![نقش انتظار در کاهش ناهنجاریهای اجتماعی (2) نقش انتظار در کاهش ناهنجاریهای اجتماعی (2)](https://rasekhoon.net/_files/thumb_images700/article/e117348b-539b-4bee-816c-80622846f57c.jpg)
![نقش انتظار در کاهش ناهنجاریهای اجتماعی (2) نقش انتظار در کاهش ناهنجاریهای اجتماعی (2)](/_WebsiteData/Article/ArticleImages/1012/1014/1034/MAE02.jpg)
نقش انتظار در کاهش ناهنجاریهای اجتماعی (2)
منبع:http://www.porsojoo.com
وظیفه منتظران، پیوند دادن و آشنا کردن مردم با امام زمان(عج) و گوشزد کردن دوستی و محبت حضرت به آنان است تا خود را در جهت پیوند معنوی با امام زمان(عج)، متعهد و پایبند به هنجارهای دینی گردانند و از هنجارشکنی و کجروی دست بردارند. منتظر واقعی کسی است که به خود سازی بپردازد، معارف، ارزشها و محبت آنان را نشر دهد و به دیگران بیاموزد تا مکتب اهلبیت: احیا شود:
امام صادق(ع)میفرماید:
رحم الله عبداً اجترّ مودّة الناس إلینا، فحدّثهم بما یعرفون و ترک ما ینکرون؛[51]
خداوند رحمت کند بندهای را که مودت مردم را به سوی ما کشاند و به آنچه میشناسند با آنان سخن بگوید و آنچه را منکرند واگذارد.
بنابراین، منتظران براساس شفقت بر همنوعان، احسان به خَلق و مهرورزی و رعایت قوانین اجتماعی، به وحدت انسانی در سطح جهانی با همنوعان میاندیشند آنان تکیهگاه مردمند و دیگران به ایشان امیدوارند. مردم برای حل معضلات فردی و اجتماعی خویش، به منتظران، چشم امید دارند و به آنان اعتماد میکنند. امام عسکری7 میفرماید:
أولی الناس بالمحبّة منهم من أمّلوه؛[52]
سزاوارترین شخص به دوستی کسی است که مردم به او امید دارند.
نظریه بریتویت در کنترل اجتماعی، شرمندهسازی کجروان بود. به اعتقاد او، با شرمندهسازی متخلف، میتوان ناهنجاری را کنترل کرد.[53] در راهکار انتظار که مبتنی بر عزت و کرامت انسانی است، حتی هنجارشکنان نیز شرمنده نمیشوند، بلکه در دریای کرم و مهر مهدوی، با رغبت و ارادة خویش، از هنجارشکنی و کجروی، دست بر میدارند و با مهرورزی و حمایت عاطفی و امید به زندگی سالم، در پرتو فرهنگ انتظار، به گروه منتظران میپیوندند. همچنین برای ارزشهای متعال جامعه مهدوی، ارزش قائل میشوند و نه تنها هنجارهای مؤمنان را نادیده نمیگیرند، بلکه با فراگیری هنجارها، برای نهادینه کردن آنها در جامعه میکوشند.
2. انتظار و کنترل اجتماعی
کنترل اجتماعی، سبب میشود فرد به واسطه تعلق به گروههای اجتماعی، و از ارزشهای آنها پیروی کند.[54] کنترل اجتماعی، ادامه فرآیند جامعهپذیری است. جامعهپذیری، همنوایی داوطلبانه و اختیاری به شمار میآید. وقتی همنوایی صورت نگیرد، مکانیسمهای کنترل اجتماعی برای انتقال و تحمیل و اجرای هنجارها و انتظارات اجتماعی به کار میروند. در واقع، در جامعهپذیری، ارزشها و هنجارهای اجتماعی به فرد آموخته میشود و سپس رفتار او به وسیله «کنترل اجتماعی» زیر نظارت قرار میگیرد.[55]
مکانیسمهای مختلفی برای تنظیم رفتارهای مقبول و جلوگیری از بینظمی در جوامع وجود دارد که عبارتند از:
ـ مکانیسمهای رسمی:[56] مبتنی بر عنصر حقوقی و قانونی کنترل اجتماعی است که سرپیچی از آنها کیفر به دنبال دارد.
