مشاطه‌ي اين عروس طناز

شاعر : جامي

مشاطگي اينچنين کند ساز		مشاطه‌ي اين عروس طناز
در سيل بلا فتاده چون کوه،		کان پي سپر سپاه اندوه
جاني پر از آرزوي ليلي		چون ماند برون ز کوي ليلي
زد گام سوي قبيله‌ي خويش		شد حيله‌گر و وسيله‌انديش
چون جان ز فروغ عقل روشن		ز اعيان قبيله جست يک تن
دارم به تو اين اميدواري		گفت: «اين به توام اميد ياري!
وز پي برساني‌اش کلامي		کز من به پدر بري سلامي
دردم بنگر، دواي من کن!		کخر طلب رضاي من کن!
فيروزي جاودان من اوست،		ليلي که مراد جان من اوست
با من! که جهان بدين نيرزد		گو با پدرش که: کين نورزد
داماد نه، کمترين غلامش»		باشم به حريم احترامش
گريان ز حضور قيس برخاست		آن يار تمام بي‌کم و کاست
اشراف قبيله را خبر کرد		ز آن ملتمسي که از پدر کرد
سوگند بر اتفاق خوردند		با يکدگر اتفاق کردند
و آن دفتر غم ز هم گشادند		سوي پدرش قدم نهادند
هر مهره که سفته بود سفتند		با او سخنان قيس گفتند
بر روي نهاد دست و بگريست		دانست پدر که حال او چيست
وز اهل قبيله همرهي خواست		محمل پي رهروي بياراست
تا وادي خيمه گاه ليلي		راندند ز آب ديده سيلي
وافکند بساط ميهماني		آمد پدرش چنان که داني
و افسون و فسانه درگرفتند،		چون خوان ز ميانه برگرفتند
پرده ز ضمير خود برانداخت		هر کس سخني دگر درانداخت
بالا نرود نوا ز يک دست		گفتند درين سراچه‌ي پست
خود گو که چسان شود ترازو؟		تا جفت نگرددش دو بازو،
کردند به سوي ميزبان روي		وآنگاه به صد زبان ثناگوي
حي عرب از سخات زنده!		کاي دست تو بيخ ظلم کنده!
کز چشم دلت بدو نگاهي‌ست		در پرده تو را خجسته ماهي‌ست
وين ميغ ز پيش ماه بگشاي!		بر ظلمتيان شب ببخشاي!
با طاق دگر گرش کني جفت		طاق است و، بود عطيه‌اي مفت
چون بخت به بندگي‌ت مشتاق		قيس هنري‌ست ديگر آن طاق
در فضل و ادب فسانه‌ي شهر		در اصل و نسب يگانه‌ي دهر
داماد گذاشتيم و فرزند،		محروم‌اش ازين مراد مپسند!
زين شهد رهان ز تلخکامي‌ش!		بپذير به دولت غلامي‌ش!
مشتاق هم‌اند اين دو اختر		لايق به هم‌اند اين دو گوهر
گفتيم تو را، دگر تو داني!		آيين وفا و مهرباني
ره کرده ز رسم مردمي گم		آن دور ز راه و رسم مردم
طياره‌سوار راه غفلت		مطموره‌نشين چاه غفلت
برهم‌زن روزگار ليلي		يعني که کفيل کار ليلي
صد عقده‌ي خشم بر جبين زد		بر ابروي ناگشاده چين زد
چون خانه‌ي عنکبوت سست است		گفت: «اين چه خيال نادرست است؟
در کيش خرد درست بودي		گر اين طلب از نخست بودي
پر شد ز نواي اين ترانه،		امروز که حيز زمانه
خالي ز سماع اين سر آواز		يک گوش نماند در جهان باز
اين قصه به کنج خانه گويند		طفلان که به هم فسانه گويند،
پيمانه بدين خروش نوشند		رندان که به ناي و نوش کوشند،
از صورت حال ما کند بيم		ناصح که نهد اساس تعليم،
باشد بتر اين ز هرچه باشد!		رسوايي ازين بتر چه باشد؟
ز افتادن سخت پاره پاره،		شيشه که شود ميان خاره
بر قاعده‌ي نخست گردد؟		کي ز آب دهان درست گردد؟
