعد طوق، وز ساق‌اش کمر کرد		لب از نوشين دهان‌اش پر شکر کرد
ز شوق گوهرش تن را صدف ساخت		به پيش ناوکش جان را هدف ساخت
پي گوهر، صدف را مهر نشکست		ولي نگشاد يوسف بر هدف شست
به زرکش پرده‌اي در کنج خانه		فتادش چشم ناگه در ميانه
در آن پرده نشسته پردگي کيست؟»		سال‌اش کرد کن پرده پي چيست؟
به رسم بندگان‌اش مي‌پرستم		بگفت: آن کس که تا من بنده هستم
سر طاعت نهاده پيش اويم		به هر ساعت فتاده پيش اويم
که تا نبود به سوي من نگاهش		درون پرده کردم جايگاه‌اش
درين کارم که مي‌بيني، نبيند		ز من آيين بي‌ديني نبيند
کز اين دينار نقدم نيست يک دانگ		چو يوسف اين سخن بشنيد زد بانگ
وز اين نازندگان در خاطر آزرم،		تو را آيد به چشم از مردگان شرم،
ز قيوم توانا چون نترسم؟		من از بيناي دانا چون نترسم؟
وز آن خوش خوابگه بيدار برخاست		بگفت اين، وز ميان کار برخاست
گشاد از هر دري راه گريزش		چو گشت اندر دويدن گام، تيزش
پريدي قفل جايي، پره جايي		به هر در کمدي، بي در گشايي
کليدي بود بهر فتح در مشت		اشارت کردنش گويي به انگشت
به وي در آخرين درگاه پيوست		زليخا چون بديد اين، از عقب جست
ز سوي پشت، پيراهن دريده		پي باز آمدن دامن کشيدش
بسان غنچه، پيراهن دريده		برون رفت از کف آن غم رسيده
چو سايه، خويش را انداخت بر خاک		زليخا ز آن غرامت جامه زد چاک
ز ناشادي خود فرياد برداشت		خروشي از دل ناشاد برداشت
دريغ آن شهد، کز کامم برون رفت		دريغ آن صيد، کز دامم برون رفت

سخن پرداز اين کاشانه‌ي راز

تازه های مقالات

بیشترین بازدید هفته