فقه-اصول فقه
ابوسعد ابوسعید عبدالملک نیشابوری

(وف 407/ 406 ق)، فقیه شافعى، محدث، مفسر، وعظ و زاهد. معروف به ابوسعد یا ابوسعید خرگوشى. نزد ابوالحسن ماسرجسى فقه آموخت. در طلب حدیث به عراق سفر كرد. پس از آن به سوى حجاز رهسپار گشت. و در مكه مجاور شد. سپس به خراسان مراجعت نمود و طریق زهد و خدمت به خلق پیشه كرد. وى از حامد بن محمد رفاء و یحیى بن منصور ...

ابوزکریا یحیی نیشابوری

(226 -142 ق)، فقیه، حافظ و محدث. شیخ‏الاسلام و عالم خراسان بود. اصل وى از مرو است. محدثین اهل سنت مراتب فضل و كمال زهد و ورع او را ستوده‏اند و از قول احمد بن حنبل نقل شده كه از خراسان، پس از ابن‏مبارك، كسى همانند یحیى بن یحیى برنخاسته است. در خراسان، حجاز، عراق، شام و مصر به طلب حدیث پرداخت. او از تابعین، ...

ابوبکر محمد نیشابوری

(319/ 318 -242 ق)، فقیه شافعى، محدث، حافظ، مجتهد و مفسر. اصلش از نیشابور و ساكن مكه و شیخ‏الحرم و شیخ‏الاسلام شافعیه بود. از محمد بن عبداللَّه بن عبدالحكم مصرى و ربیع بن سلیمان مرادى و محمد بن اسماعیل صائغ و محمد بن میمون و على بن عبدالعزیز روایت كرد. ابوبكر بن مقرى و محمد بن یحیى بن عمار دمیاطى و حسن ...

ابوالحسن علی ارشدالدین نیریزی

(وف 604 ق)، عالم دینى، فقیه، محدث، مفسر و ادیب. در «مجمل فصیحى» و «فارسنامه‏ى ناصرى» نام وى محمد بن على ذكر شده است. او جامع علوم شرعیه و در علم تفسیر و حدیث متبحر بود. مدتها در مسجد جامع عتیق شیراز امامت نمود و نوشته‏اند كه به مدت هفتاد سال عهده‏دار منصب افتاء بود. او را عالمى خیرخواه و داراى اخلاق ...

محمدتقی نیر تبریزی

(1312 -1248 -1247 ق)، عالم دینى، فقیه، خطاط و شاعر، متخلص به نیر. مشهور به حجت‏الاسلام تبریزى. وى از مشاهیر فرقه‏ى شیخیه در آذربایجان بود. او و پدرش از اولین كسانى هستند كه بر مسلك على محمد باب ردیه نگاشتند. در تبریز به دنیا آمد و در همان جا نشو و نما یافت و مقدمات را فراگرفت. سپس به نجف رفت. پس از فراگیرى ...

علی اکبر نهاوندی

(1369 -1280/ 1278 ق)، عالم دینى، فقیه، متكلم، محدث، مدرس و مرجع تقلید. اصلش از نهاوند بود، مقدمات را در بروجرد فراگرفت و نزد شیخ جعفر بروجردى و آقا حسین شیخ‏الاسلام تلمذ كرد. سپس مدتى در تهران در درس میرزا حسن آشتیانى و میرزا عبدالرحیم نهاوندى و میرزا ابوالحسن جلوه و میرزا محمدرضا قمشه‏اى شركت نمود. ...

ابوالقاسم اسماعیل نوقانی نیشابوری

(479 -397 ق)، فقیه شافعى، مسند و محدث. اصلش از نوقان نیشابور است. وى فقه را در نزد ابوبكر طوسى آموخت. از ابوالحسن علوى و ابوطیب صعلوكى و عبداللَّه بن یوسف بن بامویه و ابوطاهر بن محمش و عده‏اى در نیشابور و از ابوحسین بن بشران و همطبقه‏اش در بغداد و از جناح بن نذیر محاربى در كوفه و ابوعبداللَّه بن نظیف ...

علی اکبر نوقانی

(1370 -1300 ق)، عالم دینى، فقیه، متكلم، واعظ و شاعر، متخلص به فقیر. در محله‏ى نوقان مشهد به دنیا آمد و پس از گذراندن تحصیلات مقدماتى، ادبیات را در محضر میرزا عبدالجواد ادیب نیشابورى و فقه و اصول را در محضر شیخ حسنعلى تهرانى و آیت‏اللَّه سید عباس شاهرودى فراگرفت. در 1327 ق عازم نجف شد و از محضر اساتید ...

فضل اللَّه نوری مازندرانی

(وف 1345 ق)، عالم دینى و فقیه. معروف به علامه‏ى مازندرانى. اصل وى از نور مازندران است. در كربلا مجاور گشت و بدین سبب به حایرى مشهور شد. صاحب «ریحانةالادب» مراتب علم و فضل و اجتهاد او را ستوده و تصنیفاتش را حاكى از بلندى مقام علمى وى دانسته است. او در كربلا درگذشت. از آثارش كتاب «فضیلة العباد لذخیرة المعاد» ...

محمد نوری مازندرانی

(وف 1325 ق)، عالم دینى، فقیه، مجتهد و مدرس. وى بعد از تحصیل مقدمات راهى عتبات شد. در نجف از محضر حاج میرزا حبیب‏اللَّه رشتى و میرزا حسین خلیلى استفاده نمود. آنگاه خود به تدریس و بحث و امامت جماعت پرداخت. وى سپس به سامرا رفت و از درس میرازى شیرازى بهره‏مند گشت. آنگاه به ایران آمد و در نور مازندران سكنى ...

