سلامت، آلودگي هوا، کودکان

يکي از بزرگترين معضلات تهديد کننده سلامتي انسانها آلودگي هوا مي باشد. از آنجايي که تکامل ريه پس از به دنيا آمدن نوزاد و در دوران اوليه کودکي مي باشد، کودکان نسبت به بزرگسالان از آلاينده ها بيشتر متأثر مي گردند. بيشتر ساعات زندگي کودکان در محيط بسته مدرسه و خانه سپري مي گردد که اين مسأله نيز خود همانند هواي آلوده خارج از محيط سر بسته حائز اهميت مي باشد. آلودگي هوا باعث بيماري هايي چون حملات آسم، زايمان هاي زودرس، سقط جنين، عدم تکامل ريه، سرطان و بيماري هاي عفوني، حملات عصبي و بيماري هاي تنفسي مي گردد.
يکي از معضلات صده اخير، آلودگي هوا و افزايش ميزان نرخ آلاينده هاي هوا مي باشد. شدت اثرات آلودگي هوا بر کودکان نسبت به بزرگسالان بر همگان آشکار مي باشد و علت آن اين است که 80% کيسه هاي هوايي در ريه کودکان که پس از تولد کامل مي شود در سن 6 تا 8 سالگي به تکامل مي رسد. کودکان به علت فعاليت بدني بيش از بزرگسالان و بالابودن ميزان سرعت دم و بازدم در دقيقه نسبت به بزرگسالان مواد سمي بيشتري وارد بدنشان مي گردد.
در سال 1971 شش ماده اي اصلي آلوده کننده هوا به ترتيب ازن، مواد معلق، دي اکسيد سولفور، دي اکسيد ازت، مونواکسيد کربن، سرب و 189 آلاينده سمي و خطرناک به ثبت رسيده است. اين مواد آلاينده موجب بيماري هايي چون استفراغ مزمن، سرطان، بيماري هاي عفوني، بيماري هاي عصبي و بيماري هاي تنفسي مي گردند. از آنجائيکه کودکان در محيط هاي سربسته اي چون خانه و مدرسه زندگي مي کنند، آلودگي داخلي محيط بسيار مهم مي باشد. در کشورهاي سردسير سيستم هاي گرمادهي و در کشورهاي گرمسير سيستمهاي خنک کننده يکي از بزرگترين آلاينده هاي هواي داخل محيط سربسته مي باشند. به همين دليل آلاينده هايي که در مکان هاي سربسته يافت مي شود در محيط هاي باز وجود ندارند. از ديگر آلاينده ها مي توان دودهاي توليد شده در حين پخت و پز غذا، مصالح ساختماني بکار رفته در ساختمانهاي مدرن، مواد عايق، ايزولاسيون ها، رنگهاي بر روي مبلمان، مواد شوينده، محصولات آرايشي، حشره کشها، حيوانات خانگي و دستگاه هاي تهويه هوا را مي توان نام برد. دستگاه هاي تهويه هوا محصولات بيولوژيکي چون قارچ ها، باکتري ها و کپکها را در خود جاي داده همچنين گرد و غبار الياف معدني را در محيط سر بسته پخش مي کنند. علاوه بر آن يکي ديگر از بزرگترين معضلات و تهديد کننده هاي سلامتي (مخصوصاً براي کودکان) مصرف دخانيات در محيط هاي سربسته مي باشد. هواي با کيفيت بالا در يک محيط سربسته داراي دمايي برابر با 19 تا 23 درجه سانتيگراد، 40 تا 60% رطوبت و سرعت حرکت هوا برابر با 0/1 متر در ثانيه مي باشد. رطوبت بيش از 70% در محيط هاي سر بسته موجب افزايش ريسک در توليد قارچ هاي کپکي مي باشد. از مهمترين آلاينده هاي محيط هاي سر پوشيده قارچ ها، باکتري ها، ميکرو ارگانيزمها، اکسيدهاي نيتروژن، الياف معدني، رادون 99، حلال هاي فرمالدئيد، حشره کش ها، حيوانات اهلي و دود سيگار مي باشد.

