عبداللَّه خان اصفهانى ابن حاجى محمد حسین خان صدر (نظام‏الدوله)، وى در 1228 ه.ق. لقب امین‏الدوله یافت و مستوفى‏الممالك شد. در 1239 پس از فوت پدرش جاى او را گرفت. سپس حكومت اصفهان یافت و در 1240 معزول شد و در 1247 مأمور تفریغ حساب فارس گردید. ...

على‏قلى میرزا (و. 1234- ف. 1298 ه.ق.). پسر فتحعلى شاه. وى پس از فوت محمد شاه قاجار (1250) در تهران تا ورود ناصرالدین شاه پیشكار مهدعلیا مادر او بود. در 1272 لقب اعتضادالسلطنه گرفت. در 1274 ریاست دارالفنون را داشت. در 1275 اولین خط تلگراف بین تهران و سلطانیه را به اتمام رسانید و وزیر علوم شد و بعدها ریاست ...

(ع. یارى (كننده) دولت) امیركبیر سلیمان‏خان بن محمدخان قاجار قوانلو (ف. 1220 ه.ق.) خالوزاده آغا محمدخان و از سران سپاهى وى و فتحعلى شاه. او در سال 1213- كه عباس میرزا به ولیعهدى و ایالت آذربایجان منصوب شد به اتابیكى ولیعهد مأمور آذربایجان گردید، و در 1215 و 1217 در خراسان مشغول دفع فتنه نواحى مختلف آن ...

(بخش 1) ابن تیمور تاش از امراى چوپانى. (جل. 744- مقت. 759 ه.ق.). وى برادر شیخ حسن كوچك است و پس از قتل شیخ حسن به دست زن خویش، به حكومت رسید و مدت چهارده سال در آذربایجان حكومت كرد و در اوایل سال 749 به دست جانى بیك پادشاه قبچاق به قتل رسید و سلسله چوپانى با قتل او خاتمه یافت. ...

(جل. 1163 ه.ق./ 1750 م.) در سال 1163 كریم‏خان زند و على مردان خان بختیارى و ابوالفتح‏خان در اصفهان با هم متحد شده و حكومت سه تنى تشكیل دادند و هر یك متفقا میرزا ابوتراب نامى از نوادگان شاه سلطان حسین صفوى را كه هنوز به سن رشد نرسیده بود به نام شاه اسماعیل سوم به پادشاهى برداشته و سوگند خوردند كه پادشاهى ...

جل. 984 ه.ق./ 1576 م.- ف. 985 ه.ق./ 1578 م.) پس از وفات شاه طهماسب اول میان دو پسر او اسماعیل و حیدر میرزا كه هر یك عده‏اى از امراى قزلباش را تحت نفوذ خود داشتند اختلاف واقع شد و به محض اینكه در قزوین اسماعیل میرزا تاج شاهى بر سر گذاشت طرفداران او برادرش را كشتند و شاه اسماعیل دوم با قساوت و بیرحمى ...

(جل. 907 ه.ق./ 1052 م.- ف. 930 ه.ق./ 1542 م.) پسر شیخ حیدر از اخلاف شیخ صفى‏الدین اردبیلى. وى جوانى جاه‏طلب، رشید و جنگجو بود و در 905 ه.ق.- كه چهارده ساله بود- مریدان پدر را دور خود جمع كرد و زمام امور آذربایجان را به دست گرفت و در مدت 15 سال جنگهاى متوالى و خونین، در سراسر ایران امراى ترك‏نژاد را ...

(ص. نسب. اسكاف بخش 1) ابوالقاسم على بن محمد، دبیر نوح بن نصر و عبدالملك بن نوح بود و در اوایل سلطنت پادشاه اخیر (350 -343 ه.ق.) درگذشته است. ...

(است. مقدس آفریده یا آفریده (خرد) پاك؛ په.) جهان پهلوان ایرانى، در روایات ملى پسركى گشتاسپ پادشاه كیانى. وى به دست زردشت رویین تن گردید و پیروزیها یافت و عاقبت در جنگ با رستم بر اثر تیر دو شاخه گزین كه به چشم او اصابت كرد، درگذشت. (په.) اسفندیار، پسر گشتاسپ پادشاه داستانى ایران باستان. این نام در فارسى ...

(په.) خواهر جمشید، پادشاه پیشدادى (داستان). ...

