نگاهي به فيلمنامه «آقا و خانم اسميت»
همچون در يك آينه
ساختارهاي نمايشي نامحدود نيستند. برخي آنها را دسته بندي كرده و به 36 وضعيت نمايشي رسيده اند. سنيما طي اين صد و چند سالي كه از ظهور آن مي گذرد ، تقريباً تمامي اين وضعيت هاي نمايشي را تجربه كرده است . سينماي امروز جهان (به خصوص سينماي آمريكا) اين تمايل را دارد كه در برخي از ژانرها و وضعيت هاي نمايشي دست به بازسازي بزند. كمدي رمانتيك هاي دهه چهل ميلادي در سينماي هاليوود همواره منبعي در مورد علاقه براي فيلمنامه نويسان و فيلم سازان امروز هاليوود به شمار مي آيند . محور اصلي وضعيت نمايشي در فيلم آقا و خانم اسميت بسيار شبيه به ساختار آثار كمدي رمانتيك در دهه چهل و پنجاه ميلادي در هاليوود است .
فيلم در واقع بيان ماجراهاي زندگي زن و شوهري است كه پي مي برند با هم تفاهم ندارند و براي حل مشكلاتشان به جلسه درماني آمده اند . ساختار فيلمنامه در اين فيلم مثلاً يادآور آثاري است كه هاوكز، جرج كيوكر ، بيلي وايلدر(در خارش هفت ساله مثلاً) بارها آن را آزموده اند. اما يك تفاوت ساختاري در فيلم آقا و خانم اسميت ديده مي شود كه مربوط به شغل شخصيت هاي داستان است . جان اسميت و جين اسميت هر دو به نوعي مأمور مخفي و آدمكش هستند. آنها پنج يا شش سال در كنار هم زندگي كرده اند ؛ بي آن كه بدانند شغل هر يك چيست. فيلمنامه نويس براي آن كه بتواند شغل آن ها را نشان دهد ، از ساختاري مبتني بر مونتاژ موازي استفاده مي كند، كه در نهايت به فيلمنامه ساختاري آينه اي مي دهد. مي توان خطي عمودي در بخش اول فيلمنامه ترسيم كرد. به اين معنا كه بعد از صحنه هاي سكانس اول و آن شوخي بامزه پنج يا شش سال (براي جان اسميت خيلي فرق نمي كند) شكل آشنايي اين دو را مي بينيم . سپس به طور موازي هر كدام از شخصيت ها را مي بينيم كه در مورد ازدواجشان حرف مي زنند. جان اسميت در رينگ بوكس و هنگام تمرين مشت زني ، زير رگبار مشت هايي كه بر او نثار مي شود، مي گويد كه دارد ازدواج مي كند. جين همراه همكارش مشغول صخره نوردي است و مي گويد كه دارد با جان ازدواج مي كند. اما هيچ يك در طول زندگي مشتركشان به شغل ديگر پي نبرده است . سرانجام اين پنهان كاري بر ملا مي شود . جان به جين شك مي كند و با انداختن بطري نوشيدني بر روي زمين (كه جين به سرعت آن را در هوا مي گيرد) شك جان به يقين تبديل مي شود. از اين نقطه تا پايان فيلم ساختار آينه اي فيلمنامه تبديل به ساختار موازي ديگر گونه اي مي شود؛ به اين معنا كه حال هر دو شخصيت را در كنار هم مي بينيم كه كه قابليت هاي كاري ،وجودي و عاطفيشان را به يكديگر (و در واقع به تماشاگر) نشان مي دهند. در