محمدتقی نوری طبرسی

(1263 -1201 ق)، عالم دینى، فقیه، اصولى و شاعر. وى پدر میرزا حسین نورى، صاحب «مستدرك الوسائل» است. در نور مازندران به دنیا آمد و برخلاف پدرش كه شغل دیوانى داشت، به تحصیل علم روى آورد و به اصفهان مهاجرت نمود. پس از فراگیرى مقدمات علوم، در محضر عده‏اى از علما از جمله حكیم ملا على نورى تلمذ نمود. سپس به ...

اسماعیل نوری طبرسی

(وف 1321 ق)، عالم دینى، فقیه، اصولى، محدث، متكلم، مدرس و زاهد. از علماى مقیم نجف بود. در محضر شیخ مرتضى انصارى و میرزا حبیب‏اللَّه رشتى و میرزاى شیرازى تلمذ نمود. پس از رسیدن به مقامات علمى به بحث و تدریس فقه و اصول پرداخت. او در كاظمین درگذشت. پیكرش به نجف منتقل و در صحن شریف علوى به خاك سپرده شد. از ...

ابوسعید محمد نقاش اصفهانی

(وف 414 ق)، حافظ، محدث و فقیه حنبلى. در طلب حدیث به جاهاى مختلف سفر كرد و در اصفهان از جد مادرش‏اش، احمد بن حسن بن ایوب تمیمى، و عبداللَّه بن عیسى خشاب و عبداللَّه بن جعفر بن فارس اصفهانى و احمد سمسار اصفهانى و ابواحمد عسال اصفهانى و همطبقه‏ى آنها و در بغداد از ابوبكر شافعى و ابن‏مقسم و ابوعلى بن صواف ...

ابوعلی حسن قوام ‏الدین نظام ‏الملک طوسی

(410/ 408- مقتول 485 ق)، نویسنده و شاعر. ملقب به نظام‏الملك و رضى امیرالمؤمنین. مشهور به خواجه نظام‏الملك طوسى. در نوغان، از دهات رادكان طوس، به دنیا آمد و دوران كودكى و تحصیلات مقدماتى را در زادگاهش گذراند. در یازده سالگى قرآن آموخت و سپس در طوس، نیشابور و مرو فقه شافعى و حدیث را فراگرفت. او با ابوسعید ...

ابومحمد عبدالعزیز نسفی بخاری

(وف 533/ 532 ق)، فقیه حنفى و قاضى. معروف به نسفى و قاضى نسفى. اهل كوفه بود. در بخارا فقه آموخت و عهده‏دار قضاوت خراسان گردید. وى پیشواى حنفیان بخارا و از معاصرین زمخشرى بود. از آثارش: «تعلیق الخلاف» یا «التعلیقة فى الخلاف»، در چهار مجلد؛ «فصول الفتاوى» یا «الفصول»، در فتاوا، «كفایة الفحول»، در علم اصول؛ ...

ابوالبرکات عبداللَّه حافظ الدین نسفی

(وف 710/ 701 ق)، فقیه حنفى، محدث، اصولى، مفسر و متكلم. اصل وى از نسف و اهل ایذه‏ى اصفهان بود. او از مشاهیر فقها و اصولیین و محدثین حنفى و در علم كلام متبحر و بر معاصرین خود مقدم بود. به آورده‏ى بعضى از مآخذ وى در ایذه درگذشت. اما در «ریحانةالادب» مكان وفات وى بغداد ذكر شده است. از آثارش: «الوافى»، در ...

ابومطیع مکحول نسفی

(وف 308 ق)، فقیه، حافظ و محدث. از داوود ظاهرى و ابوعیسى ترمذى و عبداللَّه بن احمد بن حنبل و محمد بن ایوب بن ضریس و مطین و جماعتى دیگر روایت كرد. ابوبكر احمد بن محمد بن اسماعیل كه استاد جعفر مستغفرى است، از وى روایت نموده است. به آورده‏ى ذهبى مستغفرى در «تاریخ نسف» نام وى را محمد بن فضل و لقبش را مكحول ...

ابوعبدالرحمان احمد نسائی

(303 -215/ 214 ق)، رجالى، حافظ، محدث، فقیه و قاضى. ملقب به شیخ‏الاسلام و معروف به حافظ نسائى. در نساى خراسان به دنیا آمد. در «وفیات الاعیان» نام پدر وى على و نام جدش شعیب ذكر شده است. در طلب علم به خراسان، حجاز، عراق، جزیره، شام و مصر سفر كرد و سرانجام در مصر ساكن گردید. وى نزد یونس بن عبدالاعلى، دوست ...

ابوتراب عبدالباقی نریزی مراغی

(492/ 491 -403/ 401 ق)، فقیه شافعى، محدث، مدرس و زاهد. اصل وى از نریز از قراى آذربایجان بود. ساكن نیشابور و عهده‏دار تدریس و امامت جماعت در مسجد عقیل آنجا بود. در بغداد نزد قاضى ابوطیب طبرى فقه آموخت و از ابوطیب طبرى و ابوعلى بن شاذان ابوالقاسم عبدالملك بن بشران عبدى و ابوطاهر بن عبدالرحیم اصفهانى و ...

هادی نجم آبادی

(1321/ 1320 -1250 ق)، عالم دینى، فقیه، محدث، متكلم، مجتهد، مدرس و نیكوكار. اصل وى از ساوجبلاغ تهران است. در تهران به دنیا آمد. در 1262 ق براى تحصیل علوم به نجف رفت و پس از فراگیرى مقدمات در 1270 ق به تهران بازگشت و پس از مدتى براى ادامه‏ى تحصیل به نجف مراجعت نمود. وى از شاگردان پدرش، ملا مهدى، و پسر ...