ـ مکانیسمهای غیر رسمی:[57] در عرصه رویارویی اجتماعی اعضای جامعه و در خانواده، مدرسه، محل کار و ... تحقق مییابد؛ در این حالت حفظ آبرو و ترس از بیآبرویی یا بیاحترامی، فرد را از هنجارشکنی باز میدارد.[58] مکانیسمهای غیررسمی عبارتند از:
ب) ارزشی، عاطفی، اقتصادی؛
ج) انتظامی، ارشادی.[59]
هرشی یکی از مهمترین نظریهپردازان کنترل اجتماعی است که علت ناهنجاری را سست شدن رابطه فرد با جامعه میداند.[61]
«دین» به طور عام و «انتظار فرج» به طور خاص، ارزشهای خود را به مردم عرضه میکند تا به صورت هنجار درآید و از طریق تقویت آنها، نقش خود را در کنترل رفتار افراد به شکل مؤثری ایفا کند.
انتظار فرج، یکی از مهمترین ابزارهای کنترل اجتماعی غیررسمی است؛ چون مؤمنان براساس آن، همواره خود را در محضر حضرت ولیعصر(عج) میبینند و تردید ندارند که امام، شاهد و ناظر ایشان است.
حضرت مهدی(عج) میفرماید:
فإنّا یحیط علمنا بأنبائکم ولا یعزب عنّا شیء من أخبارکم؛[62]
ما بر اخبار و احوالتان آگاهیم و هیچ چیزی از اوضاع شما بر ما پوشیده نیست.
تمام همت منتظران، انجام دادن وظایفی است که در برابر آن حضرت بر عهده دارند. مولیالموحدین، حضرت علی7 میفرماید:
إن غاب عن الناس شخصه فی حال هدایتهم، فإنّ علمه و آدابه فی قلوب المؤمنین مثبتة، فهم بها عاملون؛[63]
اگر شخص او [ولیعصر(عج)] از مردم در حال صلح و متارکه با مخالفان، غایب ماند، به راستی که علم و آداب او در دلهای مؤمنان ثبت است که به آن عمل میکنند.
منتظران واقعی معتقدند «حضرت بقیهالله، شاهد و ناظر است»[64] و آنان را برای ایفای نقش خویش در جامعه و انجام دادن رسالت امر به معروف و نهی از منکر آماده میکند.[65]
در جامعهای که «فرهنگ انتظار» در آن رواج داشته باشد و به درستی نهادینه شود، افراد در برابر سرنوشت همدیگر احساس مسئولیت میکنند و مسئولیتپذیری، وظیفهای دینی تلقی میگردد. امام صادق(ع)میفرماید:
یجب للمؤمن علی المؤمن النصیحة؛[66]
نصیحت کردن مؤمن، بر مؤمن [دیگر]، واجب است.
امام باقر(ع)در اهمیت امر به معروف میفرماید:
إنّ الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر سبیل الأنبیاء و منهاج الصلحاء فریضة عظیمة بها تقام الفرائض وتأمن المذاهب و تحلّ المکاسب و ترّد المظالم و تعمر الأرض و ینتصف من الأعداء و یستقیم الأمر؛[67]
بیتردید، امر به معروف و نهی از منکر، طریق انبیا و صالحان و وظیفهای سترگ و عظیم است و دیگر واجبات دینی به واسطه آن انجام میپذیرد؛ راهها به وسیله آن امنیت مییابد و درآمدها (کسبها) به واسطه آن مشروع و حلال میشوند و مظالم دفع میگردند و زمین، آباد میشود و از دشمنان انتقام گرفته میشود و امور سامان مییابد.
تسلیم بودن، کنارهگیری و بیاعتنایی در برابر تباهی و فساد اجتماعی، با فلسفه انتظار سازگاری ندارد؛[68] چون همه، روزی اعمال خود را میبینند و خود را در محضر خدا میدانند:
gوَقُلِ اعْمَلُوا فَسَیَرَى اللَّهُ عَمَلَکُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَf.[69]
منتظران چون خود را در برابر سرنوشت جامعه، مسئول میدانند، پیوند افراد با آرمانهای متعالی را مستحکم میکنند تا از گسستن و سست شدن پیوند افراد با جامعه و شکلگیری ناهنجاری جلوگیری کنند.
