غیرت و شجاعت در انسان

غیرت و شجاعت از جمله اوصافی است که متون دینی بسیار به آن سفارش می کند. از همین روی لازم است این دو صفت به درستی شناخته شده و مصادیق آن معین شود. در این نوشتار برآنیم به معرفی این دو صفت بپردازیم. با ما همراه باشید.
دوشنبه، 19 خرداد 1399
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: محمد حسین افشاری
موارد بیشتر برای شما
غیرت و شجاعت در انسان
غیرت یعنی تغییر حال فرد از تعرض بیگانه به حریم او.
 

غیرت در لغت

به گفته ابن فارس، غیرت به دو ریشه اطلاق می شود: یکی از آنها به معنای «صلاح، اصلاح و منفعت» است و دیگری به معنای «اختلاف بین دو چیز» دلالت دارد. با توجه به ریشه نخست، غیرت را «جلب منفعت به صلاح خانواده» معنا کرده اند.[1]

به نظر می رسد که در این ماده باید یک اصل را در نظر گرفت و آن، «تفاوت و اختلاف بین دو چیز» است.[2]
 

تغییر حال فردی

بر این اساس، غیرت یعنی تغییر حال فرد از تعرض بیگانه به حریم او. این ماده با این معنا، در کاربردهای گوناگون، معناهای خاص خود را پیدا می کند. غیرت در حوزه خانواده به این معنا است که فرد، خود به اراده امور خانواده پردازد، نه اینکه تأمین زندگی را به دیگران واگذارد و نیز به دیگران اجازه تعرض به حریم خانواده و ناموس خود را نمی دهد.
 
به بیان دیگر، غیرت یعنی برخورداری از حمیت و غیر را به حریم خود راه ندادن. و معنای آن درباره دوستان این است که اجازه تعرض بیگانه به خانواده دوستش را نمی دهد و همانند خانواده اش از آنان دفاع می کند. بنابراین، آنچه در این کاربردها مشهود است، این است که یک حمیت و تعصبی وجود دارد که اجازه تعرض غیر را به حریم خود نمی دهد.
 

غیرت در متون دینی

این، معنای اصلی غیرت است که در برخی و یا شاید تمام کاربردها، با نفع رساندن نیز همراه است. بر اساس متون دینی و آنچه که در لغت آمده است، غیرت در بردارنده مؤلفه حمیت و مرز و بخشی از مؤلفه های شجاعت است. بنابراین در مفهوم غیرت، چند کلید واژه مهم وجود دارد: تغییر، بیگانه (غیر)، مرز، شجاعت و حمیت، و منفعت.
 
بر این اساس، انسان، حد و مرزی دارد که اگر مورد تعرض قرار گیرد، موجب برانگیخته شدن خشم فرد و اقدام او برای دفاع از منافع خود می شود. در حقیقت غیرت، ترکیبی است از شجاعت و پایبندی به حدود که نتیجه آن، ایستادگی در برابر تجاوز به حریم فرد و حفظ و تأمین منافع است.[3]
 
همچنین دانشمندان اسلامی از جمله مرحوم علامه طباطبائی معتقد است که غیرت، دگرگونی حالت انسان از حالت عادی و اعتدال، به طوری که انسان را برای دفاع و انتقام از کسی که به یکی از مقدساتش اعم از دین، ناموس و یا جاه و امثال آن تجاوز کرده، از جای خود می کند، و این صفت غریزی، صفتی است که هیچ انسانی به طور کلی از آن بی بهره نیست، هر انسانی را که فرض کنیم (هر قدر هم که از غیرت بی بهره باشد) باز در بعضی از موارد غیرت را از خود بروز می دهد، پس غیرت یکی از فطریات آدمی است، و اسلام هم دینی است که بر اساس فطرت تشریع شده است[4].
 
همانگونه که معلوم است، این صفت، ویژگی مهمی برای تأمین منافع و دفاع از کیان فرد و دین است. فقدان این صفت، موجب از بین رفتن بنیان فرد می شود. از اینرو، برای حفظ و حراست از کیان فردی و ایمانی و تأمین منافع دنیوی و اخروی، نیازمند صفت غیرت هستیم. لذا غیرت، در امر تربیت جنسی در دوره نوجوانی، اهمیت ویژه ای دارد. پرورش غیرت در نوجوان باعث می شود که پسر، نسبت به دختران، با نگاهی شهری نگاه نکند و با افرادی که به دختران به ویژه نزدیکان او) نگاه شهوتی دارند، برخورد کند. و بدین گونه، غیرت، می تواند دختران و پسران نوجوان را از بسیاری رفتارهای نابهنجار جنسی بازدارد. و چنانچه روشن شد، بین غیرت با مفاهیمی همچون شجاعت، حمیت، و انفت (عزت نفس)، و حد و مرز رابطه برقرار شده است.
 

شجاعت

 لغویین، شجاعت را به معنای شده القلب عند البأس[5] دانسته اند و ابن فارس، آن را دلالت بر جرأت و اقدام می داند.[6]
 
جرأت همان قوت قلب در هنگام سختی ها است و اقدام نیز مرحله رفتاری تصمیم است. از اینرو شجاعت را اینگونه می توان تعریف کرد: شجاعت در دو سطح هیجانات و رفتار است که ایندو لازم و ملزوم هم هستند.
 