زين گفت و شنود لب ببنديد!		خيزيد و در طلب ببنديد!
آلايش دامن من آيد		عاري که به گردن من آيد
من بعد مرا به من گذاريد!		عاري دگرم به سر مياريد!
چون ديده‌ي خود بدو سپارم؟		آن خس که به ديده خست خارم،
چون دعوي دل‌دهي پذيرم؟		ز آن کس که به دل نشاند تيرم،
پر گشت ازين محالشان گوش		چون عامريان نشسته خاموش
آيين سخن ز سر گرفتند		مهر از لب بسته برگرفتند
زين بيهده افتخار تا چند؟		گفتند: «حديث عار تا چند؟
وز دايره‌ي هنر به در نيست		قيس هنري بجز هنر نيست
هان! تا نکني دليل عيبش!		عشقي که زده‌ست سر ز جيبش
بر چهره‌ي فخر از آن غباري		در پاکي طبع نيست عاري
رسوا گشته‌ست در زمانه،		گفتي: ليلي ازين فسانه
کز عاشقي‌اش بلند نام است!		رسوايي او بگو کدام است؟
دلالگي جمال او کرد		هر چند که قيس گفت و گو کرد،
زين‌سان نه سخن گزار باشد		دلاله اگر هزار باشد،
نه عيب بود در او و ني عار»		دلالگي جمال دلدار
در دايره‌ي کجي‌ش منزل		آن کج‌رو کج‌نهاد کج‌دل
چون بي‌خبران ز راست رنجيد		چون اين سخنان راست بشنيد
کز وي نه تهي‌ست هيچ جايي،		گفتا: «به خدايي خدايي
خواهيد براي قيس يک موي،		کز ليلي اگر درين تک و پوي
گو دست ز وي بدار، مجنون!		يک موي وي و هزار مجنون،
وز ليلي من مراد خواهد؟		مجنون که بود، که داد خواهد؟
مردن ز فراق از مرادش		جان دادن اوبس است دادش
کام دل خويشتن مجوييد!»		با من دگر اين سخن مگوييد!
وآزار عتاب او کشيدند،		آنان چو جواب اين شنيدند
با قيس، حريف راز گشتند		نوميد به خانه بازگشتند
هر گل که شکفته بود، گفتند		هر قصه که گفته بود، گفتند
و آرام دل و قرار ازو رفت		اميد وصال يار ازو رفت
وز سينه‌ي دردناک، مي‌گفت:		از گريه به خون و خاک مي‌خفت
يارب به روان روشن او		«ليلي جان است و من تن او
کاري به مراد من نپرداخت		کن کس که مرا ازو جدا ساخت
وز زندگي‌اش مباد برگي!		در هر نفسي‌ش باد مرگي!
سر در دهن نهنگ بادش!		پا ميخ شکاف سنگ بادش!
دستش کوته ز خارش پشت!		بادش ناخن جدا ز انگشت!
و آواره به هر ديار بادا!»		جانش چو دلم فگار بادا!
وز خاک قبيله دامن افشاند		ناقه ز حريم حي برون راند
خارا کن کوه نامرادي		شد آهوي دشت و کبک وادي
هم‌کاسگي غزاله کردي		خونابه ز کاس لاله خوردي
وين زمزمه مي‌سرود و مي‌رفت:		شد باز چنانکه بود و مي‌رفت
مجنون و نفير شوق پرداز		«ليلي و سرود عشرت و ناز
مجنون و به دشت، يار گوران		ليلي و عنان به دست دوران
مجنون و به آهوان تگ و دو		ليلي و به اين و آن سبک رو
مجنون و به کوه با گوزنان		ليلي و سکون به کوه و زنان
مجنون و صفير کوف و کرکس		ليلي و ترانه گو به هر کس
مجنون و خراش گرگ و روباه		ليلي و خروش چنگ و خرگاه
مجنون و به غار غم حصاري		ليلي و چو مه به قلعه‌داري
هر شير سزاي مرغزاري‌ست		آري هر کس براي کاري‌ست
هر کس به نصيب خود بسازيم		آن به که به نيک و بد بسازيم

مشاطه‌ي اين عروس طناز

تازه های مقالات

بیشترین بازدید هفته