سووشون رمان ممتاز فارسي
نويسنده: اکبر رضي زاده
«سووشون» رماني است تاريخي، سياسي، اجتماعي، به قلم بانوي بزرگ ادبيات داستاني کشور، دکتر «سيمين دانشور»، همسر مرحوم استاد جلال آل احمد، نويسنده خلاق معاصر.
دانشور که داراي دکتراي ادبيات فارسي است و در رشته ي «زيبايي شناسي» تخصص دارد، متولد سال 1300 شمسي مي باشد. وي قبل از اين رمان ارزشمند دهه ي چهل، دو مجموعه داستان با عناوين «آتش خاموش» و «شهري چون بهشت» نگاشته است. که در اين دو مجموعه به محروميت هاي زنان و طبقات زير دست و مظولم، و زندگي بي سروسامان آن ها پرداخته است.
مي دانيم که «سياوش» قهرمان باستاني اسطوره اي ايرانيان در شاهنامه بي گناه به قتل مي رسد و ايرانيان باستان هنگام قتل سياوش، در سوگ او مويه کردند و سرود غم خواندند. که حافظ در اين ارتباط مي گويد:
«شاه ترکان سخن مدعيان مي شنود
شرمي از مظلمه خون سياووشش باد
دکتر دانشور عنوان «سووشون» را از همين مقوله گرفته است. زيرا در نقطه اوج اين رمان «زري» راوي داستان در سوگ همسرش «يوسف» که از آزاديخواهان بود، گريه مي کند و بر سر مي زند. اين يعني ادامه مبارزه اي صادقانه که ناکام مي ماند ولي ريشه اي عميق در تاريخ درازپاي ادبيات اسطوره اي ايرانيان دارد.
واژه «سووشون» ترکيبي است از واژه هاي «سوک» و «شيون» و نمادي از مظلوميت «سياوش» در اساطير کهن ايراني، و همچنين شخصيت «يوسف» در رمان خانم دکتر دانشور.
شالوده ي زماني اين داستان، سالهاي 22- 1321 و مکان اصلي رويدادها، شهر شيراز (ناحيه فارس) است.
اين کتاب يک رمان تاريخي، سياسي است که از زاويه ديد «داناي سوم شخص محدود»، يعني شخصيت زن محوري داستان (زري) به شرح مسايل و قضاياي اجتماعي نيمه ي اول دهه ي بيست، اواخر جنگ بين المللي دوم (زماني که متفقين در ايران بودند و حکومت رضاشاه سقوط کرد) مي پردازد.
«زري» فرزند ميرزا علي اکبر است که در مدرسه انگليسي ها درس خوانده و بهترين استاد زبان انگليسي بوده است.
«يوسف» شخصيت دوم رمان - همسر زري- و فرزند مجتهدي است که وقتي از نجف اشرف برمي گردد، همه به استقبالش مي روند و در نماز جماعت او، شرکت مي کنند.
يوسف يک مالک است. اما از مالکين مسلمان و وطن دوست. نه از نوع آنهايي که خون رعايا را مي مکند و به بهاي فقر روستاها، زندگي آسوده اي براي خود فراهم مي آورند و هميشه عوامل حکومت را بر روستاييان ترجيح مي دهند. هرچه باشد يوسف فرزند يک مجتهد است و عدل و انصاف را از پدر به ارث برده و هميشه مخالف ظلم و ستم است.
يوسف مالکي است تحصيلکرده که مخالف متفقين (انگليسي هاي استعمارگر و حزب توده اي ايران) است و از فروش غلات حاصل از املاک خود به نيروهاي انگليسي - که جنوب ايران را اشغال کرده اند - خودداري مي کند و با وابستگي دولت رضاشاه به کشورهاي استعماري (خصوصاً انگليس) مخالفت مي ورزد، ولي متأسفانه در اين نبرد نابرابر از پاي درمي آيد.
«زري» نيز تحصيلکرده است و آرمانهاي اجتماعي دارد ولي با تندروي هاي شوهرش موافق نيست، و در طول مبارزه هاي شوهرش، مدام در هراس است، و همواره سعي دارد «يوسف» را به اعتدال و مدارا ترغيب کند. ولي سير رويدادها در جهت مخالف خواست او حرکت مي کند. سرانجام، دشمنان، يوسف مبارز را مي کشند و زري در سوگ از دست دادن شوهر، مويه مي کند و زانوي غم به بغل مي گيرد.
«سووشون» نام صحنه اي است که به صورت تعزيه که ايلياتي هاي اطراف شيراز هنگام ييلاق- قشلاق به نمايش مي گذارند. اتراقگاه ايل قشقائي اطراف شيراز است. که خانم دانشور، ماهرانه اين تعزيه را نمادي از مرگ «يوسف» شوهر قهرمان داستانش قرار داده و حتي کتابش را به اين نام، به دست چاپ سپرده است.
