فقه-اصول فقه
سلطان العلماء سلطان آبادی اراکی

(1382 -1296 ق)، عالم و فقیه. وى در اراك متولد شد و تحصیلات مقدماتى را در همان شهر گذراند سپس به اصفهان رفت و سطح را در آن جا تكمیل نمود. سپس به عتبات رفت و نزد میرزا محمدتقى شیرازى و آخوند ملا محمدكاظم خراسانى تلمذ كرد و به اراك بازگشت، به تدریس و اداره حوزه‏ى علمیه‏ى آنجا پرداخت. بسیارى از علماء حوزه‏ى ...

ابوطالب سلطان آبادی

(وف قبل از 1320 ق)، عالم، فقیه، مرجع و زاهد. اصل وى از كزاز اراك است. از شاگردان شیخ انصارى شمرده شده. او در محضر میرزاى بزرگ شیرزاى در نجف و سامراء تحصیل نمود. سرانجام به وطنش بازگشت و به اقامه‏ى وظائف شرعى و تدریس در مدرسه‏ى حاج آقا محسن عراقى پرداخت و مرجع مردم اراك شد. در «الذریعه» سال مرگ وى 1329 ...

رضی ‏الدین ابوعبداللَّه سرخسی

(وف 571 ق)، عالم و فقیه حنفى. ملقب به برهان‏الاسلام یا برهان‏الدین. در سرخس به دنیا آمد. به شام رفت و در حلب ساكن شد و محمود زنكى او را عهده‏دار تدریس در مدرسه حلاویه آنجا كرد. گروهى از فقهاى حنفى بر او تعصب ورزیدند و سرانجام به سبب سعایت آنان به دمشق رفت و در همان جا و فات یافت. از آثار وى: «المحیط ...

احمد سرایی

(تو 1329 ق)، فقیه و مجتهد. وى در قریه‏ى سراى تبریز در خانواده‏اى باتقوا و معنوى به دنیا آمد. در 1343 ق براى تحصیل به تبریز رفت و مقدمات علوم را از محضر اساتید آنجا فراگرفت. سپس به قم رفت و نزد مدرسین بزرگ آنجا همچون آیت‏اللَّه نجفى مرعشى و آیت‏اللَّه لنكرانى و آقا شیخ جواد تبریزى و دیگران به فراگیرى ...

ابوداوود سلیمان سجستانی

(275 -202 ق)، حافظ، محدث و فقیه اهل سنت. اصل وى از سیستان بود. به دنبال حدیث به گرد شهرها گشت و از خراسانیان و عراقیان و شامیان و جزریان و مصریان و دیگران پانصد هزار حدیث نوشت و از آن میان چهار هزار و هشتصد حدیث را انتخاب كرد و این مجموعه را كتاب «السنن»، كه یكى از «صحاح» ششگانه‏ى اهل سنت است، نام نهاد. ...

ابومحمد دعلج سجزی بغدادی

(ح 351 -259 ق)، فقیه و محدث. اصل او از سیستان است. محدث بغداد در زمان خود بود. به شهرهاى خراسان و رى و حلوان و بغداد و بصره و كوفه و مكه سفر كرد و حدیثها شنید. از محمد بن عمرو قشمرد نیشابورى و عبداللَّه بن محمد شیرویه و جعفر بن محمد ترك و على بن محمد حكانى قزوینى و هشام بن على سیرافى و عبداللَّه بن احمد ...

محمد سجاوندی غزنوی

(وف 560 ق)، مفسر، قارى، فقیه حنفى، ریاضیدان و شاعر. وى از دانشمندان و عالمان بزرگ قرن ششم هجرى است كه با سلطان سنجر سلجوقى معاصر بود و آثار بسیار ارزشمندى در تفسیر و علوم دینى تالیف كرد. وى در سرودن شعر نیز توانا بود، اشعار چندى نیز از وى در تذكره‏ها نقل است. از جمله آثارش: «انسان عین المعانى» در تفسیر ...

حسین سجاسی زنجانی

(وف ح 1322 ق)، مفسر، اصولى. وى از بزرگان و علماى اعلام زنجان بود. مقدمات را در زنجان فراگرفت. سپس به نجف رفت و در آن حوزه نزد علماى نجف به تكمیل تحصیلات پرداخت. آنگاه به زنجان بازگشت و منصب تدریس و قضاوت را بر عهده گرفت و به تصنیف و تالیف اشتغال ورزید و به انجام وظائف دینى و امامت پرداخت تا از دنیا رفت ...

محمدتقی ستوده

(تو 1340 ق)، مدرس و عالم. وى در اراك متولد شد و پس از خواندن مقدمات و سطوح، در اراك، به قم مهاجرت كرد و سطوح عالى را از مدرسین قم فراگرفت و در درس آیت‏اللَّه بروجردى شركت كرده و هم از محضر آیت‏اللَّه گلپایگانى و آیت‏اللَّه خوانسارى در مباحث فقهى و كلامى استفاده نمود و به تدریس سطوح نهایى پرداخت. سپس ...

احمد سبط الشیخ دزفولی نجفی

(1355 -1280 ق)، فقیه، مدرس و زاهد. در نجف اشرف متولد شد. پس از فراغ از مقدمات چند سالى از محضر پدرش و میرزاى بزرگ شیرازى استفاده نمود و پس از فوت ایشان از محضر علامه خراسانى بهره‏مند گردید تا به مقام اجتهاد رسید. در 1353 ق به زیارت مشهد رضوى مشرف شد و به سبب اصرار گروهى در آنجا ساكن گردید و به تدریس ...

