(ح 354 -270 ق)، محدّث، مورخ و فقیه شافعى. در خانوادهاى عربتبار در بُست، بین سجستان و هرات، متولد شد. در خراسان، عراق، شام، حجاز، و مصر حدیث شنید، و استادان بسیارى دید، ولى از ابنخزیمه بیشترین تأثیر را پذیرفت. در بازگشت به زادگاهش با حنبلیان به ستیزه پرداخت و به علت نگرش مخالفى كه در توحید و نبوت داشت ...
(ز 350 ق)، محدث و فقیه شیعى. از محمد بن ابىعبداللَّه اسدى حدیث شنید و از وى نیز روایت مىكرد. شیخ طوسى او را محدثى ثقه مىداند، و كتب او را مورد اعتماد توصیف كرده است. ابنحاتم از مشایخ شیخ صدوق بود و صدوق و تلعكبرى از وى اجازهى روایت گرفتند. ابوعبداللَّه حسین بن على بن شیبان قزوینى در 350 ق از وى ...
(378 -289 ق)، فقیه و ادیب حنفى مذهب. در سیستان به دنیا آمد. به شهرهاى بسیارى سفر كرد و در دمشق و نیشابور از ابوالقاسم بغوى و یحیى بن صاعد و ابوالعباس سراج حدیث شنید و الحاكم و ابوذر هروى و عبدالوهاب بن محمد خطابى از وى روایت كردهاند. او معاصر ملك مظفر صالح بن نوح سامانى، و در فقه بىنظیر بود. در 320 ...
(وف 362 ق)، فقیه شافعى. نزد ابواسحاق مروزى فقه آموخت. وى از مرو به بصره رفت و در آنجا ساكن شد، و به تدریس پرداخت. مقام افتاء و قضاى آن شهر را نیز عهدهدار شد. فقهاى بصره از محضرش بهره گرفتند. ابوحیان توحیدى از شاگردان خاص وى بود. از آثارش: «الجامع»، در فقه شافعى، حدود هزر برگ؛ شرح «مختصر» مزن؛ «الاشراف ...
(وف 329 ق)، فقیه شیعى. شیخ قمیون و پیشتاز آنان در عصر خود بود. وى دوران امام عسكرى (ع) را دریافت و آن امام نامهاى برایش فرستادند و در آن وى را شیخ و مورد اعتماد خود خطاب كردند. در دوره غیبت صغرى وى به عراق رفت و با ابوالقاسم حسین بن روح نوبختى، سومین نایب امام زمان (عج) دیدار كرد. از ابوالعباس عبداللَّه ...
(ز 378 ق)، فقیه و محدث امامى. برادر شیخ صدوق. در خاندانى از اهل علم نشو و نما كرد. نزد پدرش و برادرش و حسین بن احمد بن ادریس و علویه صفار حدیث آموخت. كثرت محفوظات و قدرت حافظهاش حیرتآور بود. از او روایات بسیارى نقل شده. شریف مرتضى، شریف محمد بن حمزه مرعشى، خزاز، و ابنغضائرى از وى روایت كردهاند. صاحب ...
(وف 173 ق)، فقیه و قاضى مرجئى. مشهور به جامع. وى چون عالمى ذوفنون بود به جامع شهرت یافت. پدرش زرتشتى بود. در مرو مىزیست و عهدهدار منصب قضاى آن شهر بو. وى به ارجاء اعتقاد داشت. روایتهاى او را سست و احادیث وى را عیبناك مىدانند. او «فقه ابوحنیفه» را گرد آورد. ...
(وف 661 ق)، محدث و فقیه حنفى. در شیراز متولد شد. براى استماع حدیث به شهرهاى گوناگون سفر مىكرد و آنچه مىشنید و مىخواند و نیز اجازههایى كه مىگرفت در كتابى جمع مىكرد. مدتى در بغداد اقامت كرد. روزگارى مصاحب شهابالدین سهروردى بود. پس از بازگشت به شیراز به تدریس پرداخت. ابوالفتوح عجلى، ابوالمكارم لبان ...
(ح 327 -240 ق)، متكلم، مفسر، فقیه، رجالشناس، حافظ و محدث. در رى متولد شد و در همانجا نشو و نما یافت. وى در محلهى درب حنظلهى رى ساكن، و خانه و مسجدش در آن محل واقع بود. به همراه پدر به حج رفت و سفرهاى بسیارى نیز به شهرهاى مختلف اسلامى، همچون شام و مصر و اصفهان داشت. قرآن را نزد فضل بن شاذان آموخت و ...
(س پنجم ق)، فقیه امامى. او از جماعت بسیارى از محدثین از جمله محمد بن حسن بن ولید قمى روایت كرده است. نجاشى و شیخ طوسى از شاگردان وى بودند و شیخ طوسى در «استبصار» احادیث بسیارى از او نقل كرده است. ...