دانشور، خود؛ شيرازي است که تحصيلات ابتدايي و متوسطه را در اين شهر گذرانده و براي تحصيلات عالي به دانشکده ادبيات دانشگاه تهران کوچ کرده است. او در سالهاي 22- 1321 خود شاهد حضور متفقين در اين استان بوده است.
وي در مصاحبه اي با مجله گردون شماره 38- 37 مي گويد:
«در آن زمان تا بخواهيد سربازان هندي در شيراز پلاس بودند و تعداد زيادي افسران انگليسي، اسکاتلندي و ايرلندي. اما نه امريکايي و نه روسي... شيراز در آن سالها به طور غير مستقيم منطقه نفوذ انگليسي ها بود، به علت بندر بوشهر و نزديکي به هندوستان... »
از اين رو در توصيف صحنه هاي داستان سووشون بسيار ماهرانه عمل کرده است. اين رُمان از نثر و زباني روان، دقيق و محکم برخوردار است که تاکنون چند بار ترجمه شده است. يک بار هم در انگليس و يک بار در آمريکا. و در نشريه هاي ادبي اروپا و امرکيا چندين بار به بحث و نقد گذاشته شده است.
اصولا زنان در داستانهاي اين نويسنده نقش پررنگي دارند. و رنج و مظلوميت آنها به خوبي به تصوير کشيده مي شود و غالباً زنها در داستانهاي او نقش اصلي را دارند. مثل «زري» کاراکتر اصلي «سووشون»، که شخصيتي پويا و فعال است. او که در آغاز داستان فقط به فکر آرامش خانواده بود بعد از مرگ شوهرش متحول مي شود و درستي اهداف شوهرش را مي شناسد و تصديق مي کند. و با تعزيت در مرگ «يوسف» و ايجاد صحنه سووشون راه او را ادامه مي دهد.
ديگر آثار داستاني سيمين دانشور عبارتند از:
«آتش خاموش»، « شهري چون بهشت»، « به کي سلام کنم؟»
و رمان جديد «جزيره سرگرداني»...
در مايه ترجمه : «داغ ننگ» ترجمه از هاشورن - «باغ آلبالو» ترجمه از چخوف - «بنال وطن» ترجمه از آلن پيتون - «چهل طوطي» قصه قديمي با همراهي همسرش جلال آل احمدو...
/ع
دانشور که داراي دکتراي ادبيات فارسي است و در رشته ي «زيبايي شناسي» تخصص دارد، متولد سال 1300 شمسي مي باشد. وي قبل از اين رمان ارزشمند دهه ي چهل، دو مجموعه داستان با عناوين «آتش خاموش» و «شهري چون بهشت» نگاشته است. که در اين دو مجموعه به محروميت هاي زنان و طبقات زير دست و مظولم، و زندگي بي سروسامان آن ها پرداخته است.
مي دانيم که «سياوش» قهرمان باستاني اسطوره اي ايرانيان در شاهنامه بي گناه به قتل مي رسد و ايرانيان باستان هنگام قتل سياوش، در سوگ او مويه کردند و سرود غم خواندند. که حافظ در اين ارتباط مي گويد:
«شاه ترکان سخن مدعيان مي شنود
شرمي از مظلمه خون سياووشش باد
دکتر دانشور عنوان «سووشون» را از همين مقوله گرفته است. زيرا در نقطه اوج اين رمان «زري» راوي داستان در سوگ همسرش «يوسف» که از آزاديخواهان بود، گريه مي کند و بر سر مي زند. اين يعني ادامه مبارزه اي صادقانه که ناکام مي ماند ولي ريشه اي عميق در تاريخ درازپاي ادبيات اسطوره اي ايرانيان دارد.
واژه «سووشون» ترکيبي است از واژه هاي «سوک» و «شيون» و نمادي از مظلوميت «سياوش» در اساطير کهن ايراني، و همچنين شخصيت «يوسف» در رمان خانم دکتر دانشور.
شالوده ي زماني اين داستان، سالهاي 22- 1321 و مکان اصلي رويدادها، شهر شيراز (ناحيه فارس) است.
اين کتاب يک رمان تاريخي، سياسي است که از زاويه ديد «داناي سوم شخص محدود»، يعني شخصيت زن محوري داستان (زري) به شرح مسايل و قضاياي اجتماعي نيمه ي اول دهه ي بيست، اواخر جنگ بين المللي دوم (زماني که متفقين در ايران بودند و حکومت رضاشاه سقوط کرد) مي پردازد.