بیست و نهمین و آخرین پادشاه اشكانى (226 -216 م.). وى مدتى با سپاهیان رومى در نزاع بود و چند بار پیروز گردید، ولى به سبب ضعف دولت اشكانى مغلوب اردشیر بابكان شد و سلطنت به سلسله ساسانى انتقال یافت. ...

هیجدهمین پادشاه اشكانى (42 -17 م.). وى پس از (ونن اول) به سلطنت رسید. در زمان او، تیرداد نامى به تحریك رومیان به مخالفت برخاست و حتى وارد تیسفون شد، ولى عاقبت اردوان به دفع او موفق گردید. همچنین اردوان قصد تسخیر ارمنستان- كه فرهاد پنجم به رومیان واگذار كرده بود- نمود ولى از اجراى این امر سخت ممانعت شد. ...

هشتمین پادشاه اشكانى (124 -127 ق.م.) وى عم فرهاد دوم است و در جنگ با طایفه «یوئه‏چى» كشته شد. در همان اوان سكاها در قسمتى از ایران كه امروز سیستان نامیده مى‏شود، اقامت گزیدند و قدرتى به دست آوردند. ...

سومین پادشاه اشكانى (196 -214 ق.م.) وى فرزند تیرداد اول است و پس از پدر به سلطنت رسید. ابتدا شهر همدان رافتح كرد ولى سپس از آنیتوكوس سوم شكست خورد و پایتختش به دست سلوكیان افتاد و آنان او را تا گرگان تعقیب كردند.آنیتوكوس كه مى‏دانست غلبه او موقتى است و در گرگان هم كارى از پیش نبرد، با او معاهده بست و ...

اردشیر پاپكان (بابكان) پسر پاپك (بابك) موسس سلسله ساسانى (241 -224 م.). وى پس از تسخیر فارس و كرمان و جزایر خلیج‏فارس بر اردوان پنجم، آخرین پادشاه اشكانى در دشت هرمزدگان (نزدیك شوش) غلبه كرد و اردوان كشته شد (224 م.) دو سال پس از این تاریخ تیسفون به دست اردشیر افتاد. چون ممالك ایران بر اردشیر مسلم شد، ...

اشك 16، پادشاه اشكانى. وى پس از فرهاد پنجم، تاج و تخت اشكانى را به غصب گرفت و چهار سال بیش سلطنت نكرد و در شكارگاه كشته شد. ...

اشك 13. پادشاه اشكانى. وى پس از عزل برادرش مهرداد سوم بر تخت نشست (جل. 56 ق.م- ف. 37 ق.م.). او یكى از بزرگترین شاهان اشكانى است. مهمترین واقعه‏اى كه در زمان وى رخ داد جنگ حران است (53 ق.م.) كه در طى آن سردار نامى ایران «سورنا» سردار رومى «كراسوس» را شكستى سخت داد. ...

ابن محمد بن عبدالصمد شیرازى مكنى به ابونصر وزیر، مشهور به احمد عبدالصمد (ف. 432 ه.ق.؟). وى نخست صاحب دیوان آلتونتاش حاجب و پسرش هارون بود. پس از فوت احمد بن حسن میمندى (424) مسعود احمد عبدالصمد را از خوارزم طلبید و وزارت بدو داد و او تا پایان حیات مسعود و دو سال از زمان مودود این شغل داشت، و بر اثر سعایت ...

ابن حسن میمندى مكنى به ابوالقاسم (یا ابوالحسن) ملقب به شمس الكفاة (ف. 424 ه.ق.) وزیر سلطان محمود غزنوى و پسر وى مسعود. محمود به سال 384 ه.ق.كه از طرف نوح بن منصور امارت خراسان یافت احمد را ریاست دیوان رسایل داد، و روز به روز بر مرتبت او افزوده شد و به سمتهاى مستوفى مملكت، صاحب دیوان عرض، عامل بست و رخج ...

بهادرخان از پادشاهان ایلخانى ایرانى (جل. 716 ه.ق./ 131 6 م.- ف. 736 ه.ق./ 1335 م.). وى پس از مرگ پدر خود الجاتیو، با مساعدت امیر چوپان و امراى دیگر از خراسان به سلطانیه آمد و بر تخت سلطنت نشست و به واسطه صغر سن او امیر چوپان زمام امور را در دست گرفت و در ابتداى امر به ابوسعید خدمت بسیار كرد و بنیان ...