فرد شجاع در شرائط سخت به لحاظ روحی و قلبی، انسان استواری است و به خاطر این قدرت قلبی، توان اقدام در سطح رفتار را دارد و متناسب با موقعیت های مختلف، رفتار مناسب آن موقعیت را از خود آشکار می کند.[7] با بررسی در متون اسلامی، می توان مؤلفه های شجاعت را به دست آورد و آنها عبارتند از: ایستادگی در برابر دشمن، صبر در برابر مشکلات،[8] از خودگذشتگی، ذلت گریزی، عزت طلبی[9]، و چیره شدن بر دشمن،[10] می باشند.
 
بنابر این آنچه از کتب لغت و روایات به دست می آید، این است که فرد شجاع، قلبی مستحکم در هنگام بحرانها، و دارای روحیه ذلت ناپذیری و عترت طلبی و از خودگذشتگی است که او را به اقدام و ایستادگی در برابر دشمن وامی دارد.

پی نوشت:
[1] . معجم مقاییس اللغه، ج 4، ص: 403 التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج ۷، ص: ۳۰۸.
[2] . التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج ۷، ص: ۳۵۹.
[3] . بررسی و تحلیل روایات مکارم الاخلاق، صص: ۱۱۷-۱۲۲.
[4] . ترجمه تفسیر المیزان، ج 4، ص ۲۸۰.
[5].  الصحاح، ج: 3، ص: ۱۲۳۵.
[6] . معجم مقاییس اللغه، ج ۳، ص: ۲۹۷.
[7] . بررسی و تحلیل روایات مکارم الاخلاق، ص: ۱۲۶.
[8] . درباره چیستی شجاعت از امام حسن (علیه السلام) پرسیده شد، می فرماید: موافقة الأقران و الصبر عند الطعان: (شجاعت و دلاوری) هم نبردی با پلان و پایداری در پیکار است. - تحف العقول عن آل الرسول ص، ص: ۲۲۹؛ و در روایتی، امام علی (علیه السلام) می فرماید: الشجاعه صبر ساعة؛ شجاعت یک ساعت صبر است. - بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، ج۷۵، ص: ۱۱.
[9] . امام صادق (علیه السلام) می فرماید: شجاعت را با سه غریزه سرشته اند که هر یک امتیازی ویژه دارد که در آن دو نیست) فداکاری، ننگ داشتن از ذلت (زیر بار ذلت نرفتن) و نامجوئی، اگر این غرائز هر سه در وجود شجاع کامل باشد او همان قهرمانی است که هیچ کس را تاب مقاومتش نباشد، و در عصر خود به دلیری نامور شود. (تحف العقول عن آل الرسول ص، ص: ۳۲۲.)
[10] . امام صادق (علیه السلام) می فرماید: و أشجع الناس من غلب هواه؛ شجاع ترین مردم آن کسی است که بر هوای نفس خود غالب گردد. - من لا یحضره الفقیه، ج4، ص: ۳۹۵ - أمالی الصدوق، ص: ۲۱.


مقالات مرتبط
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
معنی اسم لنا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم لنا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم ابوالقاسم و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم ابوالقاسم و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم دیانا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم دیانا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم لیام و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم لیام و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم هانا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم هانا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
توضیحات اسماعیلی در خصوص سقوط بالگرد رئیس جمهور
play_arrow
توضیحات اسماعیلی در خصوص سقوط بالگرد رئیس جمهور
عملیات کوبنده حزب‌الله علیه پایگاه رامیا از فاصله نزدیک
play_arrow
عملیات کوبنده حزب‌الله علیه پایگاه رامیا از فاصله نزدیک
شهید رئیسی به‌ روایت اسطوره‌ها
play_arrow
شهید رئیسی به‌ روایت اسطوره‌ها
حمایت "حکیم زیاش" از فلسطین در جشن قهرمانی
play_arrow
حمایت "حکیم زیاش" از فلسطین در جشن قهرمانی
وزیر کشور: لغو روادید برای اربعین امسال هم پابرجاست
play_arrow
وزیر کشور: لغو روادید برای اربعین امسال هم پابرجاست
داوطلبان انتخابات ریاست جمهوری برای ثبت‌نام چه شرایطی باید داشته باشند؟
play_arrow
داوطلبان انتخابات ریاست جمهوری برای ثبت‌نام چه شرایطی باید داشته باشند؟
مجموعه ای از عالی ترین تمرینات برای‌ سلامتی پاهای شما
play_arrow
مجموعه ای از عالی ترین تمرینات برای‌ سلامتی پاهای شما
مهمترین اقدامات شهید رئیسی که تجارت ایران را تقویت کرد
play_arrow
مهمترین اقدامات شهید رئیسی که تجارت ایران را تقویت کرد
تصاویر منتشر نشده از حضور سید حسن نصرالله بر بالین مادرش
play_arrow
تصاویر منتشر نشده از حضور سید حسن نصرالله بر بالین مادرش
آثار ماندگار مردی که هنرش بخشی از حافظه تاریخی ماست!
play_arrow
آثار ماندگار مردی که هنرش بخشی از حافظه تاریخی ماست!