آنان نه تنها براساس احساس نظارت ولیعصر(عج)، به اصلاح خویش مشغولند، بلکه در راه اصلاح دیگران نیز تلاش میکنند. این برنامه، فردی نیست بلکه تمام عناصر تحول، باید در آن شرکت جویند و کار به صورت دسته جمعی و همگانی باشد. عمق و وسعت این همآهنگی، باید به عظمت همان برنامه انقلاب جهانی باشد که انتظار آن را دارند. بنابراین، هیچ فردی نباید از حال دیگران غافل بماند، بلکه موظف است هرگونه ضعف و کاستی را در همه جا اصلاح کند و با ترمیم هر موضع آسیبپذیری، و هر ناتوانی را تقویت کند.[70]
پیامبر اعظم6 میفرماید:
علیکم بالنّصح لله فی خلقه فلن تلقّاه بعمل أفضل منه؛[71]
بر شما باد به نصیحت و خیرخواهی کردن مردم برای رضایت خدا، که خدا را به عملی بهتر از آن ملاقات نکنی.
علامه مجلسی در توضیح روایت میفرماید که مراد از نصیحت مؤمن، ارشاد و راهنمایی او به مصالح دینش، و آموزش او، هرگاه جاهل بوده و تنبیه او، هرگاه غافل باشد.[72] پس انتظار فرج با نصیحت و کنترل و نظارت اجتماعی همآهنگ است.
3. انتظار و معناداری زندگی
یکی از پیآمدهای گسترش ناهنجاری و کجروی در جامعه، بیمعنا شدن زندگی است. در جامعهای که افراد به ارزشها و هنجارها پایبند نباشند و سنتها و مقررات جامعه به طور گسترده نادیده گرفته شود، نظم اجتماعی مختل میگردد، و زندگی کردن در آن محیط ناخوشآیند میشود. به نظر مرتن افراد مشاهده کنند بین اهداف متعالی زندگی و ابزار مقبول اجتماعی، فاصله و شکاف است همین، مسئله سبب فشار و ایجاد ناهنجاری و کجروی در بقیه افراد میشود.[73]
انتظار به حالت کسی گفته میشود که از وضع موجود، ناراحت است و برای ایجاد وضع بهتر تلاش میکند. در واقع موضوع انتظار حکومت حق و عدالت مهدوی و قیام مصلح جهانی، مرکب از دو عنصر است:
ب) عنصر مثبت که خواهان وضع بهتر است.
همانگونه که میدانیم، یکی از پیآمدهای کجروی و ناهنجاریها و عوامل تداوم و شیوع آنها در جامعه، ناامید شدن ناهنجاران از بازگشت به زندگی سالم و به تعبیر دقیقتر، جامعهپذیر شدن مجدد و پذیرش عضویت آنها در جامعه است. معمولاً بعضی از افراد کجرو مثل معتادان پس از ترک اولیه و بعد از مدت کوتاهی، درمییابند زندگی آبرومندانه برایشان مهیا نیست. بنابراین، برای رسیدن به زندگی متعادل، دچار سرخوردگی و در برابر سرنوشت جامعه، بیرغبت میشوند. این ناامیدی، آنها را به ادامه دادن به ناهنجاری گذشته تشویق میکند. در این میان، به تعبیر امام صادق7، منتظران، هدایت یافتگانند:
طوبی لمن تمسّک بأمرنا فی غیبة قائمنا فلم یزغ قلبه بعد الهدایة؛[76]
خوشا به حال کسی که در زمان غیبت قائم ما، به امر ما چنگ زند؛ زیرا پس از هدایت شدن، قلبش نخواهد لغزید.
این گروه به وظیفة خود در مهرورزی عمل میکنند و با معرفی راه بازگشت کجروان به جامعه دینی، امید به زندگی را در وجود آنها شکوفا میکنند و آنان را به «خودآگاهی»[77] میرسانند.
