چهارشنبه، 25 تير 1399
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما

روش صحیح پرسیدن

امام علی علیه‌ السلام در پاسخ کسى که از وى مشکلى را پرسید، فرمودند:
لِسَائِلٍ سَأَلَهُ عَنْ مُعْضِلَةٍ سَلْ تَفَقُّهاً وَ لَا تَسْأَلْ تَعَنُّتاً فَإِنَّ الْجَاهِلَ الْمُتَعَلِّمَ شَبِیهٌ بِالْعَالِمِ وَ إِنَّ الْعَالِمَ الْمُتَعَسِّفَ«» شَبِیهٌ بِالْجَاهِلِم.

برای فهمیدن بپرس نه برای آزار دادن که نادان آموزش گیرنده همانند داناست و همانا دانای بی انصاف چون نادان بهانه جو است.

نهج البلاغه: حکمت 312
شرح حدیث:
امام علیه السلام صحیح پرسیدن را آموزش می دهد. سوال کنندگان متفاوتند بعضی برای آن که طرف مقابل را ضایع کنند می پرسند و بعضی جهت اظهار فضل که ما هم چیزهایی می دانیم می پرسند و قصد فهمیدن ندارند اینها همانند که امام علیه السلام فرمودند: دانای بی انصافند و قصد بهانه جویی دارند.

پس بهترین نوع پرسش برای فهمیدن و دانستن چیزی که از آن ناآگاهی وجود دارد و موضوعی باشد که فایده ای بر آن مترتب باشد.

گاهی بعضی پرسش ها به ضرر پرسش کننده است.
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْیَاءَ إِنْ تُبْدَ لَکُمْ تَسُؤْکُمْ؛ ای اهل ایمان از چیزهایی که اگر فاش شود شما را ناراحت می کند سوال نکنید.(1)

اصبغ بن نباته می گوید: یک روز در محضر امیرالمومنین علی علیه السلام بودیم که حضرت برای مردم خطبه می خواندند. سپس فرمودند:

سَلُونی قَبلَ اَن تَفقِدُونی فَوَاللهِ لا تُسالُونِی عَن شَییءٍ مَضی و لا عَن شییءٍ یَکُوُن اِلّا نَباتُکُم بِهِ؛ بپرسید از من قبل از آنکه مرا از دست بدهید به خدا سوگند از گذشته و آینده هر چه بپرسید خبرش را برایتان بازگو می کنم.

در این لحظه سعد بن ابی وقاص از جا برخاست و گفت: ای امیرالمومنین به من خبر ده که چند عدد مو در سر و ریش من وجود دارد؟ امام علیه السلام فرمودند:
به خدا سوگند رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلم به من فرموده بود که تو چنین سوالی از من خواهی کرد.

و ما فِی رَاسِکَ وَ لحِیَتِکَ مِن شَعرَهٍ و فِی اصلها شیطانٌ جالِسٌ وَ اَن فِی بَیتِکَ لَسَخلاً یَقتُلُ الحُسَینَ اِبنِی وَ عُمَر بنِ سعدٍ یَومئِذٍ یَدرِجٌ بَینَ یَدَیهِ؛ این را بدان که در بن هر موی تو شیطانی نشسته است و در خانه ات گوساله ای را داری که فرزندم حسین را می کشد این در حالی بود که عمر سعد در آغوش سعد بن ابی وقاص بود.(2)

جالب اینجاست که یکی از مسشترقین غربی پس از مطالعه کلام امام علیه السلام که فرمودند:
سَلُونی قَبلَ اَن تَفقِدونی، می گوید: ای کاش من در محضر امیرالمومنین علی علیه السلام می بودم و راه های سیر و سفر به آسمان های هفت گانه را از او می پرسیدم چون امام علیه السلام در دنبال فرمایش خود فرمودند:
فَاَنَا بِطُرُقِ السَّماءِ اَعلَمُ مِنِّی بِطُرُقِ الاَرضِ؛ من راه های آسمان را بهتر از راه های زمین می شناسم یعنی علم کیهان شناسی نزد من است.(3)

شرح ابن میثم
امام علیه‌ السلام از گفتار پرسش کننده فهمید که هدفش آزمودن امام علیه‌ السلام است، این بود که قبل از پاسخ به ادب کردن و راهنمایى او پرداخت بر آنچه شایسته پرسش و هدف پرسیدن است یعنى چیز فهمى نه طرف را به سختى انداختن، چون مورد اوّل براى انسان مفید است.

تفقّها و تعنّتا دو مفعول له و یا دو مصدرند که جایگزین حال شده اند، امام علیه‌ السلام به وسیله قیاس مضمرى بر سؤال براى آموزش ترغیب کرده است که صغراى آن عبارت: فانّ الجاهل المتعلّم شبیه بالعالم است، و وجه شبه، مشترک بودن آن دو تن در دانش طلبى و مقصد است. و کبراى مقدّر آن چنین است: و هر کس که مانند عالم باشد، شایسته است که روش او را داشته باشد.

آن گاه از رفتن به راه نادرست در پرسش، و انحراف از آن به چیزى غیر از مقصود اصلى به وسیله قیاس مضمرى بر حذر داشته است که صغراى آن: فانّ العالم... بالجهل مى باشد، و وجه شبه آن است که چنان عالمى سؤال را بى مورد مطرح مى نماید و همچون نادان پرسشهاى نابجا و درخواست ناروا مى کند، و کبراى مقدّر نیز چنین است: و هر کس که شبیه نادانان باشد باید از روش او اجتناب کرد تا از این شباهت به دور باشد.(4)

پی‌نوشت‌ها:
1- سوره مائده، آیه 101
2- بحار الانوار، ج 44، ص 256
3- نهج البلاغه، خطبه 189
4- ترجمه شرح نهج البلاغه ابن میثم، ج 5، ص 681 و 682

منبع: حدیث زندگی: شرح حکمت های نهج البلاغه، کاظم ارفع، تهران: پیام عدالت، 1390.
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
play_arrow
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
play_arrow
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
play_arrow
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
play_arrow
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
play_arrow
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
play_arrow
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
play_arrow
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
play_arrow
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
play_arrow
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
play_arrow
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
play_arrow
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
play_arrow
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران