0
ویژه نامه ها

اقتصاد مقاومتی؛ اقتصاد دفاعی یا ترمیمی؟

امروزه جمهوری اسلامی در حوزه‌های اقتصادی خود با مسائل یا مفاهیمی مواجه است که به هیچ عنوان تاکنون چه در عرصه‌ی نظر و در کتاب‌های درسی و چه در عرصه‌ی عمل و تجارب بشری مشابه و مابه‌ازای واقعی نداشته است. بنابراین
اقتصاد مقاومتی؛ اقتصاد دفاعی یا ترمیمی؟
اقتصاد مقاومتی؛ اقتصاد دفاعی یا ترمیمی؟

 

نویسنده: دکتر عادل پیغامی*




 
دیدگاه‌های مختلف نسبت به «اقتصاد مقاومتی» و نیز الزامات تحقق آن
امروزه جمهوری اسلامی در حوزه‌های اقتصادی خود با مسائل یا مفاهیمی مواجه است که به هیچ عنوان تاکنون چه در عرصه‌ی نظر و در کتاب‌های درسی و چه در عرصه‌ی عمل و تجارب بشری مشابه و مابه‌ازای واقعی نداشته است. بنابراین خود انقلاب اسلامی مکلّف به نوآوری و ابتکار و نظریه‌پردازی و الگوسازی در این عرصه‌های جدید اقتصادی است. هر کشوری که عَلم استکبارستیزی را برپا کند نیازمند چنین الگوهایی است. یکی از این مفاهیم، «اقتصاد مقاومتی» است.
اگر تمام دانش انباشته و کتاب‌های مرسوم اقتصادی دنیا را مطالعه کنید، نظریه یا تجربه‌ای مدون و مکتوب درباره‌ی اقتصاد مقاومتی نخواهید یافت. در تمام متون و کتاب‌های اقتصاد، هیچ پیشینه‌ای نظری یا عملی از تحریم بانک مرکزی نخواهید دید و از آن‌جا که این امر تاکنون سابقه نداشته، چگونگی واکنش به آن هم امری بدیع است. حتی اگر مطالعاتی هم در این باره صورت گرفته باشد، در طبقه‌بندی‌های محرمانه و امنیتی قرار گرفته و امکان دسترسی به آن برای کارشناسان معمولی وجود ندارد. نتیجه اینکه اقتصاددان انقلاب اسلامی نمی‌تواند از نظریه‌های متداول برای حل مشکل و مسأله‌ی خود بهره بگیرد. لذاست که جنبش نرم‌افزاری و الگوی اسلامی- ایرانی اداره‌ی جامعه، شکل بدیعی به خود می‌گیرد که الهام‌بخش جمیع ملت‌های آزاده خواهد بود.
اقتصاد مقاومتی؛ اقتصاد دفاعی یا ترمیمی؟

چهار تعریف از اقتصاد مقاومتی
مطلبی که در این نوشته درآمدی بر آن خواهم داشت، مسأله‌ی اقتصاد مقاومتی است. ابتدا لازم است که یک تبیین و تعریف علمی از اقتصاد مقاومتی ارائه دهیم. اقتصاد مقاومتی را می‌توان چهارگونه تعریف نمود و چهار الگو از آن یا ترکیبی از همه‌ی آنها را در کشور به عنوان پروژه‌هایی ملی پیگیری کرد.

اقتصاد موازی

تعریف اول از اقتصاد مقاومتی به مثابه‌ی «اقتصاد موازی» است؛ یعنی همان‌طور که انقلاب اسلامی با توجه به نیاز خود به نهادهایی با روحیه و عملکرد انقلابی، اقدام به تأسیس نهادهایی مانند کمیته‌ی امداد، جهاد سازندگی، سپاه پاسداران و بنیاد مسکن نمود، امروز نیز بایستی برای تأمین اهداف انقلاب، این پروژه را ادامه داده و تکمیل کند؛ چرا که انقلاب اسلامی به اقتصاد مقاومتی و به نهادسازی‌های مقاومتی در اقتصاد نیاز دارد که چه بسا ماهیتاً از عهده‌ی نهادهای رسمی اقتصادی برنمی‌آید. پس باید نهادهایی موازی برای این کارویژه ایجاد کند؛ یعنی ما در کشورمان به «اقتصاد پریم» نیاز داریم.
این امر البته به معنای نفی نهادهای مرسوم نیست. کما اینکه اکنون ما همزمان از هر دو نهاد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نهاد ارتش جمهوری اسلامی برای دفاع از انقلاب بهره‌مندیم. البته این الگو در مدل‌های حکمرانی مرسوم در دنیا و اتفاقاً در کشورهایی که از تجربه و توان حکمرانی بیشتری برخوردار باشند وجود دارد و این کشورها از نظام‌های چندلایه‌ی سیاستگزاری و اداره‌ی امور عمومی برخوردارند. به عنوان مثال می‌توانیم از حضور همزمان نهادهای دولتی، سازمان‌های مردم‌نهاد، خیریه و بنگاه‌های خصوصی در عرصه‌ی بهداشت و سلامت یا حتی در عرصه‌ی دفاعی و امنیتی کشورهای توسعه‌یافته‌ی غربی نام ببریم. البته مهم‌ترین مشکل این الگو این است که حسب نیازهای خاص انقلاب اسلامی و در عرصه‌ی اجرا با سؤالات نوینی روبه‌‌رو خواهد بود، زیرا مثلاً هیچ تصوری از «بانک مرکزی موازی» در یک کشور و سامان‌بخشی به عرصه‌ی پولی- مالی کشور در دو لایه‌ی دولتی و عمومی وجود ندارد. ‌اما باز هم منطقاً نمی‌توان این الگو را در زمره‌ی مدل‌های اداره‌نشدنی و غیرمعقول به حساب آورد.