در این صورت، هنجارشکنان به دامان پر مهر جامعه دینی برمیگردند و میفهمند که وجود و سرنوشتشان در جامعه، برای دیگران مهم است. این آگاهی از هویت اجتماعی که خود را عضوی از جامعه میدانند، آنان را در جبران اعمال گذشته، یاری میکند و مانع از هنجارشکنی مجددشان میشود. بدین ترتیب، شیوه زندگی صحیح را میآموزند و در پیوند مسحکم با جامعه، هنجارهای زندگی دینی را رعایت میکنند.
به تعبیر امام صادق(ع):
... من سرّه أن یکون من أصحاب القائم فلینتظر و لیعمل بالورع و محاسن الأخلاق و هو منتظر؛[78]
هر کس دوست دارد از اصحاب قائم باشد باید انتظار بکشد و با پرهیزکاری و اخلاق نیک رفتار کند در حالیکه منتظر باشد.
منتظران با تقوا و حسن خلق، در جهت حفظ نظم اجتماعی دینی، تلاش میکنند و در جهت همنوا کردن اجتماعی مؤمنان با آرمانهای مهدوی میکوشند. همین مسئله سبب کاهش ناهنجاری و آسیبهای ناشی از آن میشود.[79] که برگرفته از اعتقادات اصیل مذهبی است و انتظار فرج پاداشهای معنوی به فرآیند تقویت درونی افراد و متغیرهای موجود در فرآیند تقویت اجتماعی دین یاری میرساند.[80]
انتظار و تحکیم هدف
در علوم اجتماعی، گرایشهای نظری و تجربی با مطالعه علل زیربنایی پیشگیری از وقوع جرم و کجروی، به درک و توضیح گونههای پیشگیری از وقوع جرم و کنترل آن میپردازند.[81]
دو تکنیک برای پیشگیری خودآگاهانه عبارتند از:
1. «نظارت»، یعنی کنترلهای رسمی و غیررسمی که به وسیله مردم در زندگی روزانه اعمال میشوند.
2. «تحکیم هدف» که با استحکام و امنیت سازی وسایل فنآوری، ارتکاب جرم و کجروی را دشوارتر میکند.
انتظار، دو بعد فکری (اعتقادی) و عملی (اجتماعی) دارد؛ «انتظار اعتقادی»، معرفت امام و شرط صحت انتظار واقعی است. «انتظار اجتماعی» نیز همان انتظار در مقام عمل و محصول انتظار اعتقادی است.[82] منتظران از رحمت الهی برخوردار میشوند؛ چون همواره تلاش میکنند، وظایف اعتقادی خود را بشناسند و هر آنچه را برای رسیدن به اهداف حکومت مصلح جهانی، لازم باشد، فراهم کنند تا زمینههای گناه و ناهنجاری دینی را از بین ببرند.
امام عصر(عج) میفرماید:
فیعمل کلّ امرئ منکم بما یقرب به من محبّتنا و یتجنّب ما یدنیه من کراهیتنا و سخطنا...؛[83]
هر یک از شما ]منتظران[ باید کاری بکند که وی را به محبت و دوستی ما نزدیک کند و از آنچه خوشآیند ما نیست و مایه کراهت و خشم ماست، دوری گزیند... .
انتظار، تعهد آفرین و تحرک بخش است و منتظران را به تکاپو و تلاش وا میدارد تا در برابر جامعه، احساس مسئولیت داشته باشند و زمینههای ناهنجاری دینی را از بین ببرند. آنان با نظارت بر رفتار افراد و تهیه ابزارهای لازم جهت سالمسازی محیط اجتماعی، انجام دادن ناهنجاری را دشوار میکنند تا هزینه ناهنجاری زیاد شود و کسی به این کار رغبت نداشته باشد. در بازدارندگی، فرض اصلی این است که انسانها اساساً عقلانی عمل میکنند و از ارتکاب کجروی، چنانچه هزینه ارتکاب بیش از منفعت آن باشد، پرهیز خواهند کرد.[84]
انتظار فرج در روزگار غیبت، نه تنها نیازمند بینشی است که مؤمن در پرتو آن بتواند در برابر تحریفها، تزلزلها و سرکوفتها، حوزه دین را از درون و بیرون نگه دارد، بلکه با هیچ یک از این عوامل کجروی، خلوص دینی و دینداری را در فکر و عمل از دست ندهد.[85]
انتظار و همبستگی اجتماعی
انتظار فرج در جامعه، موجب وحدت خواهد شد و آنچه این وحدت را خدشهدار کند، اعم از کجروی و ناهنجاری منتظران، طرد میشود.