(1255 -1173 ق)، فقیه، عالم و شاعر. از سادات محترم شیراز و از احفاد امیر غیاثالدین منصور دشتكى بود. در شیراز وفات یافت. از آثار اوست: «بحرالحقایق»، در فقه؛ حاشیه بر «معالم الاصول»؛ حاشیه بر «شرح لمعه». ...
(1397 -1310 ق)، فقیه، متكلم، ادیب و شاعر، متخلص به آیتى. در روستاى مهموئى از توابع قاین متولد شد. مقدمات علوم را در بیرجند آموخت. سپس به مشهد رفت و به تحصیل در حوزه علمیه آنجا پرداخت علوم ادبى را نزد شیخ عبدالجواد نیشابورى و مقدارى فقه و اصول را از پدر خود آموخت. در سال 1331 ق به مكه رفت و در این سفر ...
(1381 -1314 ق)، مجتهد و پیشواى دینى. وى از اهالى جهرم بود و ابتدا نزد برادر بزرگتر خویش، آقا سید محمد، و سپس نزد سید عبدالباقى شاگردى كرد، آنگاه از این دو مجتهد و سپس از مراجعى همچون آقا سید ابوالحسن اصفهانى، آقا ضیاى عراقى و حاجآقا حسین قمى اجازهى اجتهاد گرفت. بعد از پدر جانشین وى شد. سالهاى دراز ...
(1340 -1263 ش) حاكم شرع و شاعر. وى فرزند شیخمحمد مازندرانى و نوادهى شیخ زینالعابدین مازندرانى بود كه هر دو از مراجع تقلید بودهاند. در كربلا متولد شد. پس از گذراندن مقدمات، تحصیلات عالیه را در خدمت آخوند ملا محمدكاظم خراسانى و شیخالشریعهى اصفهانى تكمیل كرد و موفق به دریافت درجهى اجتهاد گردید. در ...
(ز 705 ق)، فقیه، محدث و كاتب. وى از شاگردان علامه حلى و فرزندش فخرالمحققین بود و از هر دوى آنان اجازه داشت. علامه حلى در اجازهنامهاش از او تمجید بسیار كرده است. از آثارش استنساخ از نسخه «نهجالبلاغه» سید ابوالرضا فضلاللَّه راوندى و نگارش حواشى بر آن است. از دیگر آثارش شرح «قصیدة العینیة السینائیة» ...
(س یازدهم و دوازدهم ق)، عالم، محدث و فقیه. وى بزرگترین دختر از چهار دختر ملا محمدتقى مجلسى و خواهر ملا محمدباقر مجلسى بود. آمنه بیگم هم صاحب جمال بود و هم نمونه كمال. از آنجا كه در خانوادهاى عالم و فاضل پرورش یافته بود و مدارج ترقى را تا درجهى اجتهاد به سرعت پیمود. با ملا محمدصالح مازندرانى وصلت كرد. ...
(وف 1243 ق)، فاضل و مجتهد. دختر آقا محمدباقر بن محمد اكمل اصفهانى معروف به وحید بهبهانى. وى شاگرد پدر خویش بود و همسر سید على طباطبائى صاحب «ریاض» و مادر سید محمد طباطبائى مجاهد و سید مهدى طباطبائى. از تألیفات او مبحث «حیض» از كتاب «ریاض» همسر خویش است. وى در كربلا درگذشت و در همان جا دفن شد. ...
(1371 -1292 ش)، عالم و مدرس. مراحل ابتدایى تحصیلات را در شهر خویش و سطوح را در مدرسه سپهسالار (مدرسه عالى شهید مطهرى كنونى) تهران فراگرفت. براى تكمیل تحصیلات عالیه به قم رفت و نزد آیتاللَّه حائرى، آیتاللَّه حاج میر سید على یثربى، حاج میرزا محمدعلى شاهآبادى و حاج سید محمد حجت كوه كمرى تلمذ كرد. سپس ...
(860 -800 ق)، ریاضیدان، منجم، فقیه و محدث. سید ركنالدین در آمل متولد شد. چندى در فارس و كرمان و هند به سر برد. وى گذشته از ریاضى و نجوم در فقه و حدیث نیز دست داشت و چون به خاندان مرعشى مازندران پیوسته بود كتابى در شرح احوال دانشمندان این خاندان نوشت. تألیفات دیگر او عبارتاند از: «زیج جامع سعیدى»، در ...
(720- وف بعد از 782 ق) فقیه و عارف شیعى امامى. وى از نوادگان علویان مازندران بود و به صوفى شهرت داشت. در طلب علم از آمل كه زادگاه وى بود به استرآباد و خراسان و اصفهان رفت. پس از 20 سال به آمل بازگشت و وزیر فخرالدوله پادشاه مازندران شد و به جاه و جلال فراوان رسید. در سى سالگى شور حقیقتجویى در وى پدید ...