فقه-اصول فقه
ابوحاتم محمد ابن حِبّان تَمیمی بُستی

(ح 354 -270 ق)، محدّث، مورخ و فقیه شافعى. در خانواده‏اى عرب‏تبار در بُست، بین سجستان و هرات، متولد شد. در خراسان، عراق، شام، حجاز، و مصر حدیث شنید، و استادان بسیارى دید، ولى از ابن‏خزیمه بیشترین تأثیر را پذیرفت. در بازگشت به زادگاهش با حنبلیان به ستیزه پرداخت و به علت نگرش مخالفى كه در توحید و نبوت داشت ...

ابوالحسن علی ابن حاتم قزوینی

(ز 350 ق)، محدث و فقیه شیعى. از محمد بن ابى‏عبداللَّه اسدى حدیث شنید و از وى نیز روایت مى‏كرد. شیخ طوسى او را محدثى ثقه مى‏داند، و كتب او را مورد اعتماد توصیف كرده است. ابن‏حاتم از مشایخ شیخ صدوق بود و صدوق و تلعكبرى از وى اجازه‏ى روایت گرفتند. ابوعبداللَّه حسین بن على بن شیبان قزوینى در 350 ق از وى ...

ابوسعید خلیل ابن ‏جنگ سجزی

(378 -289 ق)، فقیه و ادیب حنفى مذهب. در سیستان به دنیا آمد. به شهرهاى بسیارى سفر كرد و در دمشق و نیشابور از ابوالقاسم بغوى و یحیى بن صاعد و ابوالعباس سراج حدیث شنید و الحاكم و ابوذر هروى و عبدالوهاب بن محمد خطابى از وى روایت كرده‏اند. او معاصر ملك مظفر صالح بن نوح سامانى، و در فقه بى‏نظیر بود. در 320 ...

ابوحامد احمد ابن بشر مرورودی

(وف 362 ق)، فقیه شافعى. نزد ابواسحاق مروزى فقه آموخت. وى از مرو به بصره رفت و در آنجا ساكن شد، و به تدریس پرداخت. مقام افتاء و قضاى آن شهر را نیز عهده‏دار شد. فقهاى بصره از محضرش بهره گرفتند. ابوحیان توحیدى از شاگردان خاص وى بود. از آثارش: «الجامع»، در فقه شافعى، حدود هزر برگ؛ شرح «مختصر» مزن؛ «الاشراف ...

ابوالحسن علی ابن بابویه قمی

(وف 329 ق)، فقیه شیعى. شیخ قمیون و پیشتاز آنان در عصر خود بود. وى دوران امام عسكرى (ع) را دریافت و آن امام نامه‏اى برایش فرستادند و در آن وى را شیخ و مورد اعتماد خود خطاب كردند. در دوره غیبت صغرى وى به عراق رفت و با ابوالقاسم حسین بن روح نوبختى، سومین نایب امام زمان (عج) دیدار كرد. از ابوالعباس عبداللَّه ...

ابوعبداللَّه حسین ابن بابویه

(ز 378 ق)، فقیه و محدث امامى. برادر شیخ صدوق. در خاندانى از اهل علم نشو و نما كرد. نزد پدرش و برادرش و حسین بن احمد بن ادریس و علویه صفار حدیث آموخت. كثرت محفوظات و قدرت حافظه‏اش حیرت‏آور بود. از او روایات بسیارى نقل شده. شریف مرتضى، شریف محمد بن حمزه مرعشى، خزاز، و ابن‏غضائرى از وى روایت كرده‏اند. صاحب ...

ابوعصمة نوح ابن ابی مریم مروزی

(وف 173 ق)، فقیه و قاضى مرجئى. مشهور به جامع. وى چون عالمى ذوفنون بود به جامع شهرت یافت. پدرش زرتشتى بود. در مرو مى‏زیست و عهده‏دار منصب قضاى آن شهر بو. وى به ارجاء اعتقاد داشت. روایتهاى او را سست و احادیث وى را عیبناك مى‏دانند. او «فقه ابوحنیفه» را گرد آورد. ...

عمادالدین ابوطاهر عبدالسلام ابن ابی ‏ربیع

(وف 661 ق)، محدث و فقیه حنفى. در شیراز متولد شد. براى استماع حدیث به شهرهاى گوناگون سفر مى‏كرد و آنچه مى‏شنید و مى‏خواند و نیز اجازه‏هایى كه مى‏گرفت در كتابى جمع مى‏كرد. مدتى در بغداد اقامت كرد. روزگارى مصاحب شهاب‏الدین سهروردى بود. پس از بازگشت به شیراز به تدریس پرداخت. ابوالفتوح عجلى، ابوالمكارم لبان ...

ابومحمد عبدالرحمان ابن ابی حاتم رازی

(ح 327 -240 ق)، متكلم، مفسر، فقیه، رجال‏شناس، حافظ و محدث. در رى متولد شد و در همانجا نشو و نما یافت. وى در محله‏ى درب حنظله‏ى رى ساكن، و خانه و مسجدش در آن محل واقع بود. به همراه پدر به حج رفت و سفرهاى بسیارى نیز به شهرهاى مختلف اسلامى، همچون شام و مصر و اصفهان داشت. قرآن را نزد فضل بن شاذان آموخت و ...

ابوالحسین ابوالحسن علی ابن ابی‏ جید قمی

(س پنجم ق)، فقیه امامى. او از جماعت بسیارى از محدثین از جمله محمد بن حسن بن ولید قمى روایت كرده است. نجاشى و شیخ طوسى از شاگردان وى بودند و شیخ طوسى در «استبصار» احادیث بسیارى از او نقل كرده است. ...