«زري» فرزند ميرزا علي اکبر است که در مدرسه انگليسي ها درس خوانده و بهترين استاد زبان انگليسي بوده است.
«يوسف» شخصيت دوم رمان - همسر زري- و فرزند مجتهدي است که وقتي از نجف اشرف برمي گردد، همه به استقبالش مي روند و در نماز جماعت او، شرکت مي کنند.
يوسف يک مالک است. اما از مالکين مسلمان و وطن دوست. نه از نوع آنهايي که خون رعايا را مي مکند و به بهاي فقر روستاها، زندگي آسوده اي براي خود فراهم مي آورند و هميشه عوامل حکومت را بر روستاييان ترجيح مي دهند. هرچه باشد يوسف فرزند يک مجتهد است و عدل و انصاف را از پدر به ارث برده و هميشه مخالف ظلم و ستم است.
يوسف مالکي است تحصيلکرده که مخالف متفقين (انگليسي هاي استعمارگر و حزب توده اي ايران) است و از فروش غلات حاصل از املاک خود به نيروهاي انگليسي - که جنوب ايران را اشغال کرده اند - خودداري مي کند و با وابستگي دولت رضاشاه به کشورهاي استعماري (خصوصاً انگليس) مخالفت مي ورزد، ولي متأسفانه در اين نبرد نابرابر از پاي درمي آيد.
«زري» نيز تحصيلکرده است و آرمانهاي اجتماعي دارد ولي با تندروي هاي شوهرش موافق نيست، و در طول مبارزه هاي شوهرش، مدام در هراس است، و همواره سعي دارد «يوسف» را به اعتدال و مدارا ترغيب کند. ولي سير رويدادها در جهت مخالف خواست او حرکت مي کند. سرانجام، دشمنان، يوسف مبارز را مي کشند و زري در سوگ از دست دادن شوهر، مويه مي کند و زانوي غم به بغل مي گيرد.
«سووشون» نام صحنه اي است که به صورت تعزيه که ايلياتي هاي اطراف شيراز هنگام ييلاق- قشلاق به نمايش مي گذارند. اتراقگاه ايل قشقائي اطراف شيراز است. که خانم دانشور، ماهرانه اين تعزيه را نمادي از مرگ «يوسف» شوهر قهرمان داستانش قرار داده و حتي کتابش را به اين نام، به دست چاپ سپرده است.
دانشور، خود؛ شيرازي است که تحصيلات ابتدايي و متوسطه را در اين شهر گذرانده و براي تحصيلات عالي به دانشکده ادبيات دانشگاه تهران کوچ کرده است. او در سالهاي 22- 1321 خود شاهد حضور متفقين در اين استان بوده است.
وي در مصاحبه اي با مجله گردون شماره 38- 37 مي گويد:
«در آن زمان تا بخواهيد سربازان هندي در شيراز پلاس بودند و تعداد زيادي افسران انگليسي، اسکاتلندي و ايرلندي. اما نه امريکايي و نه روسي... شيراز در آن سالها به طور غير مستقيم منطقه نفوذ انگليسي ها بود، به علت بندر بوشهر و نزديکي به هندوستان... »
از اين رو در توصيف صحنه هاي داستان سووشون بسيار ماهرانه عمل کرده است. اين رُمان از نثر و زباني روان، دقيق و محکم برخوردار است که تاکنون چند بار ترجمه شده است. يک بار هم در انگليس و يک بار در آمريکا. و در نشريه هاي ادبي اروپا و امرکيا چندين بار به بحث و نقد گذاشته شده است.
اصولا زنان در داستانهاي اين نويسنده نقش پررنگي دارند. و رنج و مظلوميت آنها به خوبي به تصوير کشيده مي شود و غالباً زنها در داستانهاي او نقش اصلي را دارند. مثل «زري» کاراکتر اصلي «سووشون»، که شخصيتي پويا و فعال است. او که در آغاز داستان فقط به فکر آرامش خانواده بود بعد از مرگ شوهرش متحول مي شود و درستي اهداف شوهرش را مي شناسد و تصديق مي کند. و با تعزيت در مرگ «يوسف» و ايجاد صحنه سووشون راه او را ادامه مي دهد.
ديگر آثار داستاني سيمين دانشور عبارتند از:
«آتش خاموش»، « شهري چون بهشت»، « به کي سلام کنم؟»
و رمان جديد «جزيره سرگرداني»...
در مايه ترجمه : «داغ ننگ» ترجمه از هاشورن - «باغ آلبالو» ترجمه از چخوف - «بنال وطن» ترجمه از آلن پيتون - «چهل طوطي» قصه قديمي با همراهي همسرش جلال آل احمدو...
/ع