اقتصاد ترمیمی

تعریف دوم از اقتصاد مقاومتی عبارت از اقتصادی است که در پی «مقاوم‌سازی»، «آسیب‌زدایی»، «خلل‌گیری» و «ترمیم» ساختارها و نهادهای فرسوده و ناکارآمد موجود اقتصادی است. یعنی اگر در رویکرد قبلی می‌گفتیم که فلان نهاد نمی‌تواند انتظارات ما را برآورده کند، در رویکرد جدید به دنبال آن هستیم که با بازتعریف سیاست‌های نهادهای موجود، کاری کنیم که انتظارات ما را برآورند. مثلاً در این تعریف، ما از بانک مرکزی یا وزارت بازرگانی می‌خواهیم که کانون‌های ضعف و بحران را در نظام اقتصادی کشور شناسایی کنند و خود را بر اساس شرایط جدید اقتصادی، تحریم‌ها یا نیازهای انقلاب اسلامی بازتعریف نمایند و در نتیجه عملکردی جهادی ارائه دهند. در مقام تمثیل می‌توان گفت این کار شبیه همان کاری است که «پتروس فداکار» با فروبردن انگشت خود در تَرَک دیواره‌ی سد انجام داد؛ یعنی باید ترک‌های ساختاری دیوار نهادهای اقتصادی را ترمیم کنیم. این مسأله یعنی ترمیم و مقاوم‌سازی ساختارهای اجرایی و اداری کشور حسب نیازهای مختلف و مقتضیات زمان و مکان هم امری دور از ذهن نیست. کشورهای توسعه‌یافته نیز در برهه‌هایی از تاریخ اقتصادی خود، مجبور به مقاوم‌سازی ساختارهای اقتصادی شدند. مثلاً غرب پس از دو شوک نفتی ۱۹۷۹ و ۱۹۸۳ میلادی، اقدام به جایگزینی سوخت‌های فسیلی با سایر سوخت‌های نوین کرد؛ به‌طوری که امروزه با قیمت‌های بالای یک‌صد دلار نیز دچار شوک نفتی نمی‌شود. با این توضیحات ما امروز فقط نیازمند عزمی ملی برای اجرای این پروژه‌ی ملی و ارزشی هستیم.

اقتصاد دفاعی

تعریف سوم از اقتصاد مقاومتی، متوجه «هجمه‌شناسی»،‌ «آفندشناسی» و «پدافندشناسی» ما در برابر آن هجمه است. یعنی ما باید ابتدا بررسی کنیم که مخالفان ما حمله به اقتصاد ایران و اخلال در آن را چگونه و با چه ابزارهایی صورت می‌دهند. بنابراین وقتی به اقتصاد مقاومتی دست یافته‌ایم که ابزارها و شیوه‌های هجمه‌ی دشمن را پیشاپیش شناخته باشیم و بر اساس آنها استراتژی مقاومت خود را علیه آنان تدوین و اجرا کنیم. بدیهی است تا آفند دشمن شناخته نشود، مقاومت متناسب با آن نیز طراحی و اجرا نخواهد شد.

اقتصاد الگو

چهارمین تعریف نیز این است که اساساً اقتصاد مقاومتی یک رویکرد کوتاه‌مدت سلبی و اقدامی صرفاً پدافندی نیست؛ بر خلاف سه تعریف قبلی که اقتصاد مقاومتی را یا پدافندی یا کوتاه‌مدت می‌دانستند، این رویکرد چشم‌اندازی کلان به اقتصاد جمهوری اسلامی ایران دارد و یک اقدام بلندمدت را شامل می‌شود. این تعریف هم که به نظر می‌رسد دور از دیدگاه‌های رهبر معظم انقلاب نیست، رویکردی ایجابی و دوراندیشانه دارد. در این رویکرد، ما در پی «اقتصاد ایده‌آلی» هستیم که هم اسلامی باشد و هم ما را به جایگاه اقتصاد اول منطقه برساند؛ اقتصادی که برای جهان اسلام الهام‌بخش و کارآمد بوده و زمینه‌ساز تشکیل «تمدن بزرگ اسلامی» باشد. بدین معنا اساساً در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت،‌ یکی از مؤلفه‌های مهم الگو می‌باید متضمن مقاومت و تحقق آن باشد. در این مقوله است که اقتصاد مقاومتی مشتمل بر اقتصاد کارآفرینی و ریسک‌پذیری و نوآوری می‌شود.
البته همه‌ی این چهار تعریف از اقتصاد مقاومتی به نوعی با هم رابطه‌ی «عموم و خصوص مِن‌وجه» دارند،‌ منتها برخی کوتاه‌مدت و برخی بلندمدت هستند و البته ترکیبی از استراتژی‌های مطلوب را نیز برایمان به تصویر می‌کشند.

