آثار خشوع قلبی در رفتار

خشوع امری قلبی است و البته اثر آن در ظاهر نمایان می شود که به آن خضوع می گویند. البته آثار قلب خاشع شبیه برخی رفتارهای دیگری است که اساس و ریشه هایی غیر از خشوع دارد و منبعث از خشوع قلبی نیست.
سه‌شنبه، 27 مهر 1400
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
آثار خشوع قلبی در رفتار
خشوع امری قلبی است و البته اثر آن در ظاهر نمایان می شود که به آن خضوع می گویند. البته آثار قلب خاشع شبیه برخی رفتارهای دیگری است که اساس و ریشه هایی غیر از خشوع دارد و منبعث از خشوع قلبی نیست. به بیان برخی از علمای اخلاق، تفاوت این دو رفتار ظاهری مانند تفاوت بین گریه و شیون مادری است که حقیقتاً فرزندش را از دست داده و داغ فرزند دیده است، و زنی که در واقع فرزندی را از دست نداده است، ولی برای دیگری نوحه خوانی می کند، یا به قول معروف ادا در می آورد و نمایش بازی می کند. تفاوت این دو نوحه و ناله بسیار است: یکی نمایش بازی می کند، ولی دیگری حقیقتاً از درون جانش می سوزد و دلش به درد آمده است.
 
در نماز نیز چنین است. کسی که حقیقتاً دارای قلبی خاشع باشد، نمازش نیز خاضعانه است. آن خضوع چندان روح و روان فرد را دگرگون می کند و دلش را فرو می شکند که خود به خود در ظاهر و رفتارش نیز تأثیر می گذارد و آن را تغییر می دهد.

اگر انسان بتواند در حد و اندازه ی خودش عظمت خداوند را در آثار ظاهری و نمودهای ظاهری اش درک کند و فقر و ناچیزی خود را نیز بفهمد، یک حالت فروشکستگی در وی حاصل می شود که در تمام وجود او رسوخ و خودنمایی خواهد کرد. در این صورت، رنگ و رخسار، زبان و بیان، دیدگاه، قدرت دیداری و شنیداری، راه رفتن و نشست و برخاست و همه و همه تحت الشعاع آن قرار خواهند گرفت. قرآن کریم حالت انسان را در روز قیامت، هنگامی که حقیقت مسائل بر وی مکشوف می شود و بیچارگی خود را در برابر قدرقدرتی و قیومیت علی الاطلاق خدای یکتا می بیند، چنین ترسیم کرده است: یَوْمَئِذٍ یَتَّبِعُونَ الدَّاعِیَ لاَ عِوَجَ لَهُ وَ خَشَعَتِ الْأَصْوَاتُ لِلرَّحْمنِ فَلاَ تَسْمَعُ إِلاَّ هَمْساً؛ (1) «در آن روز همه ی مردم تابع حقی هستند که هیچ کژی در آن نیست و تمام صداها از خشیت خدا چندان خاشع است که جز صدای آهسته و پچ پچ، صدایی به گوش نمی رسد».

درباره ی حالات انسان در روز قیامت و برخاستن از قبرها می فرماید: خُشَّعاً أَبْصَارُهُمْ یَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ کَأَنَّهُمْ جَرَادٌ مُنْتَشِرٌ؛ (2) «در آن روز [که دعوت کننده به حق، همه ی مردم را به عالم هول انگیز قیامت دعوت می کند] آن کافران، در حالی که چشمان خود را فروهشته اند، چونان ملخ های سرگردان از قبرها برخیزند و به اطراف پراکنده شوند».

در این تعابیر قرآنی خشوع در مقابل عظمت الهی به گونه ای ترسیم شده است که سراسر وجود انسان را در بر می گیرد.

مفهوم عظمت الهی برای بسیاری از انسان ها روشن نیست و ذهن آنها توان درک آن را ندارد. از این رو، برای آماده شدن ذهن جهت درک این مفهوم، می توان از تأمل در عظمت آفرینش بهره گرفت. عظمت کرات و کهکشان ها به قدری است که گاه فواصل آنها میلیاردها سال نوری تخمین زده شده است. در چنین فضای بی کرانی، چیزی به نام کره ی زمین وجود دارد که در مقابل آنها حتی به اندازه ی یک حلقه انگشتر یا یک گردو نیز به حساب نمی آید. باز هم تصور کنید که روی همین گردوی کوچک ناچیز، شش میلیارد انسان با همه ی امکانات زندگی می کنند. در گوشه ای کوچک از این گردو، کشوری و در گوشه ای از آن شهری و در نقطه ای از آن ما در حال زیستن هستیم.

خداوند خالق مجموعه ای از جهان هستی است که این عالم پهناور و عظیم، گوشه ی کوچکی از آن به حساب می آید. حال در برابر این خدایی که همه ی این جهان را با یک اراده آفریده است و می تواند با یک اراده هم نابود کند، عظمت این عالم چیست؟ من چه هستم؟ چطور انسانِ با این حقارت، به خود جرئت می دهد که به خدا بگوید: تو گفتی، اما من نمی کنم! این نهایت جهالت، حماقت و بی شرمی است. انسانی که همه ی داشته هایش، زبانش، چشمش، گوشش، نَفَسی که می کشد، فکری که می کند، خواسته ای که دارد، لذتی که می برد، گذشته اش، آینده اش، همه و همه از اوست.

تصور و توجه به این امور، هر انسان عاقلی را فرو می شکند و حالت خشوع قلبی در وی پدید می آورد. طبیعی است در این حالت به فرموده ی قرآن، چشمان انسان فروهشته خواهد شد؛ تُنِ صدایش خواهد شکست و هیچ توجهی به خود نخواهد داشت.

علت اصلی تأکیدات بسیار بر اهمیت دادن به عبادات و حفظ حود و ضوابط آن، همین تأثیرات عمیقی است که آرام آرام بر روح و روان انسان و سپس در رفتار و اعمال او دارد؛ به خصوص درباره ی نماز، رعایت وقت، آثار ترتیبی بسیاری دارد. متأسفانه ما از این واقعیت غافلیم که خدای متعال با تشریع نماز و اوقات آن، چه منت بزرگی بر ما مسلمان ها گذاشته است. رعایت این اوقات انسان را در همه ی کارها با برنامه و منضبط بار خواهد آورد. این خود از خواص و ویژگی های تربیت بدنی است.
 

پی‌نوشت‌ها:

1. طه(20)، 108.
2. قمر(54)، 7.

منبع مقاله: مصباح یزدی، محمدتقی، (1391)، صهبای حضور(شرح دعای چهل و چهارم صحیفه ی سجادیه)، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمه الله علیه، چاپ اول.
تبلیغات در راسخون
نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
نوجوان امروز به چه چیزی نیاز دارد؛ الگو، فرصت یا شنیده شدن؟
نوجوان امروز به چه چیزی نیاز دارد؛ الگو، فرصت یا شنیده شدن؟
آیا مجازات به تنهایی انسان را اصلاح می کند؟
آیا مجازات به تنهایی انسان را اصلاح می کند؟
عراق در آستانه تنش تازه؟!
عراق در آستانه تنش تازه؟!
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم