اجل که رسید، گو به هندوستان

اَجَل و لحظه مرگ هر انسانی مشخص است و زمانی که آن لحظه برسد انسان به طور قطع از این دنیا می‌رود و هیچ چیزی ولو پیشرفته‌ترین تکنولوژی‌ها، انسان را از چنگال مرگ نمی‌تواند برهاند.
پنجشنبه، 15 اسفند 1392
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
اجل که رسید، گو به هندوستان
اجل که رسید، گو به هندوستان

 






 

زمینه پیدایش

به روزگار سلیمان پیغمبر، روزی مردی مرگ را در بازار دید که در او به تندی نظر می‌کند. وحشت‌زده به بارگاه سلیمان پناه برد و از او خواست تا باد را بفرماید که او را برداشته در دورترین نقطه خاک بر زمین بگذارد تا از مرگ در امان بماند. سلیمان که او را هراسان یافت، باد را فرمود چنان کند که دلخواه اوست. باد او را برداشته و در سرزمین هند بر زمین نهاد. همان دم مرگ ـ‌ که به انتظار او ایستاده بود ـ پیش آمد و گفت: ای مرد! مُردن را آماده باش! مرد که اکنون هراسش به حیرت مبدّل شده بود پرسید: چه شد که دیروز هنگامی که مرا دیدی و آن‌گونه تند در من نظر کردی جان مرا نگرفتی؟ مرگ گفت: ساعت مرگ تو امروز بود و من می‌دانستم که به فرمان حق می‌باید جان تو را در این لحظه در این نقطه بستانم، اما دیروز که تو را دیدم حیرت کردم که تو در آن جایی، ندانستم چگونه می‌باید روز دیگر تو را در این سوی جهان بیابم و بی‌جان کنم، آن نگاه که در تو کردم از سر حیرت بود.(1)

پیامها

اَجَل و لحظه مرگ هر انسانی مشخص است و زمانی که آن لحظه برسد انسان به طور قطع از این دنیا می‌رود و هیچ چیزی ولو پیشرفته‌ترین تکنولوژی‌ها، انسان را از چنگال مرگ نمی‌تواند برهاند.
کاربرد: 1. در بیان این نکته که اجل و مهلت زندگی هر کسی پیش خداوند معیّن است. 2. در تنبّه دادن به کسی که جاه و مقام او را مغرور ساخته و مرگ را از یاد برده است.

ضرب المثل های هم مضمون

ـ اجل سنگ است و آدم مثل شیشه.(2)
ـ پیش اجل چه صاحبقِران، چه رضا کچل.(3)
ـ با مرگ کجا سود کُنَد قلعه محکم.
ـ به فرجام گیتی نماند به کس.
ـ پیمانه چو پر شد چه شیرین و چه تلخ.
ـ ز مادر، همه مرگ را زاده‌ایم.
ـ مرگ شتری است که در هر خانه‌ای می‌خوابد.
ـ نیابد کسی چاره از چنگ مرگ.)(4)
ـ هم آنها که دویدند، هم آنها که خزیدند، آخر به هم رسیدند.(5)
ـ آدمیزاد لقمه مرگ است.(6)

اشعار هم مضمون

آن‌که نمرده است و نمیرد تویی * و آن‌که تغیّر نپذیرد تویی ما همه فانی و بقا بس تو راست * مُلک تعالی و تقدّس تو راست(7) (نظامی)
اگر سال گردد هزار و دویست * به جز خاک تیره تو را جای نیست(8) (فردوسی)
اگر شاهی، گدایی، آخرش مرگ * اگر زرّین‌کلاهی، آخرش مرگ(9)
(دردی است اجل که نیست درمان او را * بر شاه و وزیر هست فرمان او را شاهی که به حکم دوش، کرمان می‌خورد * امروز همی خورند کرمان او را)(10)

ریشه های قرآنی حدیثی

«کُلُّ نَفْسٍ ذَآئِقَةُ الْمَوْتِ؛ هر جانداری (طعم) مرگ را خواهد چشید.‌» (آل عمران: 185)
«أَیْنَمَا تَکُونُواْ یُدْرِککُّمُ الْمَوْتُ وَلَوْ کُنتُمْ فِی بُرُوجٍ مُّشَیَّدَةٍ؛ هر کجا باشید مرگ شما را در می‌یابد هر چند در قلعه‌های محکم باشید. (نساء: 78)
امام علی(علیه السلام): «اِنَّ اللهَ‌ مَلِکاً یُنادی فی کُلِّ یَوْمٍ: لِدُوا لِلْمَوْتِ وَاجْمَعُوا لِلْفَناءِ وَابْنُوا لِلْخَرابِ؛ خدا را فرشته‌ای است که هر روز جار می‌زند، بزایید برای مردن و گرد آورید برای نابود گشتن و بنا کنید برای ویران شدن».

لغات

گو: بگو.
حیرت: تعجّب.
مبدّل شد: تبدیل شد.
صاحبقران: از القاب پادشاهان.
سود کند: نفع رساند.
فرجام: پایان کار، سرانجام.
گیتی: جهان.
وان‌که: و آن که.
زرّین‌کلاهی: تاج طلایی، کلاه طلا‌بافت، کنایه از پادشاهی.
دوش: دیشب.
کرمان: کرم‌ها.

پی نوشت ها :

1. امین خضرایی، فرهنگ‌نامه امثال و حکم ایرانی، شیراز، نوید شیراز، چ 1، 1382، ص 81.
2. ابراهیم شکورزاده بلوری، دوازده هزار مثل فارسی، مشهد، آستان قدس رضوی، چ 2، 1384، ص 70.
3. همان، ص 316.
4. غلامرضا حیدری ابهری، حکمت‌نامه پارسیان، قم، نشر جمال، چ 1، 1385، ص 639.
5. احمد شاملو، کوچه، تهران، مازیار، 1377، ج 1، ص 1831.
6. همان، ص 396.
7. امثال و حکم دهخدا، تهران، امیر کبیر، چ 4، 1357، ج 1، ص 151.
8. همان، ص 217.
9. ابراهیم شکورزاده بلوری، دوازده هزار مثل فارسی، مشهد، آستان قدس رضوی، چ 2، 1384، ص 141.
10. امثال و حکم دهخدا، ج 2، ص 1076.
11. نهج‌البلاغه سید رضی، تحقیق: سید کاظم محمدی، قم، انتشارات امام علی(علیه السلام)، چ 2، 1396 هـ.ق، حکمت 132.

منبع مقاله :
مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما



 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم