اجتناب از دورغ

امام سجاد علیه السلام فرمودند:

إتَّقُوا الکَذِبَ الصّغیرَ مِنهَ و الکَبیرَ فِی کُلِّ جِدٍّ وَ هَزلٍ، فَإنَّ الرَّجُلَ إذا کَذِبَ فِی الصَّغیرِ إجتَرَئَ عَلَی الکبیرِ؛

از دروغ بپرهیزید، چه کوچک باشد، چه بزرگ، چه جدّی باشد و چه شوخی؛ چرا که انسان اگر دروغ کوچک بگوید، بر دروغ بزرگ هم جرأت پیدا می‌کند.

کافی، ج ۲، ص ۳۳۸

در مثل‌های فارسی آمده است: «تخم مرغ دزد، شتر دزد می شود».
این اشاره به یک واقعیت مهم تربیتی و اخلاقی است. خصلت‌ها در انسان به مرور و بر اثر تکرار، نهادینه می‌شوند و قوت می‌گیرند و ریشه می‌دوانند. دروغگویی، یکی از گناهان بسیار زشت و ناپسند است. بین دروغ کوچک و بزرگ تفاوتی نیست. جدّی و شوخی آن هم فرقی ندارند. اگر کسی در یک مورد جزیی خلاف کند و آن را کوچک بشمارد، به خلاف‌های بزرگ‌تر هم کشیده می‌شود. اگر گناه کوچک تکرار شود، به «گناه کبیره» تبدیل می‌شود. اگر دروغ کوچک عادی گردد، راه برای دروغ‌های بزرگ‌تر هم باز می‌شود.
در روش‌های تربیتی، باید چنان باشد که کار ناپسند، چه کوچک و چه بزرگ، در نظر انسان زشت جلوه کند و قبح آن از میان نرود. اغلب تبهکاران حرفه‌ای و مجرمان سابقه‌دار و افراد شرور، ابتدا دست به خلاف‌های جزیی زده‌اند و به مرور به یک جانی بزرگ و خلافکار قهّار تبدیل شده‌اند. اگر از همان آغاز، جلو جرم کوچک گرفته شود، سر از جرم بزرگ درنمی‌آورد.
راه خودسازی و کنترل زبان هم همین است که از امور جزیی و ساده شروع کنیم و در مسائل عادی و ناچیز، از دروغ و بیهوده‌گویی بپرهیزیم، تا به وادی خطاهای بزرگ کشیده نشویم. کسی که طبق ضرب المثل یاد شده، تخم مرغ می‌دزدد، به تدریج جرأت پیدا می‌کند و شتر هم می‌دزدد.
مواظب زبانمان باشیم و به شوخی هم دروغ نگوییم.

منبع: حکمت‌های سجادی (ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام سجاد علیه‌السلام)، پديدآورنده: جواد محدثی، ناشر: آستان قدس رضوی (به نشر)، 1390.