حدیث کرامت نفس

امام سجاد علیه السلام فرمودند:

مَن کَرُمَت عَلَیهِ نَفسُهُ هانَت عَلَیهِ الدُنیا؛

هر کس نفس خود را ارجمند و باکرامت دارد، دنیا در نظرش بی مقدار خواهد شد.

تحف العقول، ص ۲۷۸

خودشناسی را سودمندترین شناخت‌ها دانسته‌اند. در بحث خودشناسی، یکی از محورها، شناخت ارزش وجودی انسان است، یکی هم شناخت میزان و استعداد رشد و بالندگی در مسیر عبودیت و کمال.
در روایات است: آگاه باشید که بهای وجود شما «بهشت» است، پس خود را جز به بهشت نفروشید: «لَیس لاَنفُسِکُم ثَمَنٌ الاّ الجَنَّةَ فَلا تَبیعُوها اِلاّ بها» (نهج البلاغه، حکمت ۴۵۶)
با این دیدگاه، انسان خود را عزیز می‌دارد و برای خود، قدر و قیمتی عظیم می‌شناسد و دنیا و آنچه در آن است،
در نظرش بی مقدار و ناچیز جلوه می‌کند. در نتیجه، نه تابع نفس امّاره می‌شود، نه پیروی شیطان می‌کند، نه اسیر مادیّات می‌گردد، نه روح بلندش در چهاردیواری تنگ و محدود «زندان دنیا» اسیر می‌شود و زبان حال او این است که:
مرغ باغ ملکوتم، نیَم از عالم خاک
چند روزی قفسی ساخته اند از بدنم
ای خوش آن روز که پرواز کنم تا بر دوست
به هوای سر کویش پر و بالی بزنم
(مولوی)
راه رها شدن از دام‌های شیطان و رذایل اخلاقی و گناهان هم توجّه به همین «کرامت نفس» است که امام، آن را مبنای برتر دیدن انسان از دنیا می‌داند. اولیای الهی، هرگز دل به دنیا نبستند، چون آن را ناچیز می دیدند. امامان ما، شوق پرواز از این خاکدان داشتند، چون خود را قیمتی تر از آن می‌دیدند که مفتون دنیا شوند. راه رهایی از دام دنیا، توجه به کرامت و ارزش انسان است.

منبع: حکمت‌های سجادی (ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام سجاد علیه‌السلام)، پديدآورنده: جواد محدثی، ناشر: آستان قدس رضوی (به نشر)، 1390.