اتميسم

 atomism

اتميسم يا ذره گرايي، اصطلاحي است كه از فيزيك اقتباس شده. اين واژه با تبيين اتمي جهان مادي از دموكريت تا نيوتن و تا به امروز سازگار است. اتميسم زماني كه در سياست و جامعه به كار مي رود افراد را واحدهاي مستقل و خودكفايي تلقي مي كند كه همه ي واحدهاي اجتماعي بزرگ تر را شكل مي دهند. از نظر اتميست ها، واحد بنيادين عبارت است از افراد مجزا از هم.
البته اتميسم بيشتر به صورت اتهامي عليه برخي متفكرين سياسي و اجتماعي به كار مي رود و نه آن كه خود آنها اين مفهوم را براي توصيف نظراتشان به كار ببرند. به دشواري مي توان متفكري را يافت كه صراحتاً اين ديدگاه را بپذيرد، اما اگر چنين متفكراني وجود داشته باشند، هايِك و نوزيك در رأس آنها قرار دارند. اتهام موردبحث را بيشترْ هگلي ها، ماركسيست ها و جامعه گرايان مطرح مي كنند كه بر شكل گيري [ هويت ] افراد در روابط اجتماعي و در بطن شرايط زندگي تأكيد مي ورزند. در اين باره مي توان به مقاله ي مهم چارلز تيلور به نام « اتميسم » ( Atomism,1985 ) ‌اشاره كرد كه در آن وي به ذره گرايي موجود در آثار نوزيك مي تازد و در مقابل، اين مفهوم ارسطويي را مطرح مي كند كه « انسان يك حيوان اجتماعي و در حقيقت حيواني سياسي است، چون به تنهايي خودكفا نيست و در خارج از دولت شهر، از يك جنبه ي مهم نمي تواند خودكفا باشد » ( Taylor 1985:190 ).
اشكال مختلف اين نقد بايد متمايز شوند. اتميسم ممكن است به رهيافتي روش شناختي اشاره داشته باشد كه در آن تمامي امور [ اجتماعي ] با ارجاع به افراد و عملكردشان تبيين مي شوند. براساس اين رهيافت، هرگونه توضيحي كه با ارجاع به طبقات اجتماعي يا نيازهاي نهادها ارائه مي شود نهايتاً به تبيين هايي تقليل مي يابد كه به فرد ارجاع مي دهد. اين فردگرايي روش شناختي را مي توان از فردگرايي اخلاقي متمايز كرد كه بر دو ادعا متمركز است: يكي آن كه عامل (1) نهاييْ فرد است؛ و ديگر آن كه فرد بايد به جاي تعقيب خير همگاني، نفع شخصي خود را دنبال كند كه نوعي از خويشتن خواهي اخلاقي ( ethical egoism )‌ است.

پي نوشت :

1.agent

منبع مقاله :
پايك، جان، (1391)، فرهنگ اصطلاحات فلسفه ي سياسي، مترجمان: سيد محمدعلي تقوي- محمدجواد رنجكش، تهران: نشر مركز، چاپ اول