فقه-اصول فقه
ابوبکر احمد آدمی چاچی

(س چهارم ق)، فقیه و محدث. آدمى در چاچ (ناحیه‏اى در شمال شرقى سیر دریا، ظاهراً مطابق ناحیه‏ى تاشكند) و نواحى اطراف آن زندگى مى‏كرد و به روایت حدیث اشتغال داشت. وى به عراق و حجاز سفر كرد و از حبیب بن مغیره چاچى، حامد بن داوود چاچى، عبیداللَّه بن واصل بخارى، ابوحاتم محمد بن ادریس رازى و محمد بن عبداللَّه ...

ابوالقاسم علی آدمی استرآبادی

(س چهارم ق)، فقیه و محدث. او را آدمى اسدآبادى و همچنین آدمى همدانى نیز نامیده‏اند. او در طلب حخدیث مسافرت كرد و از فاروق خَطّابى و ابوبكر قطیعى و برخى دیگر حدیث شنید. ...

آدم بن یونس نسفی

(س پنجم ق)، فقیه امامى. شیخ فقیه و ثقه‏ى عادل كه تصنیفات شیخ ابوجعفر طوسى را بر وى قرائت كرد. ابن‏حجر در «لسان المیزان» تحت عنوان رجال شیعه‏ى امامیه از او نام مى‏برد. ...

حسن یزدی کربلایی

(وف 1242 ق)، فقیه. از شاگردان آقا سید محمد مجاهد، آقا سید على طباطبائى صاحب «ریاض»، نیز حضور داشته است. ابتدا در یزد سكونت داشت و آنگاه كه حاكم ظالمى را به پشتیبانى مظلومین از یزد بیرون كرد به امر فتحعلى شاه به تهران آمد و در تهران سكونت نمود. و سرانجام مقیم كربلا گشت و در همان جا درگذشت. برخى از آثار ...

عبدالصمد همدانی

(شهادت 1216ق)، فقیه، متكلم، عارف و شاعر. نزد آقا محمدباقر بهبهانى و سید بحرالعلوم درس خواند و به اجتهاد رسید و سپس به طریق عرفان قدم گذاشت و در سلك پیروان معصوم علیشاه، نورعلیشاه و حسین علیشاه اصفهانى درآمد. وى با اغلب فقهاى متشرع اختلاف نظر داشت. در روز عید غدیرخم در كربلا به دست وهابیان شهید شد. وى ...

حسینقلی همدانی

(1311 -1239 ق)، عارف، حكیم و فقیه. ملا حسینقلى در شوند درگزین از روستاهاى همدان متولد شد. كودكى را به شبانى گذاراند، و سپس در تهران در حوزه شیخ عبدالحسین تهرانى (شیخ العراقین) در رشته معقول درس خواند. چندى بعد عازم سبزوار شد و نزد حاج ملا هادى سبزوارى حكمت و فلسفه خواند. پس از مدتى در محضر درس شیخ مرتضى ...

نصرالله همدانی

(س یازدهم ق)، دانشمند و فقیه. وى معروف به آخوند نصرا، آخوند نصیرا و آخوند نصیر بود. او نزد علماى اصفهان بویژه میر محمدباقر داماد به فراگیرى معارف اسلامى پرداخت و سپس در همدان به تدریس علوم دینى مشغول شد و شاگردان بسیار تربیت كرد. افزون بر تألیفاتش حواشى و تعلیقات سودمندى بر كتابهاى مهم فقهى نوشته است ...

محمد مسیح مسیحا فدشکویی

(وف 1127 ق)، فقیه، ادیب و شاعر، متخلص به معنى. در فسا به دنیا آمد. در شیراز و اصفهان درس خواند. در سرودن شعر به دو زبان عربى و فارسى مهارت داشت. در اشعار عربى مسیح و در اشعار فارسى معنى تخلص مى‏كرد. آخوند مسیحا از شاگردان آقا حسین محقق خوانسارى بود كه به درجه‏ى اجتهاد رسید و چندین سال منصب شیخ الاسلامى ...

صفرعلی لاهیجی

(س سیزدهم ق)، حكیم و فقیه. در لاهیجان متولد شد مدتى ساكن قزوین بود و علوم معقول را در حوزه‏ى آخوند ملا على نورى و علوم منقول را در حوزه آقا سید محمد مجاهد آموخت و به دریافت اجازه از حجت‏الاسلام شفتى نائل شد. مدتى در اصفهان به تدریس متون فلسفى پرداخت. سپس مقیم قزوین شد و در آنجا به تدریس فقه و اصول پرداخت. ...

علی گنبدی

(1364 -1287 ق)، فقیه، عارف و خطاط. در قریه‏ى گنبد از توابع ملایر چهار فرسنگى همدان متولد شد. پس از تحصیل مقدمات به اصفهان رفت و پس از 12 سال اقامت در اصفهان به نجف اشرف عزیمت و در محضر درس آخوند خراسانى و آقا سید محمد كاظم یزدى حضور یافت و پس از فراغت از درس به وطن بازگشت و بقیه‏ى عمر را در همان گنبد ...