سكانس طولاني درون خانه كه جان و جين به انواع وسايل كشتار پناه مي برند تا هر يك ديگري را به تقل برساند؛ نقطه عطفي براي هر كدام از آنها رخ مي دهد. جان نمي تواند به جين شليك كند. اسلحه اش را پايين مي آورد و مي گويد نمي تواند ادامه دهد؛ جين با فرياد از او مي خواهد كه به كارش ادامه دهد ، ولي جان اين كار را نمي كند. در اين لحظه هر دو پي مي برند كه عاشق همديگر هستند. بر اساس ساختار كمدي رمانتيك هاي دهه چهل و پنجاه سينماي هاليوود ، فيلم در واقع در همين نقطه پايان مي گيرد اما در آقا و خانم اسميت به دليل زيرژانر حادثه كه يكي از بنيان هاي فيلمنامه را تشكيل مي دهد ، اتحاد دو شخصيت اصلي باعث مي شود كه وجود هر دوي آنها براي تشكيلات يك خطر به شمار آيد . پس جان و جين اكنون يك هدف مشترك دارند ، يك دشمن مشترك دارند و هدف يك دشمن مشترك نيز قرار مي گيرند. سكانس طولاني تيراندزاي جان و جين در يك سوم پاياني فيلم دقيقاً بر اساس قواعد فيلم هاي كمدي رمانتيك شكل گرفته است ؛ به اين معنا كه كاملاً واضح است كه نه جان و نه جين هيچ كدام در اين سكانس آسيبي نخواهند ديد . علاوه بر آن كه فيلم ، ماجرايش را به شكل فلاش بك روايت مي كند.(به اين معنا كه جان و جين صحيح و سالم هستند.) اين سكانس به تماشاگر اعلام مي كند كه قهرمان هاي فيلمنامه از اين معركه جان سالم بيرون خواهند برد.
در واقع اگر بخواهيم به سبك و سياق هيچكاك در پرداخت فيلمنامه اي اش فيلمنامه آقا و خانم اسميت را از نظر بگذرانيم ، بايد گفت كه تمامي ماجراي آدمكش بودن جان و جين به نوعي يك مگ كافين بزرگ فيلمنامه اي است . جان و جين حتي اگر شغلشان اين نبود ، باز هم با همديگر اختلاف نظر مي داشتند . تمامي صحنه هاي حضور آنها در جلسه درماني نشان مي دهد كه اين دو با داشتن هر شغل ديگري ، باز هم با هم سر ناسازگاري مي داشتند؛ هر چند كه در پايان خواهند توانست با هم كنار بيايند.
منبع:فيلم نگار،ش 35
ساختارهاي نمايشي نامحدود نيستند. برخي آنها را دسته بندي كرده و به 36 وضعيت نمايشي رسيده اند. سنيما طي اين صد و چند سالي كه از ظهور آن مي گذرد ، تقريباً تمامي اين وضعيت هاي نمايشي را تجربه كرده است . سينماي امروز جهان (به خصوص سينماي آمريكا) اين تمايل را دارد كه در برخي از ژانرها و وضعيت هاي نمايشي دست به بازسازي بزند. كمدي رمانتيك هاي دهه چهل ميلادي در سينماي هاليوود همواره منبعي در مورد علاقه براي فيلمنامه نويسان و فيلم سازان امروز هاليوود به شمار مي آيند . محور اصلي وضعيت نمايشي در فيلم آقا و خانم اسميت بسيار شبيه به ساختار آثار كمدي رمانتيك در دهه چهل و پنجاه ميلادي در هاليوود است .
