مفهوم رقابت انحصاري

شما سرگرم قدم زدن به سمت کتابفروشي و خريد کتابي براي مطالعه در ايام تعطيلات خود هستيد. در قفسه ی فروشگاه، کتاب معماگونه اي اثر جان گريشام، رماني حادثه اي اثر استيفن کينگ، رمان عاشقانه اي اثر دانيل استيل، خاطراتي از فرانک مک کورت و بسياري کتاب هاي ديگر را مشاهده مي کنيد. وقتي شما کتابي انتخاب و خريداري مي کنيد، در کدام بازار قرار داريد؟
از يک جنبه به نظر مي رسد که بازار کتاب بازاري رقابتي است. زيرا شما در قفسه هاي کتابفروشي کتاب هاي بسيار زياد که مؤلفان و ناشران مختلف چاپ کرده اند، مشاهده مي کنيد. يک خريدار در اين بازار هزاران کالاي رقيب براي انتخاب در اختيار دارد. از آن جا که هر کس مي تواند با تأليف و چاپ يک کتاب وارد اين بازار شود، تجارت کتاب سود چنداني ندارد.
از سوي ديگر، به نظر مي رسد که بازار کتاب بازاری انحصاري است. زيرا هر کتاب منحصر به فرد است، و ناشران توانايي و اختيار قيمت گذاري دارند. فروشندگان اين بازار به جاي آن که قيمت پذير باشند، قيمت گذارند. در واقع قيمت کتاب ها بسيار بيش تر از هزينه ی نهايي آن است. براي مثال، قيمت يک جلد کتاب با جلد سخت 25 دلار است، در حالي که هزينه هاي چاپ هر واحد اضافي کم تر از 5 دلار است.
بازارهايي که برخي ويژگي هاي بازار رقابت و برخي ويژگي هاي بازار انحصار را دارند، بازار رقابت انحصاري مي ناميم. ويژگي هاي بازار رقابت انحصاري به شرح زير است:

• فروشندگان بسيار:

در اين بازار بنگاه هاي بسيار زيادي وجود دارند که در مقابل يک گروه از خريداران با هم رقابت مي کنند.

• محصول متمايز.

هر بنگاه کالايي توليد مي کند که حداقل اختلاف اندکي با کالاي توليدي ساير بنگاه ها دارد. بنابراين به جاي آن که بنگاه ها قيمت پذير باشند، هر بنگاه با يک منحني تقاضاي با شيب نزولي رو به روست.

• آزادي ورود به بازار:

بنگاه ها مي توانند بدون هيچ محدوديتي به بازار وارد يا از آن خارج شوند.
بنابراين تعداد بنگاه هاي بازار رقابت انحصاري آن قدر تغيير مي کند و تعديل مي شود تا سود اقتصادي به صفر برسد.
با اندکي دقت مي توان فهرستي طولاني از بازارهايي با ويژگي هاي فوق ارائه کرد: بزار کتاب، سي دي، فيلم، بازي هاي رايانه اي، رستوران ها، لوازم چوبي و مبلمان، کلاس هاي آموزشي و امثال آن.
رقابت انحصاري مشابه بازار انحصار چند جانبه نوعي بازار بين دو بازار رقابت و انحصار است. اما بازار انحصار چند جانبه و بازار رقابت انحصاري دو بازار کاملاً متفاوت اند. بازار انحصار چند جانبه با بازار رقابت کامل تفاوت دارد، زيرا در اين بازار فقط تعداد اندکي فروشنده وجود دارد. تعداد اندک فروشنده باعث مي شود تا رقابت جدي ميان آن ها کم تر باشد و انتخاب راهبرد هر بنگاه (با توجه به راهبرد ساير بنگاه ها) اهميت حياتي دارد. برعکس، در بازار رقابت انحصاري تعداد زيادي فروشنده وجود دارد و سهم هر يک از آن ها نسبت به کل بازار اندک است. يک بازار رقابت انحصاري با بازار رقابت کامل متفاوت مي شود، زيرا در اين بازار محصول هر فروشنده با محصول ساير فروشندگان تفاوت اندکي دارد.
منبع مقاله :
منکيو، گريگوري، (1391) ، کليات علم اقتصاد، ترجمه: حميدرضا ارباب، تهران: نشرني، چاپ اول.