دستهای از جامعهشناسان، ریشه کجروی و ناهنجاریها را در جامعه جستوجو میکنند و نه افراد. بنابراین، به دنبال راهحلهایی هستند تا از ارتکاب روزافزون کجروی و جرایم جلوگیری کنند. آنان معترفند که مجازات و شکنجه جلوی ارتکاب جرایم را نگرفته است و آموزش، در کنترل و مهار جرایم نقش اصلی را دارد.[86]
برخی دیگر از جامعهشناسان، برای تبیین عوامل مؤثر بر رفتار انحرافی بر اساس اجتماعی شدن نارسا معتقدند که یکی از شیوههای برخورد با موضوع انحراف، تبیین نتیجه نارساییهای موجود بین فرهنگ و ساختار اجتماعی جامعه است. جامعه نه فقط به لحاظ فرهنگی، دارای هدفهای مجاز و معینی است، بلکه افزون بر آن، به لحاظ اجتماعی نیز دارای ابزارهای تأیید شدهای برای رسیدن به آن اهداف است. هر گاه فرد به این وسایل دست پیدا نکند، احتمال بروز رفتار انحرافی و کجروی را او وجود خواهد داشت[87] و در نتیجه، همبستگی جامعه از بین میرود.
اگر فرهنگ انتظار به طور صحیح در مدارس و مؤسسات علمی و آموزشی و به طور کلی، در جامعه، تبلیغ و نهادینه شود و ارزشهای آن از حوزه نظری به متن جامعه منتقل گردد، «جامعه منتظر» میتواند نهادها و ساختار خود را متناسب با فرهنگ غنی انتظار، سامان بخشد و نظام اجتماعی خود را با انتظار، همسو و و همراه سازد. چنین جامعهای، ابزارهای رسیدن به جامعه موعود و مطلوب را در اختیار افراد جامعه قرار دهد، آرمانهای انتظار در اجتماع نهادینه میشود و پیش رفتن به سوی همبستگی تفرقه از جامعه رخت برمیبندد. برای نمونه، یکی از آموزههای انتظار، رعایت عدالت و اجرای قوانین به صورت عادلانه برای همه است که از آرمانهای موعود مهدوی به شمار میآید. حضرت علی7 میفرماید:
الحادی عشر من وُلدی هو المهدی الّذی یملأ الأرض عدلاً و قسطاً کما ملئت جوراً و ظلماً؛[88]
یازدهمین فرزند من، مهدی است. او کسی است که زمین را از عدل و داد پر میکند پس از آنکه از ستم و ظلم پر شده است.
احساس «عدالت اجتماعی»، انگیزه مناسبی برای جلوگیری از ارتکاب جرم و ناهنجاری است.[89]
همچنین با گسترش «فرهنگ انتظار» در جامعه، میتوان به همنوایی رسید؛ زیرا اگر ارزشهای متعالی آن فراگیر شود و منتظران گروه اکثریت در جامعه باشند، ارزشهای انتظار نیز فراگیر و همنوایی حاصل میگردد. همنوایی، فرآیندی است روانی ـ اجتماعی که از طریق آن، شخص همان نگرشها، کردارها و عادات و آداب زندگی و اندیشهای را میپذیرد که افراد مسلط در محیط اجتماعی پیرامونش پذیرفتهاند.
