آلودگي آب (water pollution)

آب به مفهوم شيميايي هرگز «خالص» نيست و انواع ناخالصي ها را چه به صورت تعليق يا حل شده دارد. اين ناخالصي ها عبارتند از گازهاي حل شده (مانند هيدروژن، سولفيد، کربن دي اکسيد، آمونياک و ازت)، مواد معدني حل شده در آب مانند نمک هاي حل شده در آب و منيزيم و سديم؛ ناخالصي هاي معلق مانند خاک رس، شن، گل و لجن و گياهان و جانوران ريزبيني. ناخالصي هاي نامبرده، انواع طبيعي گرفته شده از جو، حوزه ي آبخيز و خاک مي باشند.
جنبه ي وخيم تر آلودگي آب ناشي از کارهاي آدمي، مانند شهرنشيني و صنعتي شدن است. منابع آلوده کننده ي اخير عبارتند از:
الف) گندآب که عوامل زنده ي بيماري زا و مواد آلي تجزيه نشدني دارد.
ب) زباله هاي صنعتي و بازرگاني، که عوامل سمي از املاح معدني گرفته تا ترکيبات شيميايي آلي پيچيده ي صنايع اند.
ج) آلاينده هاي کشاورزي، شامل کودها و آفت کشها.
د) آلاينده هاي فيزيکي مانند گرما (آلودگي گرمايي) و مواد پرتوزا.

خطرهاي آلودگي آب
 

انسان از راه خوردن آب آلوده ممکن است آسيب ببيند. آب آلوده - يا به صورت آشاميدن يا همراه با غذا و يا استفاده از آب آلوده به منظور بهداشت - فردي يا تفريحات به بدن وارد مي شود. خطرهاي آب آلوده را مي توان به دو گروه اصلي تقسيم کرد؛ خطرهاي زيست شناختي و خطرهاي شيميايي.

1- خطرهاي زيست شناختي آلودگي آب
 

اين خطرها عبارتند از بيماريهاي منتقله به وسيله آب به سبب عامل زنده ي بيماري زا يا يک ميزبان آبزي موجود در آب. فهرست بيماري هاي منتقله به وسيله آب در جدول زير آمده است.

1-بیماری های ناشی از وجود یک عامل زنده ی بیماری زا:
الف) بیماری های ویروسی	هپاتیت های ویروسی و بیماری فلج کودکان
ب) بیماری های میکروبی	وبا، حصبه و اشباه آن، اسهال خونی، اسهال به علت E.Cole ، اسهال به علت روتاویروس ها در کودکان
ج) تک یاخته های انگلی	اسهال خونی آمیبی، ژیاردیازیس و آمیبیازیس
	کرم های گرد، کرم های نخی، بیماری هیداتید کرم شلاقی
د) بیماری های کرمی	کرم رشته ای پیوک، کرم نواری ماهی
2-بیماری های ناشی از وجود یک میزبان آبزی:
الف) سخت پوست
ب) حلزون	شیستوزومیاسیس

2- خطرهاي شيميايي آلودگي آب
 

آلاينده هاي شيميايي با ماهيت متفاوت که از زباله هاي صنعتي و کشوري ايجاد مي شوند روز به روز بيشتر به منابع تأمين آب عمومي راه مي يابند. اين آلاينده ها عبارتند از: حلال هاي شوينده، سيانيدها، فلزهاي سنگين، اسيدهاي آلي و معدني، مواد ازته، مواد سفيد کننده، رنگ ها، رنگدانه ها، سولفيدها، آمونياک، مواد سمي و انواع گوناگون ترکيبات آلي زيست کش (Biocid) آلاينده هاي شيميايي نه تنها مي توانند بطور مستقيم بر سلامت انسان آسيب برسانند بلکه از راه تراکم در آبزيان بطور غير مستقيم هم مي توانند بر انسان اثر کنند (مانند تجمع مواد شيميايي در ماهي هايي که به عنوان خوراک انسان به کار مي روند). ديدگاه کنوني درباره ي اثر آلاينده هاي مربوط به آب دوگانه است، يکي آسيب هاي سمي حاد بر سلامت انسان و ديگر امکان اثرات دراز مدت به علت مواجهه با مقدار کم، که اين دسته هم به همان اندازه اهميت دارند و بيشتر اوقات به صورت غير اختصاصي بروز کرده و تشخيص آنها دشوار است. گذشته از اين بعضي از آلاينده هاي جديد را با وسايل سنتي تصفيه ي آب يا فرآيندهاي تخليص آن نمي توان به آساني برطرف کرد. در بسياري از کشورهاي پيشرفته که بيماري هاي واگيردار قابل انتقال به وسيله آب تقريباً از ميان رفته اند اينک به آلاينده هاي شيميايي بيشتر توجه مي شود. با آن که به نظر مي رسد آلودگي از پيامدهاي ناگزير فن آوري نوين و صنعتي شدن است ولي اکنون مشکل تشخيص سطحي از آلودگي است که بتوان بدون ايجاد خبرهاي بهداشتي به پيشرفت اقتصادي و اجتماعي هم دست يافت. ارزشيابي اثرهاي کنوني آلاينده هاي زيست محيطي بر سلامتي به عنوان بخشي از برنامه ي معيارهاي زيست محيطي توسط سازمان بهداشت جهاني در دست اجراست.
منبع: درسنامه ي پزشکي و اجتماعي جلد 3 / ترجمه دکتر حسين شجاعي تهراني.
منبع: نشريه پيام پزشک، شماره 57