خصوصیات منافق

امام سجاد علیه السلام فرمودند:

إنَّ المُنافِقُ یَنهی وَ لایَنتَهی وَ یَأمُرُ بِما لا یَأتی وَ إذا قامَ إلَی الصَّلاةِ إعتَرَضَ؛

همانا منافق، (از بدی) نهی می‌کند ولی خودش دست نمی‌کشد و دستور به چیزی می‌دهد که خودش عمل نمی‌کند و چون به نماز می‌ایستد، رو به این سو و آن سو می‌گرداند.

کافی، ج ۲، ص ۳۹۶

«نفاق»، دوگانگی در ظاهر و باطن و گفتار و کردار است. آن که چیزی می‌گوید که به آن عقیده ندارد، یا بر خلاف عقیده‌اش کاری را انجام می‌دهد، یا در اعمالش ریا و تظاهر است، «منافق» است.
تاریخ اسلام، همیشه از نفاق پیشگان ضربه خورده و منافقان دشمنان سرسخت اسلام و مسلمانان بوده و هستند و مسلمانان باید هوشیار باشند و منافقان را بشناسند، تا از سوی آنان از پشت خنجر نخورند.
در قرآن، یک سوره به نام «منافقون» است. در آیات فراوان دیگری (از جمله در سوره‌ی توبه و نساء) به معرفی آنان و ترسیم ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری و گفتاری آنان پرداخته است. در این حدیث، سه نشانه برای منافق مطرح شده است:
۱- این که از کارهایی که ناپسند است نهی می‌کند، ولی خودش از انجام آن کارها پرهیز نمی‌کند.
۲- این که به کارهای خوب دستور می‌دهد، ولی خودش انجام نمی‌دهد.
مشکلی دارم ز دانشمند مجلس بازپرس
توبه فرمایان چرا خود توبه کمتر می‌کنند
(حافظ)
۳- وقتی نماز می خوانند، فکر و توجه‌شان به جای دیگر است و در واقع، نماز را نه از روی عقیده و به عنوان یک تکلیف دینی، بلکه برای این که خود را مسلمان معرفی کنند و مردم را فریب دهند، می‌خوانند، از این رو هنگام نماز، حضور قلب و خشوع ندارند و به این طرف و آن طرف نگاه می‌کنند.
آنچه مایه‌ی ارزش عملی است، اخلاص است. و آنچه اعمال را بی ارزش می‌کند، نفاق است.

منبع: حکمت‌های سجادی (ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام سجاد علیه‌السلام)، پديدآورنده: جواد محدثی، ناشر: آستان قدس رضوی (به نشر)، 1390.