ابراهیم فسوی شیرازی

(1255 -1173 ق)، فقیه، عالم و شاعر. از سادات محترم شیراز و از احفاد امیر غیاث‏الدین منصور دشتكى بود. در شیراز وفات یافت. از آثار اوست: «بحرالحقایق»، در فقه؛ حاشیه بر «معالم الاصول»؛ حاشیه بر «شرح لمعه». ...

ضیاءالدین محمدحسین آیتی قائنی

(1397 -1310 ق)، فقیه، متكلم، ادیب و شاعر، متخلص به آیتى. در روستاى مهموئى از توابع قاین متولد شد. مقدمات علوم را در بیرجند آموخت. سپس به مشهد رفت و به تحصیل در حوزه علمیه آنجا پرداخت علوم ادبى را نزد شیخ عبدالجواد نیشابورى و مقدارى فقه و اصول را از پدر خود آموخت. در سال 1331 ق به مكه رفت و در این سفر ...

علی اکبر آیت اللهی لاری

(1381 -1314 ق)، مجتهد و پیشواى دینى. وى از اهالى جهرم بود و ابتدا نزد برادر بزرگتر خویش، آقا سید محمد، و سپس نزد سید عبدالباقى شاگردى كرد، آنگاه از این دو مجتهد و سپس از مراجعى همچون آقا سید ابوالحسن اصفهانى، آقا ضیاى عراقى و حاج‏آقا حسین قمى اجازه‏ى اجتهاد گرفت. بعد از پدر جانشین وى شد. سالهاى دراز ...

محمدباقر آیت اللَّه زاده مازندارانی

(1340 -1263 ش) حاكم شرع و شاعر. وى فرزند شیخ‏محمد مازندرانى و نواده‏ى شیخ زین‏العابدین مازندرانى بود كه هر دو از مراجع تقلید بوده‏اند. در كربلا متولد شد. پس از گذراندن مقدمات، تحصیلات عالیه را در خدمت آخوند ملا محمدكاظم خراسانى و شیخ‏الشریعه‏ى اصفهانى تكمیل كرد و موفق به دریافت درجه‏ى اجتهاد گردید. در ...

ابوالفتوح احمد آوی

(ز 705 ق)، فقیه، محدث و كاتب. وى از شاگردان علامه حلى و فرزندش فخرالمحققین بود و از هر دوى آنان اجازه داشت. علامه حلى در اجازه‏نامه‏اش از او تمجید بسیار كرده است. از آثارش استنساخ از نسخه «نهج‏البلاغه» سید ابوالرضا فضل‏اللَّه راوندى و نگارش حواشى بر آن است. از دیگر آثارش شرح «قصیدة العینیة السینائیة» ...

آمنه بیگم مجلسی

(س یازدهم و دوازدهم ق)، عالم، محدث و فقیه. وى بزرگ‏ترین دختر از چهار دختر ملا محمدتقى مجلسى و خواهر ملا محمدباقر مجلسى بود. آمنه بیگم هم صاحب جمال بود و هم نمونه كمال. از آنجا كه در خانواده‏اى عالم و فاضل پرورش یافته بود و مدارج ترقى را تا درجه‏ى اجتهاد به سرعت پیمود. با ملا محمدصالح مازندرانى وصلت كرد. ...

آمنه بیگم حائری

(وف 1243 ق)، فاضل و مجتهد. دختر آقا محمدباقر بن محمد اكمل اصفهانى معروف به وحید بهبهانى. وى شاگرد پدر خویش بود و همسر سید على طباطبائى صاحب «ریاض» و مادر سید محمد طباطبائى مجاهد و سید مهدى طباطبائى. از تألیفات او مبحث «حیض» از كتاب «ریاض» همسر خویش است. وى در كربلا درگذشت و در همان جا دفن شد. ...

هاشم آملی

(1371 -1292 ش)، عالم و مدرس. مراحل ابتدایى تحصیلات را در شهر خویش و سطوح را در مدرسه سپهسالار (مدرسه عالى شهید مطهرى كنونى) تهران فراگرفت. براى تكمیل تحصیلات عالیه به قم رفت و نزد آیت‏اللَّه حائرى، آیت‏اللَّه حاج میر سید على یثربى، حاج میرزا محمدعلى شاه‏آبادى و حاج سید محمد حجت كوه كمرى تلمذ كرد. سپس ...

رکن الدین آملی

(860 -800 ق)، ریاضیدان، منجم، فقیه و محدث. سید ركن‏الدین در آمل متولد شد. چندى در فارس و كرمان و هند به سر برد. وى گذشته از ریاضى و نجوم در فقه و حدیث نیز دست داشت و چون به خاندان مرعشى مازندران پیوسته بود كتابى در شرح احوال دانشمندان این خاندان نوشت. تألیفات دیگر او عبارت‏اند از: «زیج جامع سعیدى»، در ...

حیدر آملی

(720- وف بعد از 782 ق) فقیه و عارف شیعى امامى. وى از نوادگان علویان مازندران بود و به صوفى شهرت داشت. در طلب علم از آمل كه زادگاه وى بود به استرآباد و خراسان و اصفهان رفت. پس از 20 سال به آمل بازگشت و وزیر فخرالدوله پادشاه مازندران شد و به جاه و جلال فراوان رسید. در سى سالگى شور حقیقت‏جویى در وى پدید ...