باکتري ها، قارچ ها و ميکروارگانيزم ها
 

معروفترين آنها لژيونلا مي باشد. اولين بار در سال 1976 تعداد 182 سرباز آمريکايي در هتلي در شهر فيلادلفيا دچار بيماري ذات الريه شدند که منجر به مرگ 29 نفر از آنها گرديد اين ميکرو ارگانيزمها بنام لژيونلا نموفيلا معروف گشت. شيوع اين بيماري در جاهاي مرطوب همچون حمام و جاهايي که آب فراوان وجود دارد بيشتر مشاهده گرديده است ابتلاي بيماري نيز از طريق دستگاه هاي مرطوب کننده، خنک کننده، و جاهايي که نشت آب وجود دارد مشاهده گرديده است.

آلرژي کيسه هاي هوايي
 

اين بيماري به صورت مزمن و غير مزمن مشاهده مي گردد. اگر بصورت غير مزمن ظاهر گردد همانند بيماري گريپ علائمي چون تب، لرز، تنگي نفس، سرفه و درد بدن در اينگونه بيماران مشاهده مي گردد و معمولاً بين 6 تا 8 ساعت پس از ابتلاي به اين بيماري علائم ذکر شده مشاهده مي گردد. شکل مزمن اين بيماري با کاهش وزن و تنگي نفس همراه مي باشد.

تب رطوبت
 

علائم اين بيماري پس از 6 تا 8 ساعت ظاهر گشته که تب، لرز، سرفه، تنگي نفس را با خود به همراه مي آورد، طول درمان اين بيماري کوتاه مي باشد.

سندرم بيماري ساختمان
 

در اين نوع بيماري افرادي که در ساختمان محل زندگي خود بيمار مي باشند با تغيير مکان حالات آنها رو به بهبودي مي رود. علائم اين بيماري سوزش و آبريزش چشم، گرفتگي بيني، عطسه هاي مکرر، خشکي گلو، سردرد و بعضي مواقع آسم نمايان مي شود. در اين گونه سردردها دو طرف پيشاني دچار درد مي گردد. در تحقيقاتي که در سال هاي اخير به عمل آمده علل سندرم بيماري ساختمان و بعضي از انواع قارچ ها با يکديگر مرتبط بوده است قارچ هاي کپکي يکي از مهمترين آلرژي ها مي باشند. ولي بعضي از قارچ ها معضلات بسيار جدي تري را درسلامتي موجب مي گردند که از مهمترين آنها stachybotrys مي باشد که براي توليد و تکثير خود نياز مبرم به رطوبت و مواد سلولزي دارد. اين قارچ باعث ايجاد علائمي چون مشکلات تنفسي، سردرد، سرگيجه، از دست دادن حافظه، خستگي بدن و تحريکات شديد پوستي مي گردد.

اکسيدهاي نيتروژن
 

افرادي که در محيطهاي صنعتي مشغول به کار مي باشند، در معرض آلودگي آلاينده هايي چون: اکسيد نيتريک، دي اکسيد ازت، اسيد نيتروز و اسيد نيتريک قرار دارند. در محيط خانه نيز بيشتر NO2 و NO مشاهده مي گردد. بيشترين منشأ NO2 اجاق گازهايي است که به جهت پخت و پز از سوختهايي چون نفت و بنزين استفاده مي کنند. در فصل زمستان ميزان NO2در داخل منزل 2 تا 3 برابر بيش از محيط خارج از منزل مي باشد. در صورتي که در تابستان اين مقدار مساوي مي باشد. NO2 گازي است که در آب حل نمي شود و در محيط هايي که بيش از حد مجاز اين گاز وجود داشته باشد علائمي چون سرفه، خلط خوني، تهوع و استفراغ و بي حالي مشاهده مي گردد.

الياف معدني
 

از خطرناک ترين الياف معدني مي توان از آزبست نام برد. آزبست اليافي است که در فشار و حرارت بسيار بالا داراي مقاومت زياد الکتريکي بوده و به لحاظ شيميايي نيز خنثي مي باشد. آزبست ايجاد تومور در ريه مي نمايد.

