زبان سرخ، سرم را به دار نبری!

شخص بدزبانی ترمه* می‌بافت و مرتب می‌گفت: «ای زبان، سرم را به دار نبری!» دزدی در کمین بود تا ترمه او را بدزد، اما از گفته آن مرد تعجب کرد و پیش خود گفت: «از سر ترمه می‌گذرم و منتظر می‌مانم ببینم مقصود ترمه‌باف از
يکشنبه، 18 اسفند 1392
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
زبان سرخ، سرم را به دار نبری!
زبان سرخ، سرم را به دار نبری!

 






 

زمینه پیدایش

شخص بدزبانی ترمه* می‌بافت و مرتب می‌گفت: «ای زبان، سرم را به دار نبری!» دزدی در کمین بود تا ترمه او را بدزد، اما از گفته آن مرد تعجب کرد و پیش خود گفت: «از سر ترمه می‌گذرم و منتظر می‌مانم ببینم مقصود ترمه‌باف از این سخن چیست.» سرانجام کار ترمه تمام شد و ترمه‌باف آن را برداشت و برای پادشاه برد. دزد هم دنبال او تا قصر پادشاه رفت. در بین راه آن مرد مرتب، آن جمله را تکرار می‌کرد. وقتی ترمه باف به حضور شاه رسید، ترمه را تقدیم کرد. شاه از او تعریف و تمجید کرد و گفت: «استاد،‌ این ترمه برای چه خوب است؟» مرد بدزبان گفت: «خوب است تو بمیری روی تابوتت بکشند.» حاکم از این نفوس بد، رنجید و امر کرد آن مرد را به دار کشند. در این هنگام دزد پیش‌ آمد و تعظیمی کرد و گفت: «قربان، من دزدم؛ در کمین بودم این ترمه را بدزدم. شنیدم این مرد مدام به زبانش التماس می‌کرد و می‌گفت: (زبان سرخ، سرم را به دار نبری!) به این دلیل او قلباً آدم بدخواهی نیست، بلکه زبانش بد است». پادشاه، شفاعت دزد را قبول کرد و مرد بدزبان را بخشید و دزد را هم به کاری گماشت.(1)

پیامها

درباره کسی می‌گویند که نتواند زبان خود را مهار کند و با یک کلام ناشایست شرّی به پا کند.(2)

ضرب المثل های هم مضمون

ـ زبان سرخ، سر سبز می‌دهد بر باد.(3)
ـ فتنه‌ها در عالم از تیغ زبان پیدا شود.(4) (واعظ)
ـ لب که بی جا باز شد، در دام افتد آدمی.(5) (طایی شمیرانی)
ـ دیگ را آتش به جوش می‌آورد، آدم را حرف.(6)
ـ خوش‌زبان باش، در امان باش.(7)

اشعار هم مضمون

مرد خاموش، در امان خداست * آدمی از زبان خود به بلاست(8) (ناصر خسرو)
زبان، سر را عدوی خانه‌زاد است * زبان، بسیار سر بر باد داده است(9) (وحشی بافقی)
هست تیغ زبان ز تیغ بَتَر* کاین خورد بر تن، آن خورد به جگر(10) (مکتبی)
آنچه زخم زبان کند با من * زخم شمشیر جان‌ستان نکند!(11) ناگفته بسی به بود از گفته رسوا.(12) (ناصر خسرو)
عالمی را یک سخن ویران کند.(13) (مولوی)

ریشه های قرآنی حدیثی

امام علی(علیه السلام): «رُبَّ کَلامٍ کَالْحُسام؛ بسا سخنی که چون شمیر برّان است.»(14)
امام علی(علیه السلام): «ضَرْبُ اللِّسانِ اَشَدُّ مِنْ ضَرْبِ السِّنانِ؛ ضربه زبان از ضربه سر نیزه شدیدتر است.»(15)
رسول خدا(صلی الله علیه وآله): «بَلاءُ الاِنْسانِ مِنَ الِّلسانِ؛‌بلای آدمی از زبان اوست».(16)

لغات

ترمه (تَ / تُ مِ): پارچه پشمی که قسمتی از شال است و دارای رنگ‌های متعدد و گل‌بوته است. دهخدا، ج 5، ذیل واژه ترمه.
عدو: دشمن.
بَتَر: بدتر.