فيلم در واقع بيان ماجراهاي زندگي زن و شوهري است كه پي مي برند با هم تفاهم ندارند و براي حل مشكلاتشان به جلسه درماني آمده اند . ساختار فيلمنامه در اين فيلم مثلاً يادآور آثاري است كه هاوكز، جرج كيوكر ، بيلي وايلدر(در خارش هفت ساله مثلاً) بارها آن را آزموده اند. اما يك تفاوت ساختاري در فيلم آقا و خانم اسميت ديده مي شود كه مربوط به شغل شخصيت هاي داستان است . جان اسميت و جين اسميت هر دو به نوعي مأمور مخفي و آدمكش هستند. آنها پنج يا شش سال در كنار هم زندگي كرده اند ؛ بي آن كه بدانند شغل هر يك چيست. فيلمنامه نويس براي آن كه بتواند شغل آن ها را نشان دهد ، از ساختاري مبتني بر مونتاژ موازي استفاده مي كند، كه در نهايت به فيلمنامه ساختاري آينه اي مي دهد. مي توان خطي عمودي در بخش اول فيلمنامه ترسيم كرد. به اين معنا كه بعد از صحنه هاي سكانس اول و آن شوخي بامزه پنج يا شش سال (براي جان اسميت خيلي فرق نمي كند) شكل آشنايي اين دو را مي بينيم . سپس به طور موازي هر كدام از شخصيت ها را مي بينيم كه در مورد ازدواجشان حرف مي زنند. جان اسميت در رينگ بوكس و هنگام تمرين مشت زني ، زير رگبار مشت هايي كه بر او نثار مي شود، مي گويد كه دارد ازدواج مي كند. جين همراه همكارش مشغول صخره نوردي است و مي گويد كه دارد با جان ازدواج مي كند. اما هيچ يك در طول زندگي مشتركشان به شغل ديگر پي نبرده است . سرانجام اين پنهان كاري بر ملا مي شود . جان به جين شك مي كند و با انداختن بطري نوشيدني بر روي زمين (كه جين به سرعت آن را در هوا مي گيرد) شك جان به يقين تبديل مي شود. از اين نقطه تا پايان فيلم ساختار آينه اي فيلمنامه تبديل به ساختار موازي ديگر گونه اي مي شود؛ به اين معنا كه حال هر دو شخصيت را در كنار هم مي بينيم كه كه قابليت هاي كاري ،وجودي و عاطفيشان را به يكديگر (و در واقع به تماشاگر) نشان مي دهند. در سكانس طولاني درون خانه كه جان و جين به انواع وسايل كشتار پناه مي برند تا هر يك ديگري را به تقل برساند؛ نقطه عطفي براي هر كدام از آنها رخ مي دهد. جان نمي تواند به جين شليك كند. اسلحه اش را پايين مي آورد و مي گويد نمي تواند ادامه دهد؛ جين با فرياد از او مي خواهد كه به كارش ادامه دهد ، ولي جان اين كار را نمي كند. در اين لحظه هر دو پي مي برند كه عاشق همديگر هستند. بر اساس ساختار كمدي رمانتيك هاي دهه چهل و پنجاه سينماي هاليوود ، فيلم در واقع در همين نقطه پايان مي گيرد اما در آقا و خانم اسميت به دليل زيرژانر حادثه كه يكي از بنيان هاي فيلمنامه را تشكيل مي دهد ، اتحاد دو شخصيت اصلي باعث مي شود كه وجود هر دوي آنها براي تشكيلات يك خطر به شمار آيد . پس جان و جين اكنون يك هدف مشترك دارند ، يك دشمن مشترك دارند و هدف يك دشمن مشترك نيز قرار مي گيرند. سكانس طولاني تيراندزاي جان و جين در يك سوم پاياني فيلم دقيقاً بر اساس قواعد فيلم هاي كمدي رمانتيك شكل گرفته است ؛ به اين معنا كه كاملاً واضح است كه نه جان و نه جين هيچ كدام در اين سكانس آسيبي نخواهند ديد . علاوه بر آن كه فيلم ، ماجرايش را به شكل فلاش بك روايت مي كند.(به اين معنا كه جان و جين صحيح و سالم هستند.) اين سكانس به تماشاگر اعلام مي كند كه قهرمان هاي فيلمنامه از اين معركه جان سالم بيرون خواهند برد.
در واقع اگر بخواهيم به سبك و سياق هيچكاك در پرداخت فيلمنامه اي اش فيلمنامه آقا و خانم اسميت را از نظر بگذرانيم ، بايد گفت كه تمامي ماجراي آدمكش بودن جان و جين به نوعي يك مگ كافين بزرگ فيلمنامه اي است . جان و جين حتي اگر شغلشان اين نبود ، باز هم با همديگر اختلاف نظر مي داشتند . تمامي صحنه هاي حضور آنها در جلسه درماني نشان مي دهد كه اين دو با داشتن هر شغل ديگري ، باز هم با هم سر ناسازگاري مي داشتند؛ هر چند كه در پايان خواهند توانست با هم كنار بيايند.
منبع:فيلم نگار،ش 35
/ج