موسی سبط الشیخ

(تو 1327 ق)، عالم دینى، فقیه و نویسنده. چون مادرش دخترزاده‏ى شیخ انصارى است به سبط الشیخ معروف بود. او از سادات آقا میرى است چون جد بزرگش سید حسین مشهور به آقا میر بوده است. در نجف متولد شد. پس از فراغت از مقدمات، سطوح را در كربلا نزد آیت‏اللَّه شیخ یوسف بیارجمندى و آیت‏اللَّه شیخ محمد بایگى تربتى فراگرفت. ...

محمد ابراهیم سبزواری

(1291- ح 1360 ق)، عالم دینى، فقیه، ریاضیدان و شاعر. وى نوه‏ى دخترى حكیم سبزوارى است. معقول را نزد جد مادرى خود، ملا محمد سبزوارى، و منقول را از علامه میرزا حسین سبزوارى و ریاضیات و طب را از افتخارالحكماء اسماعیل تهرانى فراگرفت. از آثارش: «اصول الفقه» و شرح آن به نظم؛ «منظومه‏ى حساب»، و شرح آن؛ شرح «دعاى ...

هادی سبزواری

(1289 -1212 ق)، عالم و شاعر، متخلص به اسرار. پدر و جدش همه در سبزوار اهل ثروت و شهرت و اعتبار و مردمانى خیر و نیكوكار بودند. وى در دوران ناصرالدین شاه قاجار، مانند ملاصدرا در عهد شاه عباس بود. صاحب المآثر و الآثار مى‏گوید: «در این مائه گذشته حكمت و معقول را این مرد فرد به همان طور تاسیس كرد كه شیخ مرتضى ...

عبدالرحیم سامت قزوینی

(1321- ز 1362 ق)، عالم دینى، فقیه و مدرس. وى در قزوین متولد شد. پس از تحصیل مقدمات در قزوین به قم رفت و مدت پنج سال در آن شهر نزد استادانى چون آیت‏اللَّه شیخ یحیى مفیدى و آیت‏اللَّه شیخ میرزا ابوالفضل زاهدى و آیت‏اللَّه میرزا محمد همدانى تلمذ كرد. پس از آن به نجف سفر كرد و حدود ده سال از محضر آیت‏اللَّه ...

حسن ساروی

(وف ح 1351 ق)، فقیه، عالم دینى و زاهد. وى در نجف از شاگردان علامه ملا محمدكاظم خراسانى بود. سپس به زادگاهش بازگشت در سارى ریاست و مرجعیت امور دینى را بر عهده داشت. از آثارش: «تقریرات» استادش در فقه و اصول، و از آن جمله «التحفه الغرویه»، در فوائد قرآنیه، تجوید فارسى، مى‏باشد.[1] سید حسن بن سید محمد بن ...

ابوعبداللَّه حسین زوزنی

(وف 486 ق)، نحوى، اصولى، ادیب. معروف به زوزنى. وى از پیشوایان نحو و لغت و علوم عربى بود. كه در زوزن متولد شد. از آثارش: «ترجمان القرآن»؛ «شرح المعلقات السبع»؛ «شرح معلقه‏ى طرفه بن عبد»؛ «شرح معلقه‏ى لبید»؛ «المصادر».[1] (منسوب به زوزن) ابوعبداللَّه حسین بن احمد. در لغت و نحو و عربیت نامبردار بود (ف. ...

ابوجعفر محمد زوزنی

(وف 370 ق)، فقیه، مفسر، محدث و ادیب. وى در نواحى خراسان و ماوراءالنهر منصب قضاوت داشت و در بخارا از دنیا رفت. تصانیفى در «تفسیر» و «حدیث» و «فقه» و «ادب» دارد. ...

ابوالحسن علی زواره ای

(س دهم ق)، مفسر، فقیه، محدث و ادیب امامى. وى از عالمان بزرگ تفسیر، حدیث و فقه و ادب بود در عصر شاه اسماعیل اول و شاه طهماسب صفوى در اصفهان مى‏زیست. وى از اكابر شاگردان محقق كركى، شیخ على بن عبدالعالى، سید غیاث‏الدین جمشید زواره‏اى مفسر و سید امیر عبدالوهاب استرآبادى بود. تفسیر را از سید غیاث‏الدین جمشید ...

رضی زنوزی تبریزی

(تو 1294 ق)، فقیه، مجتهد و عالم دینى. در تبریز متولد شد. پس از خواندن مقدمات و ادبیات نزد آقا جمال شیروانى و دیگران در هفده سالگى به فقه و اصول پرداخت. سپس به نجف رفت و به حوزه درس اساتیدى چون آیت‏اللَّه شرابیانى، آخوند خراسانى و علامه یزدى و شریعت اصفهانى راه یافت و به درجه‏ى اجتهاد نائل آمد. مسافرتهاى ...

احمد زنجانی نجفی

(1352 -1296 ق)، فقیه، مجتهد و حكیم. وى در قریه‏ى دواسب از توابع زنجان متولد شد. مقدمات و متون فقهى را در زنجان خواند پس از آن به نجف مهاجرت نمود. بعد از تكمیل تحصیلات در سال 1330 ق به زنجان بازگشت و به انجام وظائف شرعى پرداخت. در زنجان درگذشت و پیكرش را به قم بردند و در جوار مرقد على بن جعفر دفن شد. ...