عبدالکریم گزی

عبدالكريم گزي سال 1260 هـ .ق در قريه ي گز و برخوار متولد شد. عبدالكريم بعد از طي مراحل مقدماتي و فراگيري برخي علوم و دانش هاي رايج در منطقه ي برخوار و گز راهي حوزه علميه اصفهان شد كه در آن زمان رونق ويژه اي داشت. آخوند ملا عبدالكريم گزي از محضر اساتيد مبرزي مانند ميرزا محمد حسن نجفي( شاگرد صاحب جواهر ...

محمد صالح فریدنی

(1328 -1240 ق)، حكیم، عارف و فقیه. در قریه‏ى چادگان فریدن اصفهان متولد شد. مقدمات علوم را در اصفهان آموخت. سپس به سبزوار رفت و از محضر حاجى ملاهادى حكیم سبزوارى بهره جست و از شاگردان برجسته‏ى او گردید. چون به كمال رسید به اصفهان بازگشت. وى علاوه بر كمالات علمى در فضایل نفسانى نیز به مقامات والا رسید، ...

محمد شفیع شفیعا ابرو

(وف 1161ق)، فقیه شیعى. مشهور به آخوند شفیعا خوش ابرو. اصل وى از طالقان است. در اصفهان سكونت داشت. پدرش میرزا رفیعا نیز از مخحدثان روزگار خویش بود. او از اجداد شیخ عبدالحسین محلاتى است. در اصفهان درگذشت و در قبرستان شاه میر حمزه دفن شد. ...

ملا محمد کاظم آخوند خراسانی

(1329 -1255 ق)، فقیه، اصولى، مجتهد بزرگ تشیع و از بنیانگذاران انقلاب مشروطیت. پدرش ملا حسین اهل هرات و ساكن مشهد بود. وى مقدمات علوم را در مشهد آموخت و از آنجا به سبزوار رفت و مدتى در محضر درس حاج ملاهادى سبزوارى حاضر گشت. در بیست و دو سالگى به تهران آمد و علوم عقلى را نزد میرزا ابوالحسن جلوه و دیگران ...

فتحعلی اراکی

(وف 1317 ق)، فقیه، عارف و استاد اخلاق. از شاگردان آقا سید محمد سلطان آبادى بود. در جوانى به نجف رفت و اواخر ایام شیخ محمد حسن نجفى صاحب «جواهر» را درك كرد و نزد شیخ انصارى میرزاى شیرازى تلمذ نمود. با میرزاى شیرازى به سامرا رفت و تا مرگ میرزاى شیرازى در سال 1312 ق در سامرا بود. سپس به كربلا مهاجرت نمود ...

ابوالقاسم اسماعیل آخری

(س چهارم ق)، فقیه و محدث. در آخُر، قصبه‏اى در ناحیه دهستان میان گرگان و خوارزم، متولد شد و به مصر سفر كرد. وى از احمد بن بهزاد سیرافى و ابوالفوارس صابونى و دیگران حدیث روایت مى‏كرد. ابوالقاسم حمزه بن یوسف سهمى نیز از او روایت كرده و «اصول» او را ستوده است. ...

ابوالفضل خُزیمة آخری

(وف 548 ق)، فقیه و متكلم معتزلى، ادیب و لغوى. نامش محمد و به خزیمه معروف بود. اهل آخُر، قصبه‏اى در دهستان، میان گرگان و خوارزم، بود. در ناحیه‏ى دهستان از كسانى چون ابوالفتیان عمر بن عبدالكریم روّاسى و بندار بن عبدالواحد دهستانى و دیگران حدیث شنید. در مرو به روایت حدیث اشتغال داشت و در همان جا نیز درگذشت. ...

ابوالفضل محمد آجِنْگانی

(س چهارم ق)، فقیه و متكلم. در آجنگان، از روستاهاى سرخس، متولد شد. از بزرگان اهل مناظره و از استادان فقه و كلام بود. ...

آتشی مراغه ای

(س سیزدهم ق)، فقیه، ادیب و شاعر. در عهد فتحعلى شاه شیخ‏الاسلام مراغه و از شعراى معروف آن شهر و متخلص به آتشى بوده است. وى كتب زیادى تألیف كرده است، دیوانى هم دارد كه اكثر اشعار آن به زبان تركى است. ...

محمد کاظم آتشی شیرازی

(1289 -1208 ق)، فقیه و مجتهد. دائى نگارنده‏ى «فارسنامه‏ى ناصرى» است. سالها تحصیل مراتب علمیه كرد تا به دریافت درجه اجتهاد نایل گشت. در 1245 ق از شیراز به كرمان رفت و در آنجا ساكن شد و سالها به نشر معارف اسلامى پرداخت و عهده‏دار امامت مسجد گنجعلى‏خان بود. ...