هنجارها و مدلهای رفتاری غالب، زمینه همنوایی را فراهم میسازد. کنترل اجتماعی نیز که در جهت رعایت ارزشهایی یکسان و رفتاری مشابه اعمال میشود، عامل مهمی در ایجاد همنوایی است.[90]
انتظار، افراد امت اسلامی را به سوی وضعیت آمادهباش همیشگی برای پیوستن به سپاه ولیعصر(عج) و کسب آمادگی کامل جهت جانبازی و فداکاری در راه تثبیت تسلط حضرت بر اوضاع و گسترش قلمرو حکومت وی فرا میخواند. بنابراین، بر تعمیق روحیة تعاون و انسجام و همبستگی مؤمنان میافزاید.[91]
نتیجه
همت هر اجتماع انسانی، همواره مصروف پدید آوردن عوامل همنوایی و استمرار و استحکام بخشیدن نظم و سلامت اجتماعی است.[92] بنابراین، نیازمند چارچوبهای معین رفتاری و الگوهای روشن برای همسازی با یکدیگر است. در این میان، بحث نظارت و کنترل رفتار افراد، اهمیت خاصی دارد. ناهنجاری که گاه مترادف با کجروی و تخلف از ارزشها و هنجارهای حاکم بر روابط اجتماعی یا به معنای ابعاد و ویژگیهای غیرمتعارف و غیرمعمول است، همواره م مورد توجه متفکران اجتماعی بوده است و برای مهار، کنترل و کاهش آن ناهنجاریها، دیدگاهها و راهکارهای متعددی بیان کردهاند.[93]
در مکتب تشیع هم فرهنگ انتظار به منزله فرا تئوری و دکترینی بازدارنده به شمار میآید که به همه ابعاد فردی و اجتماعی این مسئله توجه کرده و خود، راهکاری برای کنترل و کاهش ناهنجاری است.
آموزههای مذهبی، شناساندن ارزشهای اخلاقی و توجه به انتظار فرج و کاهش توجه به امتیازات مادی، مهمترین وسیله برای جلوگیری از کجروی به حساب میآید. البته این کار مستلزم آن است که از کودکی، عشق و ایمان به خدا و امام زمان(عج) و اسوهها و الگوهای رفتاری مطلوب منتظران واقعی را در فرزندانمان ایجاد کنیم. وقتی همه افراد جامعه به سلاح «ایمان» و «انتظار» مسلح شوند، میتوانیم بسیاری از ناهنجاریها را ریشهکن کنیم.[94]
یکی از ویژگیهای منتظران، عنصر تقواست که آنان را نه تنها از ارتکاب گناه و ناهنجاری دینی باز میدارد، بلکه عاملی برای نظارت و کنترل دیگران نیز محسوب میشود؛ زیرا منتظران، همواره خود را در پرتو نظارت ولیعصر6 میدانند. امید خدمت در جوار حضرتش، از آنان افرادی متعهد ساخته است که ضمن اصلاحطلبی و دیگرخواهی، با حفظ آمادگی خویش، جامعه را از ناهنجاری به سوی ارزشهای مهدوی و اجرای هنجارهای دینی سوق میدهند و دیگران را با آن آرمانها، همنوا و همبستگی اجتماعی ایجاد میکنند. آنان برای تحکیم اهداف متعالی مهدوی، از هیچ کوششی فروگذار نمیکنند و در سایه عمل بخردانه و انجام وظیفه، با روحی سرشار از عزت، زندگی جمعی دینی را تجربه میکنند. اینان با واکنشهای مناسب و سنجیده خویش، در روح و روان هنجارشکنان نیز که از زندگی ناامید شدهاند، بارقههای امید را زنده و آنان را به جامعهپذیری مجدد تشویق میکنند.
منتظران، خودسازی و اصلاحطلبی خود را برای کمک به دیگران به کار میگیرند و مصداق این روایت هستند. امام صادق(ع)فرمود، از پیامبر6 سؤال شد:
من أحبّ الناس إلیالله قال6: أنفع الناس للناس؛[95]
محبوبترین انسان نزد خدا کیست؟ فرمود: کسی که سودش به مردم بیشتر باشند.
منتظران نه تنها تحت تأثیر فساد محیط قرار نمیگیرند، بلکه چون خود را موظف به از بین بردن کجروی میدانند، از هنجارشکنی بیزاری میجویند و با اجرای امر به معروف و نهی از منکر، کنترل اجتماعی در جامعه مسلمانان را برپا میکنند.