پی‌نوشت‌ها:

1. تمثیل و مثل، ج 2، ص 125.
2. همان.
3. امثال و حکم دهخدا، ج 2، ص 893.
4. ابراهیم شکورزاده بلوری، دوازده هزار مثل فارسی، ص 741.
5. فرهنگ‌نامه امثال و حکم ایرانی، ص 1014.
6. دوازده هزار مثل فارسی، ص 555.
7. امثال و حکم دهخدا، ج 2، ص 761.
8. همان، ج 1، ص 26.
9. همان، ج 2، ص 892.
10. همان، ج 4، ص 1979.
11. همان، ج 1، ص 51.
12. همان، ج 4، ص 1785.
13. همان، ج 2، ص 1088.
14. تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ح 5273.
15. علامه مجلسی، بحارالانوار، ج 71، ص 286.
16. همان.

منبع مقاله: مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما

/م

 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
شایعه در یک کلیک؛ بازنشر اخبار، خطرات شایعه‌پراکنی و لزوم تبیین در فضای مجازی
شایعه در یک کلیک؛ بازنشر اخبار، خطرات شایعه‌پراکنی و لزوم تبیین در فضای مجازی
خاطره تلخ دختر شهید طهرانی مقدم از اولین نامه‌ای که به پدرش نوشت‏
play_arrow
خاطره تلخ دختر شهید طهرانی مقدم از اولین نامه‌ای که به پدرش نوشت‏
افزایش مشکلات مردم غزه همزمان با فصل سرما
play_arrow
افزایش مشکلات مردم غزه همزمان با فصل سرما
تشریح اهداف برگزاری اولین سالگرد شهادت رهبر شهید
play_arrow
تشریح اهداف برگزاری اولین سالگرد شهادت رهبر شهید
تصاویر دیده‌نشده از رزمایش موشکی سپاه در سال ۱۳۸۳
play_arrow
تصاویر دیده‌نشده از رزمایش موشکی سپاه در سال ۱۳۸۳
بدون محدودیت جغرافیایی که می‌گوییم این‌گونه است...
play_arrow
بدون محدودیت جغرافیایی که می‌گوییم این‌گونه است...
پهپاد ایرانی چطور بالای سر «ناو روح» آمریکا رفت؟
play_arrow
پهپاد ایرانی چطور بالای سر «ناو روح» آمریکا رفت؟
انهدام و رهگیری یک فروند پهپاد MQ1 در آسمان جزیره قشم
play_arrow
انهدام و رهگیری یک فروند پهپاد MQ1 در آسمان جزیره قشم
هشدار ایران در شورای امنیت به آمریکا و متحدانش
play_arrow
هشدار ایران در شورای امنیت به آمریکا و متحدانش
مادری که بعد از ۱۸ سال فرزندش را پیدا کرد!
play_arrow
مادری که بعد از ۱۸ سال فرزندش را پیدا کرد!
گوشه‌هایی از عزاداری شام شهادت حضرت فاطمه(س) در زینبیه
play_arrow
گوشه‌هایی از عزاداری شام شهادت حضرت فاطمه(س) در زینبیه
دبیر: حسن یزدانی جزو بی‌نظیرهای تاریخ کشتی دنیاست
play_arrow
دبیر: حسن یزدانی جزو بی‌نظیرهای تاریخ کشتی دنیاست
بهترین کشتی‌گیر حال حاضر دنیا از نظر علیرضا دبیر
play_arrow
بهترین کشتی‌گیر حال حاضر دنیا از نظر علیرضا دبیر
نماهنگ/ "زدیم دوباره می‌زنیم" با نوای مهدی رسولی
play_arrow
نماهنگ/ "زدیم دوباره می‌زنیم" با نوای مهدی رسولی
اظهارات قالیباف درباره شرایط توافق با آمریکا
play_arrow
اظهارات قالیباف درباره شرایط توافق با آمریکا