پی‌نوشت‌:

* استادیار دانشکده‌ی معارف اسلامی و اقتصاد دانشگاه امام صادق(علیه السلام)

منبع: www.khamenei.ir

 

 

نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
آشنایی با گیاهان دارویی ضداسترس
آشنایی با گیاهان دارویی ضداسترس

آشنایی با گیاهان دارویی ضداسترس

گیاهانی که در تقویت سیستم ایمنی بدن معجزه میکنند
گیاهانی که در تقویت سیستم ایمنی بدن معجزه میکنند

گیاهانی که در تقویت سیستم ایمنی بدن معجزه میکنند

طرز تهیه ترافل میوه ای
طرز تهیه ترافل میوه ای

طرز تهیه ترافل میوه ای

طرز تهیه تارت شکلاتی
طرز تهیه تارت شکلاتی

طرز تهیه تارت شکلاتی

دانستنی های مهم درباره ویتامین B12
دانستنی های مهم درباره ویتامین B12

دانستنی های مهم درباره ویتامین B12

دستور پخت دو کیک خوشمزه با شکلات
دستور پخت دو کیک خوشمزه با شکلات

دستور پخت دو کیک خوشمزه با شکلات

با این گیاهان دارویی قندخون را کنترل کنید
با این گیاهان دارویی قندخون را کنترل کنید

با این گیاهان دارویی قندخون را کنترل کنید

انتقال کرونا از طریق حرف زدن در محیط بسته!
انتقال کرونا از طریق حرف زدن در محیط بسته!

انتقال کرونا از طریق حرف زدن در محیط بسته!

دستور پخت چیز کیک شکلاتی
دستور پخت چیز کیک شکلاتی

دستور پخت چیز کیک شکلاتی

بهتر است این مواد غذایی را هر روز بخورید
بهتر است این مواد غذایی را هر روز بخورید

بهتر است این مواد غذایی را هر روز بخورید

بخاطر سلامت قلبمان آجیل بخوریم
بخاطر سلامت قلبمان آجیل بخوریم

بخاطر سلامت قلبمان آجیل بخوریم

دستورات روحانی در مدیریت بیماری کووید 19 و کمک به کسب و کارهای آسیب دیده
دستورات روحانی در مدیریت بیماری کووید 19 و کمک به کسب و کارهای آسیب دیده

دستورات روحانی در مدیریت بیماری کووید 19 و کمک به کسب و کارهای آسیب دیده

کرونا در ایران| شناسایی 2715 مبتلای جدید به کرونا/ حدود 18 هزار نفر بهبود یافته‌اند
کرونا در ایران| شناسایی 2715 مبتلای جدید به کرونا/ حدود 18 هزار نفر بهبود یافته‌اند

کرونا در ایران| شناسایی 2715 مبتلای جدید به کرونا/ حدود 18 هزار نفر بهبود یافته‌اند

حق متقابل شهروندان
حق متقابل شهروندان

حق متقابل شهروندان

راجع به سلولیت چه میدانید؟
راجع به سلولیت چه میدانید؟

راجع به سلولیت چه میدانید؟

قیچی رابطه ها
قیچی رابطه ها

قیچی رابطه ها

گوگل موقعیت مکانی کاربران را برای مهار کروناویروس در جهان منتشر می‌کند
گوگل موقعیت مکانی کاربران را برای مهار کروناویروس در جهان منتشر می‌کند

گوگل موقعیت مکانی کاربران را برای مهار کروناویروس در جهان منتشر می‌کند

چرا تولید واکسن کرونا زمان بر است؟
چرا تولید واکسن کرونا زمان بر است؟

چرا تولید واکسن کرونا زمان بر است؟

نماهنگ «الهی عظم البلاء» ؛ علی فانی
نماهنگ «الهی عظم البلاء» ؛ علی فانی

نماهنگ «الهی عظم البلاء» ؛ علی فانی

پند | کمتر از گل نگو!
پند | کمتر از گل نگو!

پند | کمتر از گل نگو!

کدام‌یک از سیاسیون و مقامات ایرانی کرونا گرفتند؟
کدام‌یک از سیاسیون و مقامات ایرانی کرونا گرفتند؟

کدام‌یک از سیاسیون و مقامات ایرانی کرونا گرفتند؟