فرم آلدئيد
 

منشأ اصلي فرمالدئيد از مکانهاي سرپوشيده سرچشمه مي گيرد، از ديگر عوامل تشديد توليد اين ماده مضر مي توان از چوب، پارکت، مبلمان، سيگار، لوازم آرايشي و بهداشتي، ضد عفوني کننده ها، مواد شيميايي مورد استفاده در ظهور عکس و موادي نظير محافظ چوب و تخته از حملات موريانه نام برد. از عوارضي که فرمالدئيد در انسان بخصوص در کودکان ايجاد مي کند مي توان به سوزش بيني و گلو همراه با آبريزش، سرفه هاي مزمن، درد سينه که در موارد خاص به سرطان ريه نيز منتهي مي گردد، اشاره نمود.

ترکيبات آلي فرّار و حشره کش ها
 

از مهمترين عوامل تجمع اينگونه مواد که در محيط هاي سربسته بيش از 2 برابر محيط هاي سرباز يافت مي گردد مي توان به Tetrachlorethylen که در ساختار شيميايي تميز کننده هاي موجود در خشکشوئي ها، چسب ها و لاک هاي غلط گير تحريري و براق کننده هاي چوب و تخته يافت مي شود، اشاره نمود. با تماس زياد با اينگونه مواد مي توان به عوارضي چون افسردگي، سردرد، خستگي مزمن، سوزش چشم و بيني و گلو و عوارض عصبي اشاره کرد. در همين راستا اگر با مواد بنزني بيش از حد مجاز در تماس قرار گرفته شود تخريب مغز استخوان و درنهايت به سرطان خون منجر مي گردد. حشره کش ها از 4 گروه ارگانوفسفاتها، کارباماتها، پيرتروئيدها و ارگانو کلرينها تشکيل شده اند. حشره کش ها موجب سردرد، حالت تهوع و استفراغ، از دست دادن حافظه، تنگي نفس، آب مرواريد چشم، تخريب کبد و در نهايت مرگ مي گردند.

حيوانات اهلي
 

يکي از مهمترين آلرژيهايي که کودکان را در معرض خطر قرار مي دهد وجود و همزيستي با حيواناتي همچون سگ، گربه و پرندگان مي باشد. پر، مو و پشم حيوانات خود بصورت مستقيم آلرژن مي باشد و پوست هاي شاخي شده و مرده اين حيوانات که در مابين پشم و پر اين جانداران مشاهده مي گردد بصورت غير مستقيم آلرژي زا مي باشد. در اينگونه موارد زکام کاذب و آسم مشاهده مي گردد. بيشترين حالتهاي آلرژي را موش با 56/5% و خرگوش با 37% و گربه با 12/9% و سگ با 9/6% ايجاد مي کنند. پرندگان نيز بسيار خطرناک بوده و در منازلي که پرندگان در آن يافت مي گردد ميزان ابتلاء به سرطان ريه 6/9% بيش از منازل فاقد پرنده مي باشد.

دود سيگار
 

دود سيگار يکي از خطرناک ترين آلاينده هايي مي باشد که مصرف کننده را به شکل فعال و غير مصرف کننده را به صورت غيرفعال مسموم مي نمايند. دود سيگار با بيش از 3800 ماده شيميايي، ترکيباتي چون قطران، نيکوتين، منواکسيد کربن، دي اکسيد کربن، آمونياک و اکسيدهاي نيتروژن و بنزو پيرن را که تمامي اين مواد از نوع سموم مي باشند را در خود جاي مي دهد. از عوارض مهمي که سيگار و دود سيگار ايجاد مي کند مي توان به سرطان هاي لب، دهان، لثه، زبان، ناي، مري و در نهايت سرطان ريه اشاره نمود.
توجه داشته باشيد که ميزان و مدت زمان تماس با اين آلاينده ها بسيار حائز اهميت مي باشد و حتي المقدور بايد کودکان خود را از اينگونه آلاينده ها مخصوصاً از "دود سيگار" دور نگه داريم.
منبع: نشريه پيام پزشک، شماره 45