گوهر اصلی بازدارندگی انتظار، در مهرورزی منتظران و نظارت امام زمان(عج) در زندگی اجتماعی این دسته نهفته است که با احیا و گسترش و فراگیر شدن آن، معیارهای روشنی برای راهنمایی رفتار صحیح در زندگی اجتماعی وجود خواهد داشت. بنابراین، سردرگمی و سرگردانی در الگوهای رفتاری که زمینة ناهنجاری و کجروی است،[96] از بین خواهد رفت و ناهنجاری در سایه انتظار سازنده و متعهدانه، کاهش خواهد یافت و جامعه به سوی سعادت پیش خواهد رفت.
در اینجا توجه و تأکید، بیشتر به جامعهپذیری مردم با فرهنگ غنی انتظار است که از آنان، منتظرانی راستین خواهد ساخت و زمینه ظهور را فراهم خواهد کرد. پس باید به وظایف خویش در قبال امام زمان(عج) وفادار باشیم تا به سعادت دیدار برسیم.
حضرت مهدی(عج) میفرماید:
لو أنّ أشیاعنا ـ وفّقهم الله لطاعته ـ علی اجتماع من القلوب فی الوفاء بالعهد علیهم، لما تأخّر عنهم الیمن بلقائنا و لتعجّلت لهم السعادة بمشاهدتنا علی حقّ المعرفة و صدقها منهم بنا؛[97]
اگر شیعیان ما ـ که خدا توفیق طاعتشان دهد ـ در راه ایفای پیمانی که بر دوش دارند، همدل میشدند، میمنت ملاقات ما از ایشان به تأخیر نمیافتاد و سعادت دیدار ما زودتر نصیب آنان میگشت؛ دیداری بر مبنای شناختی راستین و صداقتی از آنان به ما.
پی نوشت ها:
[1] . گیدنز، جامعهشناسی، ص 159.
[2] . سوره بقره، آیه30.
[3] . سوره شمس، آیه8.
[4] . شمسالله میر بحی، تبیین جامعه شناختی واقعه کربلا، ص 3، 5 ـ 6، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم 1382.
[5] . علی سلیمی، محمد داودی، جامعه شناسی کجروی، ص 692، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، قم 1380.
[6] . همان، ص 7.
[7] . محمد باقر ساروخانی، دایرة المعارف علوم اجتماعی، ص 491، انتشارات دانشگاه تهران، تهران 1370.
[8] . سوره توبه، آیه105.
[9] . محمد حسین فرجاد، آسیبشناسی اجتماعی و جامعهشناسی انحرافات، ص 186، انتشارات بدر، تهران 1363.
[10] . Norm.
[11] . دایرة المعارف علوم اجتماعی، ص 491.
[12] . جامعهشناسی کجروی، ص 226.
[13] . بروسن کوئن، درآمدی بر جامعهشناسی، ترجمه محسن ثلاثی، ص237، چاپ اول: فرهنگ معاصر، تهران 1370.
[14] . جامعهشناسی کجروی، ص228.
[15] . کوئن، درآمدی بر جامعهشناسی، ص 215.
[16] . آنتونی گیدنز، جامعهشناسی، ترجمه منوچهر صبوری، ص149، چاپ دوازدهم: نشر نی، تهران 1383.
[17] . دایرة المعارف علوم اجتماعی، ص؟؟.
[18] . Sovial deviation.
[19] . جامعهشناسی کجروی، ص 232.
[20] . هدایتالله ستوده، آسیب شناسی اجتماعی، ص 31، چاپ ششم: انتشارات آوای نور، تهران 1379.
[21] . جولیوس گول، ویلیام کولب، فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه محمد جواد زاهدی، ص 830، انتشارات مازیار، تهران 1376.
[22] . محمد معین، فرهنگ فارسی معین، ج 1، ص 364، چاپ هشتم: انتشارات امیرکبیر، تهران 1371.
[23] . ابراهیم مصطفی و ... ، المعجم الوسیط، ج 1، ص 932، دار الدعوه، استانبول.
[24] . مألوف لوئیس، منجد الطلاب، ترجمه محمد بندرریگی، ص 591، چاپ نهم، انتشارات اسلامی، تهران 1372.
[25] . همان، ص 412.
[26] . ناصر مکارم شیرازی، حکومت جهانی مهدی، ص 85.
[27] . جامعه شناسی