کتاب قانون

چهارمين فيلم مازيار ميري نقدي بي پروا، مفرح و صريح از آداب و رسوم و باورهاي دست و پاگير جامعه ايراني است.
جديدترين ساخته مازيار ميري بيش از پيش از هر چيز در نهان روش هاي رايج در جامعه ايراني کند و کاو مي کند و آيينه اي پيش روي ما قرار مي دهد تا به زشتي و کژي برخي رفتارهاي خود پي ببريم.
رفتارهايي که چون در درون ذهن و جانمان رخنه کرده و به آن عادت کرده ايم، چندان به چشممان نمي آيد. از اين رو بايد ناظري از بيرون به رفتارهايمان بنگرد و آنها را تحليل کند تا زشتي و ناراستي رفتارهايمان را دريابيم. «کتاب قانون» در کنار همه اينها نقدي هم بر رفتار شناسي ديپلماتيک ايرانيان در محافل رسمي بين المللي دارد.

در اين رويکرد اشعار حافظ نقش محوري و مهمي دارد. اشعاري که گاه و بيگاه بر لبان شخصيت هاي اصلي جاري مي شود يا در نريشن ها و در ذهن شخصيت ها آن ها را مرور مي کنيم. جالب آن که شخصيت هاي ايراني فيلم يا اين اشعار را غلط مي خوانند و يا نيمه کاره. اما تک شخصيت خارجي فيلم استفاده اي دقيق، درست و بجا از اين اشعار دارد.
«کتاب قانون» حکايت تضادهاي فرهنگي و ناآشنايي افراد ناآشنا و تازه وارد با آداب و رسوم دست و پاگير خانواده هاي سنتي ايراني است. اين خرده فرهنگ هاي غلط چنان در جان زندگي روزمره مان رخنه کرده که گاه در عمل متوجه تناقض هاي رفتار و کردارمان نمي شويم.
جامعه ايراني در حرف شعارهايي سر مي دهد و به ظاهر برايشان اهميت زيادي قائل است اما در مرحله عمل بسياري از آنها به دست فراموشي سپرده مي شود يا عمل به آنها چنان دشوار و ناممکن مي نمايد که به راحتي از اين اصول و ارزش ها مي گذريم. اما تا پاي يک بيگانه به سرزمين مان باز مي شود، به اين ارزش هاي دروغين مي نازيم و خود و همه را ملزم به رعايت اين ارزش ها مي دانيم.

مرد سالاي خواسته يا ناخواسته از ديگر خرده فرهنگ هايي است که در «کتاب قانون» مورد نقد صحيح و بي پروا قرار مي گيرد. به قول شخصيت بيگانه که با پذيرش آئين اسلام به جمع يک خانواده کاملاً سنتي و به ظاهر مذهبي ايراني پيوسته، جامعه ايراني، جامعه اي کاملاً مردانه است که حتي زنان در آن بايد برادري خود را اثبات کنند. تناقض هاي ياد شده گاه ريشه در ادبيات محاوره اي ما دارند که آگاهانه يا ناآگاهانه جلوه اي مردانه يافته اند.
مازيار ميري در اين فيلم همه اين رفتارهاي نادرست و کاستي هاي فرهنگي را به باد انتقاد مي گيرد. از جمله عادتي که داريم و بر هر پديده گاه نامي مي گذاريم که با ذات و اصل موضوع تضاد و تناقضي باور نکردني دارد. اين نهان روش در همه ارکان زندگي ايراني رخنه کرده است. به عنوان مثالي ساده و دم دست، در فوتبال مدعي داشتن بهترين تماشاگران دنيا هستيم اما در عمل و وقتي ناهنجاري هاي رفتاري اين تماشاگران را مي بينيم، نام بي مسما و بي معناي «تماشاگر نما» را روي آنها مي گذاريم.
«کتاب قانون» لحن مفرح و طنز آلود و ريتمي متناسب با قصه دارد. اما در يک سوم پاياني فيلم و از آنجا که آمنه خانه را به قصد سرزمين مادري اش ترک مي کند، هم ريتم فيلم افت مي کند و هم فيلمنامه دچار شعار زندگي و لحن احساساتي مي شود. اين لحن نامتناسب با کليت فيلمنامه در پايان بندي نچسب و الصاقي فيلم، کليت قصه و روند روايت را از هم مي پاشد و همه بافته هاي فيلم و فيلمنامه را رشته مي کند.
منبع: نشريه جوانان امروز، شماره 2095.