موافقان و مخالفان تفاوت زن و مرد (بخش اول)

 به طور خلاصه، نظریه های مختلف در زمینه تفاوت زن و مرد را می توان به دو دیدگاه کلی کاهش داد: یکی دیدگاهی که بر تفاوت اساسی زن و مرد تأکید دارد. در این دیدگاه زن و مرد دارای تفاوت های اساسی و گاهی به دو دنیای متفاوت نسبت داده شده اند (گری، ۱۹۹۲؛ کلیگان، ۱۹۸۲: مالتز و بروکر، ۱۹۸۲ و تانن، ۱۹۹۰). این دیدگاه به دلیل تأکیدهای زیادی که نسبت به تفاوت دارند، گاهی دچار خطا می شود و زن و مرد را دو جنس متضاد می داند، هرچند در مواردی این تضاد به چشم می خورد، اما تعمیم آن به نظر خطایی شناختی تلقی می شود. پژوهش ها به طور مسلم نشان می دهند که مردان از زنان پرخاشگرترند، اما اغلب زن و مردها با هم زندگی می کنند و به هم آسیب نمی زنند.

دیدگاه مخالف کسانی هستند که تلاش می کنند که تفاوت میان زن و مرد را کمتر از معمول ببینند. آنها معتقدند که تفاوت میان زن و مرد آنقدر ناچیز است که به حساب نمی آید (داکس، ۱۹۸۴؛ داکس و لافرانس، ۱۹۹۸).
کمینه نگرها معتقدند که تفاوت زن و مرد قابل تعمیم به همه موقعیت ها نیست، این تفاوت ها بیشتر زاییده فرهنگ ها و موقعیت هاست.
آنها معتقدند که به دلیل وجود رفتارهای قالبی در این زمینه بسیاری از پژوهش ها دارای خطای روش شناختی هستند (لیپا، ۲۰۰۵).

به نظر می آید که نگاه سومی را می توان مطرح کرد که تفاوت ماهوی و مبنایی با نظریه های پیش گفته دارد. از نگاه دینی، زن و مرد مشترکات زیادی دارند، همان طور که تفاوت های آشکار و ذاتی نیز دارند. براساس آموزه های اسلامی و منطق قرآنی، زن و مرد از حقیقت و سرشتی واحد برخوردارند؛ یعنی، گوهر وجودی و انسانی آنان تفاوت ندارد (نساء، ۱).
در قرآن کریم به طور صریح زنان و مردان را مخاطب قرار داده و در انجام تکالیف الهی و دریافت پاداش، کمالات اخلاقی و رشد معنوی، فرقی میان آنان نگذاشته است (احزاب، ۳۵؛ نحل، ۹۷) و هر دو جنس مورد تکریم الهی هستند (اسراء، ۷۰).
در برخی از آیات قرآن کریم زنان و مردان صالح را کنار هم قرار داده و می فرماید: به یقین، مردان مسلمان و زنان مسلمان، مردان با ایمان و زنان با ایمان، مردان مطیع فرمان خدا و زنان مطیع فرمان خدا، مردان راستگو و زنان راستگو، مردان صابر و شکیبا و زنان صابر و شکیبا، مردان خاشع و زنان خاشع، مردان انفاق کننده و زنان انفاق کننده، مردان روزه دار و زنان روزه دار، مردان پاکدامن و زنان پاکدامن و مردانی که بسیار به یاد خدا هستند و زنانی که بسیار یاد خدا می کنند، خداوند برای همه آنان مغفرت و پاداش عظیمی فراهم ساخته است (احزاب، ۳۵).
زن و مرد از ویژگی اختیار برخوردار هستند و به انتخاب خود، مسیر و هدف زندگی خود را مشخص می کنند و در برابر آن مسئول هستند (طباطبایی، بی تا، ج۲، ص۲۷۴).
طبق منطق قرآن کریم هیچ تفاوتی در دریافت پاداش میان زن و مرد نیست (آل عمران، ۱۹۵). اگر تفاوت هایی در استعدادهای زنان مشاهده می شود، در راستای شکل گیری نظام احسن و بر زمین نماندن وظایف اجتماعی و خانوادگی است (جوادی آملی، ۱۳۸۹، ص۲۰۷-۲۰۸). اختلاف زن و مرد در استعداد و توانمندی، نشانه برتری معنوی و ارزشی آنان نیست (جوادی آملی، ۱۳۸۹؛ طباطبایی، ۱۳۷۴). زنان به دلیل نقش خاصی که در خانواده دارند، در برخی از ویژگی ها مانند خویشتن داری (حر عاملی، ۱۴۰۹ق، ج۲۰، ص۶۳)، آرامشگری (اعراف، ۱۸۹)، ایجاد خشنودی (قمی، ۱۴۰۴ق، ج۳، ص۲۳۹) و... بر مردان برتری دارند.