روش حکومت داری و مدیریت جامعه

امام علی علیه‌ السلام فرمودند:

وَ قَالَ علیه السلام لِزِیَادِ ابْنِ أَبِیهِ وَ قَدِ اسْتَخْلَفَهُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَلَى فَارِسَ وَ أَعْمَالِهَا فِی کَلَامٍ طَوِیلٍ کَانَ بَیْنَهُمَا نَهَاهُ فِیهِ عَنْ تَقْدِیمِ الْخِرَاجِ اسْتَعْمِلِ الْعَدْلَ وَ احْذَرِ الْعَسْفَ وَ الْحَیْفَ فَإِنَّ الْعَسْفَ یَعُودُ بِالْجَلَاءِ وَ الْحَیْفَ یَدْعُو إِلَى السَّیْفِ.

امام علی علیه السلام وقتی زیاد بن ابیه را به جای عبدالله بن عباس به فارس و شهرهای اطراف آن حاکم کرد او را در دستورالعملی طولانی از گرفتن مالیات نابه‌هنگام نهی کردند و فرمودند: عدالت را بگستران و از ستمکاری پرهیز کن که ستم رعیت را به آورگی کشاند و بیدادگری به مبارزه شمشیر می انجامد.

نهج البلاغه: حکمت 468

امام علیه السلام روش حکومت داری و مدیریت جامعه را بیان می کنند و آن جز به عدالت پایدار نمی ماند و سپس حضرت نهی از ستمکاری و ظلم به مردم می فرمایند که سبب درماندگی و بی خانمانی توده ها شده و در آخر عده ای را به جنگ مسلحانه بر علیه حکومت وادار می نماید.

چنان که در تمام دنیا اکثر حکومت ها به خاطر ظلمی که بر ملت های خویش روا می دارند غیر از عده ای که فتنه انگیز و کار سیاسی می کنند تا خود به ریاست و مقام برسند بقیه شورش کرده اگر تظاهرات و فریادهایشان به جایی نرسید خود را به سلاح گرم و سرد مسلح کرده بر علیه نظام حاکم می جنگند.

پیش بینی امام علیه السلام آن قدر شیوا و گویای حقیقت است که در تمام زمان ها تا قیامت مصداق های بارز و روشن دارد و حرف آن بزرگوار هیچ وقت کهنه و فرسوده نمی شود. امام علیه السلام در واقع از پیامدهای ظلم سخن می گویند. پیامدهایی که منجر به نابودی خواهد شد چنان که در جای دیگر در گفتارهای کوتاه فرمودند:

الظُّلمُ تَبِعاتٌ مِوبِقاتٌ؛ ظلم پیامدهایی مهلک دارد.(1)

اَلجَورُ عَسُوفٌ؛ ستم کجراهه است.(2)

اَلجَورُ مِمحاهٌ؛ ستم محو کننده است.(3)

پی‌نوشت‌ها:
1- غرر الحکم، ح 875
2- همان، ح 246
3- همان، ح 284

منبع: حدیث زندگی: شرح حکمت های نهج البلاغه، کاظم ارفع، تهران: پیام عدالت، 1390.