اسطوره شناسی مهرگیاه

در فرهنگ ها به مردم گیاه ( گیه= انسان ) یا سگ کَن یا بیروح الصنم و لعبت المطلقه نیز نام گذاری شده است. گیاهی است به شکل دو انسان به هم پیچیده است.
شنبه، 26 مهر 1393
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
اسطوره شناسی مهرگیاه
مهرگیاه در فرهنگ، به مردم گیاه ( گیه= انسان ) یا سگ کَن یا بیروح الصنم(1) و لعبت المطلقه نیز نام گذاری شده است. گیاهی است به شکل دو انسان به هم پیچیده که در سرزمین چین می روید و به صورت نگونسار است، چنان که ریشه ی آن به منزله ی سر اوست. این دو، که به صورت نر و ماده اند، دست در گردن هم کرده و پای ها در یکدیگر محکم ساخته اند و گویند هر کس آن را بی واسطه با دست بکَند به فاصله ی کمی بمیرد.
 

در معرفی مهرگیاه آمده است: «در کتب پزشکی قدیم ( مثل تحفه ی حکیم مؤمن و بحر الجواهر ) خواصی برای آن نقل کرده اند که اگر قدری از آن را با شیر گاو به خورد زن عقیمی بدهند، فرزند زاید. اگر زن از قسمت نر آن بخورد، پسر، و اگر از قسمت ماده ی آن بخورد، فرزند دختر می زاید. طریق کندن آن چنان است که اطرافش را خالی می کنند، چنان که به اندک زوری کنده شود و ریسمانی بر آن بندند و سر ریسمان را بر کمر سگ شکاری پیش آن سگ رها کنند، چون آن سگ عقب شکار بدود، بعد از چند روز بمیرد. »(2 )

« در طی قرون، خرافات عجیبی در اطراف خواص آن درمیان مردم شایع بوده است. عبرانی ها تصور می کردند که مهرگیاه برای تقویت افراد عقیم مفید است. چینی ها معتقد بودند که مهرگیاه برای تقویت افراد خسته و ضعیف نافع است. »(3) ( قرص یا ساییده ی گیاهی که به نام « جین سینگ » از چین صادر می شود و با تبلیغ خرافات- با تأکید بر خاصیت اعجاب آور تقویت نیروی جنسی آن- به سودهای سرشار می رسند، همین مهرگیاه است ).

دکتر مهرداد بهار، بر اساس اسطوره ی کیومرث و مشی و مشیانه نظر داده که مشی و مشیانه باید همین مهرگیاه باشند. « در افسانه هاست که گیاه مزبور از آب منی مردی که بی گناه کشته شده بود، به وجود آمده است. »(4) « این گیاه در نواحی شمالی و شرقی ایران به فراوانی می روید و در تداول عامه به مردم گیاه موسوم است. »(5)

مهرگیاه در ایران برای جلب دوستی و مهر و محبت مثل شده است. در قدیم به طور کنایی می گفتند که فلانی مهرگیاه دارد، و منظور این بوده که عصاره یا شیره ی مهرگیاه نزد خود دارد و می تواند با خوراندن آن به هر کس، توجه یا محبت او را جلب کند. عده ای نیز در قدیم معتقد بودنه اند که صرف داشتن این گیاه، بدون خوراندن آن به دیگران، برای جلب محبت هر کس کافی است. در فرهنگ سنتی یا عامه ( فرهنگ مردم یا فولکور ) می گفتند به کسانی که از شدت عشق به حالت مستی و جنون می رسیدند و از خود بی خود می شدند، مهرگیاه به او خورانده اند یا اگر کسی می خواست محبت و عشق دیگری را به خود جلب کند، پنهانی در غذای او مهرگیاه می ریخت. چون معتقد بود که مهر گیاه دارای خاصیت روانی جادویی است و می تواند کسی را دل بسته ی کس دیگری کند.

« در محاوره ی عامه و در اشعار، اغلب به این معنی اشاره شده است: گویند هر کس مهرگیاه داشته باشد، همگان او را به شدت دوست می دارند. »(6)

در ادبیات به کلمه ی مهر و مردم ( =گیا ) در این مفهوم، معانی متعددی پرداخته شده و بسیاری از شعرا از آن سود برده اند:

رهرو منزل عشقیم و زد سر حد عدم *** تا به اقلیم وجود این همه راه آمده ایم

سبزه ی خط تو دیدیم و زبستان بهشت *** به طلب کاری این مهرگیاه آمده ایم ( حافظ، ص 293 )

مهربانی زمن آموز دگر عمر نماند *** به سر تربت سعدی بطلب مهرگیاه ( سعدی، ص 320 )

باد صبا که مخل نبات و نیات بود *** مردم گیاه شد که نه مردست و نه زن ( انوری، ص83 )

گه بر رخ آن مهرگیاه بازم عشق *** گه بر سر آن زلف دو تا بازم عشق

از سرتاپایش ز یکدیگر خوب تر است *** حیوان شده ام که برکجا بازم عشق ( حسن غزنوی )

ای نوش کرده ز هر گیاهی ز باغ مهر *** الحق خجسته مهرگیاهی تو داشتی ( انوری، ص 313 )

بر دماوند ز شعله ی آتش *** فتح باب کف تو مهرگیاه ( انوری، ص 338 )

بر گرد چشمه ی مهرت دمیده مهرگیاه *** تو عین آب حیاتی علیک عین اله ( سلمان ساوجی، ص 598 )

« او [ دختر موبور ترکمنی ] مثل یک منظره ی رؤیایی افیونی، به من جلوه کرد. او همان حرارت عشقی مهرگیاه را در تن من تولید کرد. » ( بوف کور، ص 19 )

 

نویسنده: احمد ضابطی جهرمی

پی‌نوشت‌ها:

1- بیروج الصنم، بیخ لقای بشری است به شکل دو انسان که بر روی یکدیگر گذاشته باشند و آن را مهرگیاه یا سگ کن نیز گویند. ( برهان قاطع، ذیل ص 2425 ).
2- فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی، ص 408.
3- گل و گیاه در ادبیات منظوم فارسی، ص 392.
4- فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی، ص 408.
5- فرهنگ معین، مدخل مهرگیاه.
6- گل و گیاه در ادبیات منظوم فارسی، ص 393.

منبع مقاله : ضابطی جهرمی، احمد؛ ( 1389 )، پژوهش هایی در شناخت هنر ایران، تهران: نشر نی، چاپ اول.
/ج

 

تبلیغات در راسخون
نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
تفاوت استراتژی و تاکتیک در علوم ژئوپلیتیک و روابط راهبردی
تفاوت استراتژی و تاکتیک در علوم ژئوپلیتیک و روابط راهبردی
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد